ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Dấu hiệu sớm theo tuổi

Trẻ 9 tháng gọi tên không quay lại: quan sát thế nào và khi nào đi khám

Bé 6–12 tháng gọi tên ít quay lại, ít cười đáp: cách thử đúng ở nhà trong một tuần, vì sao kiểm tra tai trước, và lúc nào nên đưa con đi khám.

A young Vietnamese mother in a salmon blouse kneels behind her baby sitting on a living room rug, calling softly, wide shot from the side, warm morning window light

Một bé chín tháng thỉnh thoảng không quay lại khi được gọi tên là chuyện thường, nhất là lúc đang mải chơi; điều đáng để ý là khi bé hầu như không bao giờ quay lại, kể cả lúc yên tĩnh, kèm theo ít cười đáp lại và ít bập bẹ qua lại với người lớn. Khi đó việc đầu tiên nên làm là kiểm tra thính lực, rồi đưa bé đi khám nhi để được đánh giá phát triển, thay vì chờ đến sinh nhật một tuổi.

Bài này chỉ cách thử gọi tên cho đúng ở nhà, những điều nên quan sát cùng lúc, lý do vô hại khiến bé không quay đầu, và cách kể với bác sĩ sao cho buổi khám có ích. Một dấu hiệu đơn lẻ ở tuổi này chưa nói lên điều gì; danh sách dưới đây chỉ giúp bạn biết lúc nào nên hỏi người có chuyên môn.

Gọi tên không quay lại ở tuổi này nói lên điều gì

Từ khoảng nửa năm đầu, đa số trẻ bắt đầu nhận ra tiếng gọi quen và quay đầu về phía người gọi. Đến gần một tuổi, phản ứng này thường rõ hơn: bé quay lại, nhìn, có khi cười hoặc phát ra một âm như để đáp. Nhưng đây không phải công tắc bật tắt. Một bé đang nhìn chăm chú vào chiếc thìa đang lăn, đang đói, đang buồn ngủ hay đang ở phòng đông người có thể lờ đi tiếng gọi mà hoàn toàn bình thường.

Thứ bác sĩ quan tâm không phải một lần không quay lại, mà là cả bức tranh: bé có đáp khi được gọi ở chỗ yên tĩnh không, có quay về phía tiếng động lạ như tiếng chuông, tiếng lạch cạch trong bếp không, có nhìn mặt người đang nói chuyện với mình không, có cười đáp khi bố mẹ cười không. Nếu bé quay ngay khi nghe tiếng mở gói bánh nhưng không bao giờ quay khi được gọi, đó là một chi tiết đáng ghi lại. Nếu bé không quay về phía bất kỳ âm thanh nào, câu hỏi đầu tiên lại là chuyện nghe.

Thử gọi tên đúng cách ở nhà trong một tuần

Một lần thử vội vàng lúc cả nhà đang ồn ào thường cho kết quả sai. Làm như sau trong khoảng một tuần, mỗi ngày vài lần, rồi mới rút ra nhận xét.

  1. Chọn lúc bé no, tỉnh, đang chơi một mình, không phải lúc đang ăn hay đang xem gì đó. Tắt tivi, tắt nhạc.
  2. Đứng phía sau hoặc bên cạnh, ngoài tầm mắt bé, cách chừng một hai bước. Nếu bạn đứng ngay trước mặt thì bé nhìn bạn vì thấy bạn, không phải vì nghe tên.
  3. Gọi tên bằng giọng bình thường, rõ ràng, đúng cái tên cả nhà hay gọi. Nhiều nhà gọi bé bằng ba bốn tên khác nhau; hãy chọn tên quen nhất.
  4. Chờ vài giây. Nếu bé không quay, gọi lần hai to hơn một chút. Không vỗ tay, không chạm vào người bé trong lúc thử.
  5. Ghi lại ngay: giờ nào, bé đang làm gì, gọi mấy lần thì quay, quay rồi có nhìn mặt bạn và cười không.
  6. Nhờ một người khác cũng thử, như bố hoặc bà, để biết bé có phản ứng khác nhau với từng người không.

Sau một tuần bạn sẽ có vài chục lần thử thay vì một ấn tượng mơ hồ. Mang những dòng ghi đó đi khám có giá trị hơn nhiều so với câu "hình như con không nghe gọi".

Những điều nên để ý cùng lúc khi bé 6 đến 12 tháng

Cười đáp lại. Khi bạn nhìn bé và cười, bé có cười lại không, có vui khi được trêu đùa, ú òa không. Một bé ít cười với người nhưng cười nhiều với quạt trần là chi tiết nên kể với bác sĩ.

Bập bẹ qua lại. Gần một tuổi, nhiều bé phát ra chuỗi âm như "ba ba", "ma ma" và có kiểu "nói chuyện" với người lớn: bạn nói, bé đáp lại một tràng âm, rồi chờ bạn nói tiếp.

