ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Can thiệp sớm là gì

Hình thức can thiệp sớm: một kèm một, nhóm nhỏ, tại nhà hay hướng dẫn cha mẹ

So sánh bốn hình thức can thiệp sớm theo người dạy, nơi học, điều con được tập và việc cha mẹ phải làm, kèm cách kết hợp theo từng giai đoạn của con.

A young Vietnamese teacher in a dusty rose blouse plays with two preschoolers and colorful foam blocks on a playroom mat, wide shot from a low angle, bright airy light

Có bốn hình thức can thiệp sớm thường gặp: một kèm một với người dạy, nhóm nhỏ vài trẻ, người dạy đến nhà, và chương trình hướng dẫn cha mẹ tự làm cùng con; hình thức nào hợp tuỳ vào mục tiêu hiện tại của con, không có hình thức nào luôn tốt hơn. Phần lớn trẻ được lợi khi kết hợp ít nhất hai hình thức, trong đó phần cha mẹ làm ở nhà gần như luôn có mặt.

Bài này so sánh bốn hình thức theo những thứ cha mẹ thực sự phải cân: con được tập gì, ai dạy, bao nhiêu công sức của gia đình, và khi nào nên chuyển từ hình thức này sang hình thức khác.

Bốn hình thức khác nhau ở đâu

Cách dễ hiểu nhất là nhìn vào ba câu hỏi: ai đang dạy con, con học ở đâu, và con học cùng ai. Trong buổi một kèm một, một người dạy làm việc riêng với con trong phòng yên tĩnh, mọi thứ được điều chỉnh theo con. Trong nhóm nhỏ, ba đến sáu trẻ cùng chơi, cùng học với một hai người dạy, con phải chờ lượt, nhìn bạn, nghe hiệu lệnh chung.

Can thiệp tại nhà đưa người dạy vào chính chỗ con sống hằng ngày: bữa ăn, góc chơi, lúc tắm xong mặc quần áo. Còn hướng dẫn cha mẹ là hình thức mà người có chuyên môn chủ yếu dạy cha mẹ, cha mẹ thực hành với con, người dạy xem lại và chỉnh. Ở hình thức cuối, cha mẹ là người làm việc với con nhiều giờ nhất.

Bốn hình thức này không loại trừ nhau. Một bé có thể học cá nhân hai buổi một tuần ở trung tâm, đi nhà trẻ buổi sáng và có buổi hướng dẫn cha mẹ mỗi tháng. Điều cần tránh là ghép quá nhiều thứ mà không ai nắm được bức tranh chung, mỗi người dạy một kiểu, con lẫn lộn và cha mẹ kiệt sức.

So sánh nhanh bốn hình thức

Bảng dưới đây không chấm hình thức nào hơn, mà giúp bạn thấy mỗi hình thức mạnh ở đâu và đòi hỏi gì ở gia đình. Chi phí chỉ là so sánh tương đối, thực tế khác nhiều theo vùng và theo nơi.

Hình thứcMạnh ởĐòi hỏi ở gia đìnhChi phí tương đối
Một kèm mộtTập kỹ năng mới, con được chú ý trọn vẹnĐưa đón, ngồi nghe dặn dò cuối buổiCao nhất tính theo giờ
Nhóm nhỏChờ lượt, bắt chước bạn, nghe hiệu lệnh chungCon cần ngồi được một lúc với bạnThấp hơn một kèm một
Tại nhàTập đúng trong sinh hoạt thật, đỡ đưa đónCó chỗ yên, có người lớn ở nhà cùng họcThường có thêm phí đi lại
Hướng dẫn cha mẹCon được tập nhiều giờ mỗi ngày qua cha mẹCha mẹ dành thời gian học và làm đềuThấp tính theo tháng, tốn công sức

Nếu phải chọn một hình thức vì điều kiện, hãy hỏi người đánh giá: "Với mục tiêu ba tháng tới của con, hình thức nào cho con được tập nhiều nhất?" Câu trả lời sẽ sát với con hơn mọi lời khuyên chung.

Một kèm một hợp với giai đoạn nào

Buổi một kèm một hợp nhất khi con đang cần học những kỹ năng nền mà chưa làm được trong nhóm: nhìn theo đồ vật người lớn chỉ, bắt chước động tác, đòi đồ bằng cử chỉ hay bằng từ, chơi qua lại một hai lượt. Ở những bước này, con cần một người lớn chậm lại, chờ con, khen đúng lúc, và điều chỉnh từng phút theo phản ứng của con.

