ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Hiểu và sống cùng trẻ tự kỷ

Đưa trẻ tự kỷ đi siêu thị, ăn cỗ, nơi đông người: chuẩn bị gì để con chịu được

Túi đồ mang theo, tập đi từng chuyến ngắn, bảng khó khăn theo từng nơi, cách giữ an toàn khi con chạy đi và câu đáp lại người lạ khi đưa trẻ tự kỷ ra ngoài.

Wide shot from behind of a Vietnamese mother in an apricot blouse and her young son pushing a small shopping cart down a quiet supermarket aisle, bright light

Muốn đưa trẻ tự kỷ đi siêu thị, ăn cỗ hay đến nơi đông người mà con chịu được, cha mẹ nên chuẩn bị từ trước bằng ảnh và câu chuyện ngắn về nơi sắp đến, mang theo túi đồ giúp con dịu lại, chọn giờ vắng, tập bằng những chuyến thật ngắn rồi kéo dài dần, và luôn có sẵn đường rút lui. Đi ra ngoài là kỹ năng tập được, nhưng tập theo từng nấc nhỏ chứ không phải một lần đưa con vào trung tâm thương mại ngày cuối tuần.

Nhiều gia đình sau vài lần vất vả đã thôi không đưa con đi đâu nữa, và thế giới của cả nhà thu hẹp dần. Bài này giúp bạn làm ngược lại một cách có kế hoạch: biết nơi nào khó ở chỗ nào, chuẩn bị gì, tập ra sao, giữ an toàn thế nào và nói gì với những ánh mắt xung quanh.

Mỗi nơi khó ở chỗ nào

Nơi đông người không khó như nhau. Biết trước cái khó của từng nơi giúp bạn chuẩn bị đúng chỗ.

NơiThường khó vìCách đỡ
Siêu thịĐèn trắng, nhạc, loa thông báo, xe đẩy va nhau, kệ hàng nhiều màuĐi giờ vắng buổi sáng, cho con đẩy xe hoặc cầm danh sách hình, chỉ mua vài thứ
Chợ truyền thốngMùi mạnh, lối đi chật, người chen, tiếng raoĐi lúc chợ thưa, đứng ở rìa, một người đi mua, một người ở với con chỗ thoáng
Đám cưới, ăn cỗLoa rất to, đông họ hàng, bị ôm hôn, ngồi lâu, món lạNgồi bàn gần lối ra, mang đồ ăn quen, tai nghe chống ồn, ra về sớm
Khu vui chơi trong nhàTiếng máy trò chơi, trẻ khác chạy nhảy, ánh sáng nhấp nháyĐi ngày thường, ở khu ít trò điện tử, giới hạn thời gian
Bến xe, sân bayChờ lâu, loa thông báo, đông người lạ, nhiều thủ tụcLịch tranh cho cả hành trình, đồ chơi quen trong túi, đến sớm để không phải vội
Nhà người quenĐồ đạc lạ, bị hỏi han, trẻ khác chạm vào đồ chơiBáo chủ nhà trước, xin một phòng yên để con nghỉ, mang đồ chơi riêng

Chọn một nơi để tập trước, thường là nơi gia đình cần đến nhiều nhất trong tuần. Đi được một nơi rồi, những nơi khác sẽ dễ hơn vì con đã quen cách chuẩn bị.

Túi đồ mang theo mỗi lần ra ngoài

Một chiếc túi nhỏ chuẩn bị sẵn, để ở cửa, giúp mỗi chuyến đi bớt phụ thuộc vào may rủi:

  • Tai nghe chống ồn hoặc mũ có vành, kính râm nếu con nhạy ánh sáng.
  • Một hai món đồ chơi con hay cầm tay để tự dịu: chiếc xe nhỏ, quả bóng bóp, sợi dây.
  • Đồ ăn và nước uống con chắc chắn dùng, kể cả khi đến nơi có cỗ.
  • Bộ thẻ hình mini: thẻ nơi sắp đến, thẻ "chờ", thẻ "về nhà", thẻ "nghỉ".
  • Một bộ quần áo dự phòng và khăn ướt.
  • Vòng đeo tay hoặc thẻ đeo trong túi áo con có tên và cách liên lạc với bố mẹ, phòng khi con đi lạc.
  • Một tấm ảnh gần đây của con trong điện thoại, mặc đúng bộ đồ hôm nay, chụp trước khi ra khỏi nhà.

Tấm ảnh chụp trước khi đi nghe có vẻ thừa, nhưng nếu con lạc giữa siêu thị, việc đưa ngay cho nhân viên bảo vệ một tấm ảnh đúng bộ đồ con mặc hôm nay giúp tìm nhanh hơn nhiều so với tả bằng lời.

