ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Can thiệp sớm là gì

Cha mẹ làm gì giữa các buổi can thiệp: lồng việc tập vào sinh hoạt hằng ngày

Cách mang giờ can thiệp về nhà mà không biến nhà thành lớp học: chọn khoảnh khắc sẵn có trong ngày, sắp xếp đồ đạc, cả nhà nói cùng một kiểu và những việc không cần làm.

A Vietnamese father in a sky blue shirt kneels beside his small son at a shoe rack by the front door, low angle from the hallway, bright morning light

Giữa các buổi can thiệp, việc của cha mẹ không phải mở thêm một lớp học ở nhà, mà là chọn hai ba mục tiêu người dạy đã dặn rồi lồng vào những việc vẫn làm hằng ngày như ăn, tắm, mặc đồ, ra ngoài, mỗi lần vài phút, và để mọi người lớn trong nhà nói với con cùng một kiểu. Làm ít mà đều, đúng chỗ, giúp con dùng được ở nhà những gì đã học ở lớp.

Nhiều cha mẹ kể con làm rất giỏi ở trung tâm nhưng về nhà như chưa từng học. Lý do thường không nằm ở con, mà ở chỗ những gì học ở lớp chưa có cơ hội được lặp lại trong nhà. Bài này đưa ra cách làm cụ thể cho từng khoảnh khắc trong ngày.

Nguyên tắc: ít, đều, đúng mục tiêu

Sau buổi học, người dạy có thể dặn năm sáu việc. Đừng cố làm hết. Hãy hỏi lại xem trong số đó, hai việc nào quan trọng nhất cho tuần này, rồi chỉ tập hai việc ấy. Khi cả nhà đã quen, thêm việc thứ ba. Làm nhiều thứ cùng lúc khiến cha mẹ quên, con nhận những tín hiệu lẫn lộn, và sau một tuần cả nhà thấy nản.

Tập đều quan trọng hơn tập lâu. Năm phút mỗi lần, năm sáu lần một ngày, rải theo sinh hoạt, thường có ích hơn một tiếng ngồi bàn vào tối chủ nhật. Trẻ nhỏ học qua lặp lại trong những tình huống quen, khi cùng một câu nói, cùng một cách làm xuất hiện nhiều lần ở nhiều chỗ.

Đúng mục tiêu nghĩa là biết rõ mình đang đợi con làm gì. Nếu mục tiêu là con nhìn mẹ trước khi được đưa đồ, thì việc của mẹ là cầm đồ ở tầm mắt và chờ, không phải giục con nói. Nếu mục tiêu là con tự cởi giày, thì người lớn đứng sau, chỉ giúp một tay ở bước khó nhất, không cởi hộ cho nhanh. Khi không chắc mục tiêu nghĩa là gì trong một tình huống cụ thể, hãy nhắn hỏi người dạy hoặc nhờ họ làm mẫu ngay trong buổi tới, thay vì đoán rồi tập sai cả tuần.

Những khoảnh khắc sẵn có trong ngày

Không cần bày thêm giờ. Hầu như ngày nào cũng có những sinh hoạt dưới đây, và mỗi sinh hoạt là một cơ hội tập. Ví dụ trong bảng là những mục tiêu hay gặp; hãy thay bằng mục tiêu của con bạn.

Sinh hoạtCơ hội tậpCách làm gợi ý
Bữa ănĐòi đồ, chờ lượt, chọn giữa hai mónĐưa từng phần nhỏ, chờ con nhìn hoặc ra dấu rồi mới đưa
Mặc đồ, đi giàyTự làm một bước, làm theo lời dặn ngắnNgười lớn làm gần hết, để con làm bước cuối
Rửa tay, lau mặt trước bữa ănGọi tên bộ phận cơ thể, bắt chướcHát một câu ngắn lặp lại khi lau từng chỗ
Đi chợ, đi dạoChỉ tay, nhìn theo người lớn chỉDừng lại, chỉ một thứ, chờ con nhìn theo
Dọn đồ chơiLàm theo hiệu lệnh, phân loạiMỗi lần một lời dặn ngắn: "bóng vào rổ"
Trước khi ngủChú ý chung, nghe câu ngắnĐọc một sách tranh đơn giản, để con lật trang

Mỗi tuần chỉ chọn hai ba dòng trong bảng để làm. Ghi ra một tờ giấy dán ở chỗ cả nhà dễ thấy, như cửa tủ lạnh, để ai trông con cũng nhớ.

Sắp xếp nhà để con có lý do giao tiếp

Đặt vài món con thích ở chỗ nhìn thấy nhưng không với tới. Hộp bánh trên kệ cao, xe đồ chơi trong hộp trong suốt có nắp. Con sẽ phải tìm người lớn để đòi, và đó là lúc tập.