Điểm yếu của một kèm một là con dễ chỉ làm được với đúng người đó, trong đúng căn phòng đó. Một bé ghép được hình trong phòng học nhưng về nhà không chịu làm là chuyện rất thường. Vì vậy, buổi một kèm một có giá trị nhất khi cuối buổi người dạy kể cho cha mẹ con đã tập gì, nói câu gì, và bạn làm lại được ở nhà theo cách nào.

Khi đi xem buổi học, nên để ý người dạy có chơi thật với con không, hay chỉ ngồi đối diện đưa thẻ rồi chờ con trả lời. Một buổi tốt cho trẻ nhỏ thường trông giống chơi hơn là học: có đồ chơi con thích, có tiếng cười, có lúc con dẫn và người lớn theo.

Nhóm nhỏ: khi con cần bạn để tập

Học nhóm nhỏ không chỉ là cách rẻ hơn. Có những thứ chỉ học được khi có bạn: chờ lượt cầm quả bóng, nhìn bạn làm rồi làm theo, nghe cô nói "các con ngồi xuống" mà không cần gọi tên riêng, chịu được tiếng ồn của mấy đứa trẻ khác. Đây đều là những kỹ năng con sẽ cần khi đi nhà trẻ, đi mẫu giáo.

Nhóm nhỏ hợp khi con đã ngồi được với người lớn một lúc, đã có chút bắt chước, và không quá khó chịu khi gần trẻ khác. Nếu con còn rất khó ở cạnh bạn, ví dụ bịt tai, bỏ chạy, hoặc đánh bạn mỗi khi bạn đến gần, thì có thể cần thêm thời gian một kèm một trước, hoặc vào nhóm với thời lượng ngắn có người hỗ trợ riêng.

Một nhóm tốt có số trẻ ít, các bé ở tầm phát triển gần nhau, và người dạy đủ để không bé nào bị bỏ ngồi một mình quá lâu. Bạn có thể hỏi: "Nhóm này mấy bé, mấy cô, và mỗi bé có mục tiêu riêng không ạ?" Nếu mọi bé đều tập y hệt nhau, nhóm đó giống lớp mẫu giáo hơn là can thiệp.

Can thiệp tại nhà: được gì và cần chuẩn bị gì

Con học đúng chỗ con sẽ dùng kỹ năng. Tập đòi nước ngay ở bàn ăn, tập cởi giày ngay ở cửa, nên con không phải "mang" kỹ năng từ phòng học về nhà.

Người lớn trong nhà được thấy tận mắt. Ông bà, người giúp việc nhìn người dạy làm và bắt chước được, điều mà buổi học ở trung tâm khó có.

Cần một góc yên trong giờ học. Tắt ti vi, cất điện thoại, nhờ anh chị của bé chơi ở phòng khác. Nhà quá ồn thì buổi học trôi qua mà con không tập được gì.

Cần một người lớn ở nhà cùng học. Nếu người dạy đến mà cả nhà đi vắng, chỉ còn người trông trẻ ngồi xa, phần lớn giá trị của hình thức này mất đi.

Nên hỏi rõ chuyên môn và cách theo dõi. Giáo viên dạy tại nhà thường làm một mình, nên hỏi xem ai giám sát chuyên môn, mục tiêu được viết ở đâu, bao lâu đánh giá lại.

Hướng dẫn cha mẹ: hình thức nhiều nhà bỏ qua

Con thức khoảng mười giờ mỗi ngày. Dù học năm buổi một tuần ở trung tâm, phần lớn thời gian con vẫn ở với gia đình. Chương trình hướng dẫn cha mẹ tận dụng chính những giờ ấy: người có chuyên môn dạy bạn vài cách chơi, cách chờ con, cách nói ngắn lại, rồi bạn làm trong bữa ăn, giờ tắm, lúc đi chợ, và quay lại cho người hướng dẫn góp ý.

Hình thức này hợp với gia đình ở xa trung tâm, gia đình chưa đủ điều kiện học nhiều giờ, và cả những gia đình đang học nhiều nhưng thấy con ở nhà không làm được như ở lớp. Nó đòi hỏi bạn đều đặn, mỗi ngày vài lần ngắn, hơn là một buổi dài cuối tuần.

Đừng nghĩ hướng dẫn cha mẹ là hình thức "rẻ tiền nên kém". Cha mẹ là người con gắn bó nhất, nên khi bạn biết cách, những phút bình thường trong ngày đều thành giờ tập. Nhiều người dạy có kinh nghiệm coi phần hướng dẫn cha mẹ là bắt buộc, dù gia đình chọn hình thức nào khác.