Nhìn theo hướng bạn nhìn. Bạn quay sang nhìn con mèo và nói "mèo kìa", bé có nhìn theo không. Đây là mầm của khả năng cùng chú ý vào một thứ với người khác.

Đòi bế, giơ tay. Bé có giơ tay khi muốn được bế, có tìm bạn khi bạn rời phòng, có dấu hiệu mừng khi người quen về nhà không.

Phản ứng với âm thanh. Bé có giật mình với tiếng động to, có quay về phía tiếng nhạc, tiếng chuông cửa. Nếu bé không phản ứng với hầu hết âm thanh, việc kiểm tra tai càng cần làm sớm.

Nghe kém hay không chú ý: vì sao phải kiểm tra tai trước

Một bé nghe kém, dù chỉ một bên hoặc nghe kém nhẹ, sẽ không quay lại khi được gọi, ít bập bẹ và chậm hiểu lời. Nhìn bề ngoài, những điều đó giống hệt nhiều dấu hiệu khác mà cha mẹ lo. Nghe kém cũng có thể đến sau một đợt viêm tai giữa có dịch đọng lại mà bé không đau, không sốt. Vì vậy, ở mọi cơ sở khám phát triển, đo thính lực gần như luôn là bước đầu.

Bé dưới một tuổi không cần trả lời câu hỏi nào khi đo tai; các phép đo hiện nay làm được khi bé ngủ hoặc ngồi yên trong lòng mẹ. Khi đặt lịch, bạn nói thẳng với bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tai mũi họng: "Bé nhà em gọi tên ít khi quay lại, em muốn kiểm tra thính lực cho con trước." Nếu lúc sinh bé đã được sàng lọc thính lực và kết quả bình thường, bạn vẫn nên nói rõ điều đó, vì nghe kém có thể xuất hiện về sau. Kết quả tai bình thường giúp bác sĩ loại trừ một nguyên nhân và nhìn sang những khía cạnh khác.

Những lý do vô hại khiến bé không quay đầu

Trước khi lo, hãy loại trừ những tình huống rất thường gặp sau. Chúng không phải lý do để bỏ qua, nhưng giúp bạn đọc kết quả thử ở nhà cho đúng.

  • Bé đang quá tập trung vào một món đồ mới, một tiếng động lạ, hay đang bò tới một chỗ nào đó.
  • Bé được gọi bằng quá nhiều tên, nên chưa gắn một âm nào với chính mình.
  • Trong nhà lúc nào cũng có tiếng tivi hoặc nhạc, khiến tiếng gọi lẫn vào nền âm thanh.
  • Bé đang mệt, đang mọc răng, vừa ốm dậy, hoặc vừa thay đổi chỗ ở, người chăm.
  • Bé là trẻ sinh non; khi đó cần so với tuổi hiệu chỉnh chứ không phải tuổi tính từ ngày sinh.

Nếu sau khi tắt tiếng nền, gọi đúng một tên, chọn lúc bé tỉnh táo mà bé vẫn gần như không quay lại trong nhiều ngày liền, thì không còn là chuyện vô hại nữa, và bạn nên đặt lịch khám.

Khi nào đưa bé đi khám, và nói gì với bác sĩ

Nên đặt lịch khám nhi, nói rõ là muốn được đánh giá phát triển, khi có một trong những điều sau:

  • Bé chín tháng trở lên mà gần như không bao giờ quay lại khi được gọi tên ở chỗ yên tĩnh.
  • Bé ít cười đáp lại, ít nhìn mặt người, ít tỏ ra vui khi chơi ú òa với người thân.
  • Gần một tuổi mà bé không bập bẹ chuỗi âm, hoặc tiếng bập bẹ trước đó nay thưa hẳn đi.
  • Bé không phản ứng với hầu hết âm thanh, hoặc chỉ phản ứng khi tiếng rất to.
  • Bé từng làm được một việc như cười đáp, bập bẹ, giơ tay đòi bế, rồi không làm nữa. Trường hợp này nên đi khám sớm, không chờ.

Khi gặp bác sĩ, mở đầu bằng điều cụ thể: "Em thử gọi tên con nhiều lần trong một tuần, chỉ khoảng ba bốn lần trong hai mươi lần con quay lại. Con vẫn quay khi nghe tiếng mở tủ lạnh." Mang theo vài đoạn video ngắn quay lúc gọi tên, vì ở phòng khám lạ bé thường không làm giống như ở nhà.