Đưa từng phần nhỏ thay vì cả gói. Năm miếng táo đưa năm lần cho năm cơ hội giao tiếp; cả đĩa đưa một lần chỉ cho một cơ hội.

Thỉnh thoảng "quên" một thứ. Đưa bát mà chưa đưa thìa, đưa giày mà chưa đưa tất. Chờ con nhận ra và tìm cách báo. Đừng làm quá nhiều đến mức con bực.

Giảm những thứ chạy nền. Ti vi bật suốt ngày làm con khó nghe giọng người lớn và ít tìm đến người lớn. Tắt khi không ai xem, nhất là trong giờ ăn và giờ chơi.

Dành một góc chơi gọn. Ít đồ chơi bày ra một lúc, cất bớt rồi đổi theo tuần. Con chơi lâu hơn với ít món hơn, và người lớn dễ ngồi cùng.

Ngồi ngang tầm mắt con. Khi chơi hay nói chuyện, người lớn ngồi xuống sàn hoặc cúi thấp để mặt mình ở ngang mặt con. Con dễ nhìn miệng, nhìn nét mặt người lớn hơn, và người lớn cũng dễ thấy con đang nhìn vào đâu để chờ đúng lúc.

Cả nhà nói cùng một kiểu

Khi bố nói một kiểu, mẹ nói một kiểu, bà lại nói kiểu khác, con khó hiểu người lớn đang mong gì. Hãy thống nhất vài câu ngắn theo đúng câu người dạy dùng, ví dụ:

  • Khi muốn con chờ: "Chờ một chút... được rồi." Nói cùng một câu, cùng một nhịp.
  • Khi chuyển hoạt động: "Còn hai lần nữa, rồi đi tắm." Báo trước, không giật đồ khỏi tay con.
  • Khi con làm được: khen đúng việc, "Con tự cởi giày rồi!", thay vì chỉ "giỏi quá".
  • Khi con đòi bằng cách khóc: người lớn nói mẫu điều con cần nói, "Mở!" hoặc ra dấu, rồi đáp ngay khi con làm gần đúng.
  • Khi con chưa làm được: giúp một phần rồi để con làm nốt, không nói "sao dạy mãi không được".

Nếu ông bà ở cùng, mời ông bà đi một buổi học hoặc xem video người dạy làm mẫu. Ông bà thường làm theo dễ hơn khi tận mắt thấy cháu phản ứng tốt, hơn là nghe con cái kể lại. Một câu mời nhẹ: "Bà đi với con một buổi xem cô dạy cháu thế nào, về nhà bà giúp con với."

Một tuần của mẹ Thu và bé Su

Bé Su ba tuổi, đang tập hai mục tiêu: đòi đồ bằng một từ và làm theo lời dặn một bước. Mẹ Thu đi làm đến năm giờ chiều, ban ngày Su đi nhà trẻ. Thay vì cố dành một tiếng mỗi tối, mẹ chọn ba lúc cố định: bữa tối, sau khi tắm xong mặc đồ, và mười phút trước khi ngủ.

Ở bữa tối, mẹ cho Su ăn từng miếng cơm cuộn nhỏ, cầm lên ngang mặt, chờ Su nói "cơm" hoặc một âm gần giống rồi mới đưa. Sau khi tắm, mẹ đưa áo và nói đúng một câu: "Đưa tay vào". Trước khi ngủ, mẹ để Su chọn một trong hai cuốn sách tranh bằng cách chỉ, rồi đọc thật chậm. Bố Su làm y hệt vào cuối tuần.

Tuần đầu, Su chỉ nói được "cơm" hai lần, còn lại là kéo tay mẹ. Mẹ Thu ghi lại, không thất vọng. Đến tuần thứ ba, Su nói được "cơm", "nước" và một âm gần giống "bánh" trong bữa ăn, và tự đưa tay vào áo khi nghe câu dặn. Người dạy xem ghi chép của mẹ, đề nghị thêm một mục tiêu mới cho giờ đi dạo.

Không phải tuần nào cũng suôn sẻ như vậy. Có tuần Su ốm, cả nhà bỏ hết. Mẹ Thu không cố bù, chỉ quay lại nhịp cũ khi Su khoẻ. Điều giữ được là ba khoảnh khắc ấy đã thành nếp, nên quay lại không khó.

Điều đáng học từ nhà Su không phải là những từ Su nói được, vì mỗi bé đi một nhịp riêng và không ai hứa trước được bé sẽ nói vào lúc nào. Điều đáng học là cách chọn ít khoảnh khắc, giữ cố định, ghi lại trung thực, và mang ghi chép đến cho người dạy để cùng điều chỉnh.