Túi này nên được kiểm lại mỗi tuần một lần: bánh đã hết hạn chưa, tai nghe còn vừa không, đồ chơi trong túi con còn thích không. Trẻ thay đổi sở thích khá nhanh; một món đồ tuần trước giúp con dịu, tuần này có thể con chẳng ngó tới.

Tập theo từng chuyến ngắn

Ví dụ dưới đây dùng cho siêu thị, áp dụng tương tự cho nơi khác. Mỗi nấc giữ vài lần cho tới khi con thoải mái mới lên nấc tiếp.

  1. Xem trước ở nhà. Cho con xem ảnh siêu thị, ảnh xe đẩy, ảnh quầy bánh. Kể câu chuyện ngắn: "Mình đi siêu thị. Con đẩy xe. Mua sữa. Rồi về nhà."
  2. Chuyến năm phút. Đi giờ vắng, chỉ vào lấy một thứ con thích, ví dụ hộp sữa, rồi ra ngay. Kết thúc khi con còn vui, đừng chờ đến lúc con mệt.
  3. Có việc cho con làm. Con đẩy xe, con bỏ hàng vào giỏ, con cầm thẻ hình các món cần mua và gạch đi khi lấy xong. Có việc để làm giúp con bớt để ý tiếng ồn.
  4. Kéo dài dần. Mười phút, mười lăm phút, thêm một quầy, thêm một món. Luôn kết thúc bằng một điều dễ chịu, như mua đúng chiếc bánh con thích.
  5. Thử giờ đông hơn. Chỉ khi con đã quen với giờ vắng. Mang theo tai nghe, chọn lối đi ít người.
  6. Ghi lại sau mỗi chuyến. Đi bao lâu, con thấy khó ở đâu, điều gì giúp. Lần sau chuẩn bị theo đó.

Có tuần tiến được hai nấc, có tuần lùi lại một nấc vì con ốm hay ngủ kém. Đó là chuyện bình thường; thước đo là con của tháng này so với con của tháng trước.

Chọn giờ, chọn chỗ đứng và luôn có đường rút lui

Cùng một siêu thị, chín giờ sáng thứ ba và năm giờ chiều thứ bảy là hai nơi khác hẳn. Với trẻ nhạy giác quan, chọn đúng giờ có khi quyết định cả chuyến đi. Giờ vắng thường là sáng các ngày trong tuần, đầu giờ mở cửa, hoặc ngay sau giờ ăn trưa. Ăn cỗ thì đến sớm khi khách chưa đông và loa chưa mở hết cỡ, ra về trước phần văn nghệ.

Chỗ đứng cũng quan trọng. Ở đám cưới, xin ngồi bàn gần cửa hoặc gần hành lang, xa loa. Ở siêu thị, biết trước lối thoát gần nhất và một góc ít người như khu đồ gia dụng, nơi có thể đứng yên vài phút cho con dịu lại. Ở nhà người quen, hỏi trước một phòng con được vào nghỉ.

Đường rút lui là quyết định cả nhà thống nhất từ trước: nếu con có những tín hiệu nóng lên mà nghỉ năm phút vẫn không đỡ, cả nhà về, không cãi nhau tại chỗ, không tiếc bữa cỗ. Khi người lớn đã quyết từ nhà, lúc cần rút sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều. Và con học được rằng khi con quá mệt, sẽ có người đưa con ra, điều làm cho chuyến đi sau bớt đáng sợ.

Khi con bỏ chạy hoặc đi lạc

Biết trước con hay chạy về đâu. Nhiều trẻ chạy về phía nước, phía đường lớn, phía thứ con mê như thang máy, máy bán hàng. Biết điều này giúp bạn đứng chắn đúng hướng và tìm đúng chỗ.

Một người lớn chỉ lo một việc. Khi đi hai người, phân công rõ: một người chỉ lo con, người kia lo mua sắm, trả tiền, nói chuyện. Nhiều vụ lạc xảy ra ở đúng khoảnh khắc cả hai cùng quay đi.

Tập "dừng lại" ở nhà. Chơi trò chạy rồi dừng khi nghe hiệu lệnh, kèm phần thưởng vui. Tập ở sân nhà nhiều lần trước khi cần dùng ở ngoài đường.

Khi con lạc: báo ngay, đừng tự tìm một mình quá lâu. Báo nhân viên bảo vệ, đưa ảnh con chụp sáng nay, nói rõ con có thể không trả lời khi được gọi tên, có thể sợ người lạ chạm vào. Thông tin này giúp người tìm biết cách tiếp cận con.

Sau khi tìm được con. Ôm con nếu con chịu, nói ngắn rằng con an toàn rồi. Đừng mắng ngay lúc ấy; con cần bình tĩnh lại trước. Bài học về an toàn để sau, bằng hình và trò chơi.