Trong lúc chờ lịch khám, ở nhà nên làm gì

Từ lúc quyết định đi khám đến lúc gặp được bác sĩ phát triển có khi mất vài tuần. Khoảng thời gian đó không phải để ngồi lo, mà để làm những việc nhỏ có ích cho bé, dù kết quả khám ra sao. Việc thứ nhất là giảm tiếng nền trong nhà: tắt tivi khi không ai xem, không bật nhạc liên tục. Một căn nhà yên hơn giúp bé nghe rõ giọng người và giúp bạn quan sát chính xác hơn.

Việc thứ hai là dành vài khoảng ngắn mỗi ngày mặt đối mặt với bé, ngang tầm mắt bé. Bắt chước lại âm bé phát ra, chờ bé đáp, rồi nói tiếp, như một cuộc trò chuyện không lời. Chơi ú òa, hát những bài có động tác tay, gọi tên bé trước khi đưa đồ chơi: "Na ơi, bóng đây." Những trò này không phải bài tập chữa trị gì, chỉ là cách cho bé thêm nhiều dịp được gọi, được nhìn, được đáp. Bạn cũng sẽ thấy rõ hơn bé hứng thú với kiểu tương tác nào, và đó là thông tin quý để kể với bác sĩ.

Việc thứ ba là chuẩn bị giấy tờ: sổ khám thai, giấy ra viện lúc sinh, kết quả sàng lọc thính lực sơ sinh nếu có, sổ tiêm chủng. Bác sĩ thường hỏi bé sinh đủ tháng không, cân nặng lúc sinh, có nằm viện sau sinh không. Có sẵn những thứ này thì buổi khám đi thẳng vào phần quan trọng.

Những cái sai hay gặp ở giai đoạn này

Thử một lần rồi kết luận. Một buổi tối bé không quay lại khiến cả nhà hoảng, nhưng một buổi sáng bé quay lại ngay lại khiến cả nhà yên tâm hẳn. Cả hai đều chưa đủ; chỉ ghi chép nhiều ngày mới cho thấy xu hướng.

Tra danh sách trên mạng rồi tự gán tên. Danh sách dấu hiệu viết ra để biết nên đi khám, không phải để kết luận. Một bé ít quay lại khi gọi có thể nghe kém, có thể chỉ đang mải chơi, có thể cần đánh giá thêm; chỉ người khám trực tiếp mới phân biệt được.

Chờ "đủ tuổi rồi tính". Nhiều nhà nghe khuyên chờ đến hai, ba tuổi. Đi khám sớm không hại gì: nếu mọi thứ ổn, bạn yên lòng sớm hơn; nếu cần hỗ trợ, bé được bắt đầu sớm hơn.

Ép bé quay lại bằng cách gọi liên tục. Gọi dồn dập, kéo mặt bé về phía mình làm bé khó chịu và không giúp gì cho việc quan sát. Gọi một hai lần, chờ, ghi lại là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Bé 6 tháng gọi tên chưa quay lại có đáng lo không?

Ở sáu tháng, nhiều bé mới bắt đầu nhận ra tên mình nên phản ứng còn chưa đều. Bạn nên quan sát thêm bé có quay về phía âm thanh, có cười đáp và có bập bẹ không. Nếu những điều đó đều ít, hãy nói với bác sĩ ở lần khám định kỳ gần nhất.

Bé quay lại khi nghe nhạc quảng cáo nhưng không quay khi gọi tên thì sao?

Điều đó cho thấy tai bé nhiều khả năng vẫn nghe được, nhưng bé chưa chú ý đến tiếng gọi của người. Đây là chi tiết đáng ghi lại và kể với bác sĩ khi đi khám. Riêng chi tiết này chưa kết luận được gì, bác sĩ cần xem thêm nhiều khía cạnh khác.

Lúc sinh con đã sàng lọc thính lực bình thường, có cần đo lại không?

Nên đo lại nếu bé ít phản ứng với tiếng gọi. Thính lực có thể giảm sau sinh, ví dụ do viêm tai giữa có dịch đọng mà bé không đau. Đo lại không tốn nhiều thời gian và giúp loại trừ một nguyên nhân quan trọng.

Nên đưa bé đi khám chuyên khoa nào trước?

Thường bắt đầu từ bác sĩ nhi, nói rõ là muốn đánh giá phát triển và kiểm tra nghe. Bác sĩ nhi sẽ hướng dẫn đo thính lực ở tai mũi họng và chuyển đến chuyên khoa nhi phát triển nếu cần. Cứ kể đúng những gì bạn ghi chép được.

Có nên tự làm bảng hỏi trên mạng để biết con có vấn đề không?

Các bảng sàng lọc chỉ giúp biết có nên đi khám hay không, không thay được buổi đánh giá trực tiếp. Bé dưới một tuổi lại thay đổi rất nhanh theo từng tuần. Nếu bạn đã lo đủ để đi tìm bảng hỏi, đó là lúc nên hỏi bác sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138