Những việc không cần làm ở nhà

Không cần mua bộ thẻ, bộ giáo cụ giống hệt trung tâm. Đồ thật trong nhà như cốc, thìa, giày, quả cam giúp con dùng kỹ năng trong đời sống tốt hơn thẻ hình.

Không cần bắt con "trả bài" khi vừa đi học về. Con đã mệt, ôn lại ngay dễ khiến con sợ cả lớp lẫn nhà. Để việc tập rơi vào sinh hoạt tối tự nhiên.

Không cần kiểm tra con trước mặt khách. Bắt con nói, gọi tên màu cho họ hàng xem dễ làm con căng thẳng và ngại giao tiếp hơn.

Không cần cảm thấy có lỗi khi có ngày không tập. Ngày con ốm, ngày cả nhà mệt, cứ nghỉ. Nhịp đều tính bằng tuần, không bằng từng ngày.

Không cần sửa mọi câu con nói sai. Khi con nói "bánh" thành "ba", chỉ cần nhắc lại đúng một lần bằng giọng vui rồi đưa bánh. Bắt con nói lại nhiều lần cho chuẩn dễ làm con ngại mở miệng.

Không cần biến mọi lúc chơi thành lúc học. Con cần cả những lúc chơi một mình hoặc chơi tự do mà không ai yêu cầu gì. Người lớn cũng cần những lúc chỉ đơn giản là ở bên con, cười với con, không đếm xem con nói được mấy từ.

Khi nào báo người dạy, khi nào đưa con đi khám

Những việc ở nhà cần mang ra trao đổi với người dạy trong buổi tới:

  • Một mục tiêu tập ở nhà hơn ba bốn tuần mà con hầu như không phản ứng.
  • Con làm được ở nhà một việc mới mà ở lớp chưa làm, hoặc ngược lại.
  • Con khó chịu rõ rệt với một cách tập, ví dụ mỗi lần chờ là ném đồ.
  • Người lớn trong nhà không thống nhất được cách làm, mỗi người một kiểu, cần người dạy giải thích lại.
  • Gia đình sắp có thay đổi lớn như chuyển nhà, có em bé, đổi người trông con.

Còn những thay đổi dưới đây cần đưa con đi khám chuyên khoa nhi phát triển, thần kinh hoặc tai mũi họng, không chỉ báo người dạy: con mất kỹ năng đã có, con không phản ứng với âm thanh như trước, có những cơn ngây người hay co giật, con tự làm đau mình nhiều lần trong ngày, hoặc ăn ngủ kém kéo dài nhiều tuần. Mang theo ghi chép ở nhà, bác sĩ sẽ có thêm nhiều thông tin để đánh giá.

Câu hỏi thường gặp

Mỗi ngày nên tập với con ở nhà bao lâu?

Không cần tính thành một khối giờ dài. Vài lần năm đến mười phút rải theo bữa ăn, giờ mặc đồ, giờ đi ngủ là đủ cho phần lớn gia đình, miễn là đều và đúng mục tiêu.

Con chỉ làm được với cô mà không làm với mẹ thì sao?

Đó là chuyện rất thường gặp vì con gắn kỹ năng với người và nơi học. Hãy xin xem cô làm mẫu, dùng đúng câu cô dùng, và bắt đầu ở những tình huống dễ trong nhà trước.

Ông bà chiều cháu, không làm theo thì phải làm sao?

Mời ông bà đi một buổi học hoặc xem video, rồi nhờ ông bà giữ đúng một việc nhỏ thay vì cả danh sách. Khi thấy cháu phản ứng tốt, ông bà thường tự làm theo nhiều hơn.

Có nên dùng điện thoại để thưởng khi con làm được không?

Nên hỏi người dạy, vì mỗi mục tiêu có cách khen phù hợp riêng. Phần thưởng gắn với chính hoạt động, như được chơi tiếp trò con thích, thường giúp con giao tiếp với người hơn là quay về màn hình.

Đi làm cả ngày thì có kịp tập với con không?

Kịp, nếu chọn những khoảnh khắc buổi tối và cuối tuần vốn đã có. Người trông con ban ngày cũng nên được dặn một hai việc nhỏ để con được tập rải đều trong ngày.

Tập ở nhà mãi không thấy gì thì có nên bỏ không?

Đừng bỏ ngay, hãy mang ghi chép đến hỏi người dạy xem mục tiêu có quá lớn hay cách làm có cần đổi. Chia nhỏ mục tiêu thường giúp con bắt đầu có phản ứng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138