Đáp lại người lạ và họ hàng

Ở nơi đông người, con khóc la hay có hành vi khác lạ thường kéo theo những ánh mắt, đôi khi những lời góp ý. Cha mẹ không có nghĩa vụ giải thích với tất cả mọi người, nhưng chuẩn bị sẵn vài câu ngắn giúp bạn không bị bất ngờ, không cáu và không thấy có lỗi.

Với người lạ: "Cháu đang quá mệt vì chỗ này ồn, cháu cần yên một chút. Cảm ơn anh." Nói xong quay lại lo cho con. Nếu muốn, có nhà làm sẵn một tấm thẻ nhỏ trong ví để đưa khi cần, ghi rằng con đang gặp khó khăn với tiếng ồn và cảm ơn sự kiên nhẫn của mọi người.

Với họ hàng ở đám cỗ, việc chuẩn bị nên làm trước: nhắn với người thân thiết nhất rằng cháu sẽ đeo tai nghe, có thể không chào hỏi, không thích bị bế hay xoa đầu, và cả nhà sẽ về sớm. Một người hiểu chuyện ở bàn bên sẽ giúp bạn nói đỡ với những người khác.

Khi gặp lời nhận xét kiểu "con nhà ai mà hư thế", bạn có thể chọn không đáp. Năng lượng của cha mẹ có hạn, nên dành cho con hơn là tranh luận với người không quen.

Khi nào nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên

Khó khăn khi ra ngoài là chuyện thường gặp, nhưng có những lúc cần người có chuyên môn giúp lập kế hoạch:

  • Con thường xuyên bỏ chạy về phía nguy hiểm như lòng đường, ao hồ, và các cách phòng ở nhà chưa đủ.
  • Con tự làm đau mình hoặc làm đau người khác khi ra ngoài.
  • Con sợ ra khỏi nhà đến mức không đi học, không đi khám được trong nhiều tuần.
  • Chỉ một nơi cụ thể khiến con hoảng rất mạnh mà không rõ lý do. Có thể có điều gì đó con từng trải qua, hoặc một cảm giác cơ thể cần được khám.
  • Cả nhà gần như không còn ra ngoài cùng nhau vì quá vất vả.

Có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi phát triển hoặc giáo viên can thiệp của con. Câu nên hỏi: "Cháu khó ở siêu thị và đám đông như thế này. Ở nhà nên tập theo nấc nào, và lớp có thể tập cùng không?" Mang theo bản ghi các chuyến đi để người nghe hiểu nhanh.

Nếu con chạy về phía nguy hiểm nhiều lần, hãy coi đây là chuyện an toàn cần ưu tiên: rà lại khóa cửa, cổng nhà, và bàn với bác sĩ về các cách giữ an toàn phù hợp với con trước khi tiếp tục tập ra ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ tự kỷ có nên đi đám cưới, ăn cỗ không?

Có thể đi nếu chuẩn bị trước: báo người nhà, ngồi gần lối ra, mang tai nghe và đồ ăn quen, và về sớm. Nếu con đang trong giai đoạn quá khó, ở nhà với một người thân cũng là lựa chọn hợp lý, không phải thất bại.

Con hay chạy mất ở siêu thị thì làm thế nào?

Phân công một người lớn chỉ lo con, biết trước con hay chạy về đâu và đứng chắn hướng đó. Cho con đeo vòng có thông tin liên lạc và chụp ảnh con trước khi ra khỏi nhà.

Có nên dùng dây đeo giữ trẻ khi ra ngoài không?

Một số gia đình dùng dây đeo an toàn cho trẻ hay chạy về phía nguy hiểm. Đây là lựa chọn của từng nhà, nên dùng như biện pháp an toàn tạm thời song song với tập dừng lại, và hỏi giáo viên can thiệp về cách tập.

Đi bao nhiêu lâu thì con quen nơi đông người?

Không có mốc chung. Có trẻ quen siêu thị sau vài tuần đi chuyến ngắn, có trẻ cần lâu hơn nhiều. Hãy ghi lại mỗi chuyến để thấy con tiến bộ so với chính con.

Người lạ góp ý cách dạy con thì nên trả lời ra sao?

Một câu ngắn là đủ, rằng cháu đang mệt vì ồn và cần yên một lát, rồi quay lại lo cho con. Bạn không cần giải thích dài với người không quen.

Có nên đeo tai nghe chống ồn cho con mỗi lần ra ngoài không?

Ở nơi ồn như siêu thị, đám cưới, tai nghe giúp nhiều trẻ chịu được lâu hơn. Nên để con quen đeo ở nhà trước và dùng khi cần, không nhất thiết đeo suốt cả chuyến.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138