Ba hiểu lầm hay gặp khi chọn hình thức

"Học càng nhiều giờ một kèm một thì càng tốt." Giờ học chỉ có ích khi con còn đủ sức chú ý và khi những gì học được mang về dùng được ở nhà. Một bé ba tuổi học liền ba tiếng mỗi sáng thường mệt, cáu và học được ít hơn một bé học một tiếng rồi về chơi với mẹ theo đúng cách người dạy chỉ. Số giờ phù hợp nên do người đánh giá đề xuất cho riêng con, không theo con số của nhà khác.

"Học nhóm là để tiết kiệm, con sẽ bị bỏ rơi." Nhóm nhỏ được tổ chức tốt có mục tiêu riêng cho từng bé và có lúc người dạy làm riêng với từng bé ngay trong nhóm. Con không bị bỏ rơi nếu nhóm đủ người dạy và đúng tầm phát triển. Điều cần kiểm là cách tổ chức, không phải bản thân hình thức nhóm.

"Cha mẹ không có chuyên môn thì không dạy được con." Cha mẹ không cần trở thành chuyên gia, chỉ cần học vài cách chơi và cách nói phù hợp với mục tiêu hiện tại của con. Phần chuyên môn là của người hướng dẫn, phần lặp lại mỗi ngày là của gia đình. Hai phần ấy đi cùng nhau mới thành can thiệp trọn vẹn.

Kết hợp theo giai đoạn, và khi nào cần hỏi lại bác sĩ

Hình thức phù hợp sẽ đổi theo con. Vài mốc thường gặp để cân nhắc chuyển:

  • Con đã bắt chước được, chờ được một lượt, ngồi được với người lớn một lúc: có thể thêm nhóm nhỏ, giảm bớt một kèm một.
  • Con làm tốt ở lớp nhưng ở nhà không làm: tăng phần hướng dẫn cha mẹ hoặc thử vài buổi tại nhà.
  • Con đã đi nhà trẻ ổn: hỏi xem người dạy có thể đến lớp quan sát hoặc trao đổi với cô giáo không.
  • Con khó chịu nhiều, tự làm đau mình hoặc sợ hãi kéo dài với một hình thức: tạm dừng, trao đổi với người phụ trách và bác sĩ trước khi tiếp tục.
  • Con mất kỹ năng đã có, ngủ hoặc ăn kém kéo dài, có cơn co giật hay ngây người: đưa con đi khám chuyên khoa nhi phát triển hoặc thần kinh sớm, không chờ đổi hình thức.

Mỗi lần đổi, ghi lại lý do và ngày đổi. Vài tháng sau nhìn lại, bạn sẽ biết quyết định nào giúp con, quyết định nào chỉ vì lo.

Câu hỏi thường gặp

Con mới hai tuổi có nên học nhóm ngay không?

Tuỳ con đã ngồi được với người lớn và chịu được bạn ở gần hay chưa. Nhiều bé hai tuổi cần một thời gian học cá nhân hoặc học cùng cha mẹ trước, rồi mới vào nhóm với thời lượng ngắn.

Học một kèm một nhiều giờ có làm con kém hoà đồng không?

Không phải tự thân hình thức gây ra điều đó, nhưng nếu con chỉ học một kèm một mà không có lúc nào ở cùng trẻ khác thì con ít cơ hội tập chơi với bạn. Nên hỏi người dạy khi nào con sẵn sàng cho nhóm nhỏ.

Giáo viên đến nhà có cần bằng cấp gì không?

Nên hỏi người đó được đào tạo về giáo dục đặc biệt, tâm lý hay trị liệu và đã làm với trẻ nhỏ bao lâu. Cũng nên hỏi có ai giám sát chuyên môn và mục tiêu của con được ghi lại ở đâu.

Cha mẹ đi làm cả ngày thì hướng dẫn cha mẹ có làm được không?

Được, nếu chọn đúng những khoảnh khắc sẵn có như bữa tối, giờ tắm, giờ đi ngủ và cuối tuần. Năm phút tập đúng cách mỗi lần, vài lần mỗi ngày, có giá trị hơn một buổi dài rồi bỏ cả tuần.

Có nên cho con học ở hai trung tâm cùng lúc không?

Chỉ nên làm khi hai nơi biết nhau và chịu trao đổi mục tiêu. Hai nơi dạy hai kiểu, mỗi nơi một cách nói, dễ khiến con lẫn lộn và cha mẹ mệt vì đưa đón.

Ở tỉnh xa không có trung tâm thì chọn hình thức nào?

Hướng dẫn cha mẹ, kết hợp những đợt lên thành phố đánh giá định kỳ, là cách nhiều gia đình ở xa đang làm. Hãy hỏi bác sĩ hoặc nơi đánh giá xem họ có nhận hướng dẫn theo từng đợt hay không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138