ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Can thiệp sớm là gì

Kế hoạch can thiệp cá nhân: cha mẹ đọc từng mục và góp ý thế nào

Bản kế hoạch can thiệp cá nhân có những mục nào, mục tiêu thế nào là rõ, cha mẹ góp ý ra sao và dấu hiệu cho thấy bản kế hoạch cần được viết lại.

A Vietnamese father in a cream polo reads stapled pages beside a female specialist at a low wooden table in a quiet therapy room, side angle, calm afternoon light

Kế hoạch can thiệp cá nhân là bản ghi những gì con đang làm được, vài mục tiêu cụ thể cho hai đến sáu tháng tới, cách dạy, ai dạy và khi nào xem lại; cha mẹ đọc nó bằng một câu hỏi duy nhất: nếu con đạt mục tiêu này, cuộc sống hằng ngày của con và cả nhà dễ hơn ở chỗ nào. Mục tiêu tốt luôn mô tả một việc con làm được, trong hoàn cảnh nào, bao nhiêu lần, chứ không phải một lời chung chung như "phát triển ngôn ngữ".

Nhiều cha mẹ nhận bản kế hoạch, ký vào rồi cất đi vì thấy nhiều chữ chuyên môn. Bài này đi qua từng phần của một bản kế hoạch thường gặp, chỉ ra chỗ nên đọc kỹ, câu nên hỏi và cách góp ý mà không làm người dạy thấy bị bắt lỗi.

Một bản kế hoạch thường có những phần nào

Mỗi nơi trình bày một kiểu, có nơi vài trang, có nơi chỉ một trang, nhưng một bản kế hoạch đủ dùng thường có các phần sau. Thiếu phần nào, bạn cứ hỏi thêm:

  • Thông tin chung: tên, tuổi của con, ngày đánh giá, người lập kế hoạch, thời gian áp dụng.
  • Con đang làm được gì: mô tả hiện trạng theo từng mảng như giao tiếp, hiểu lời, chơi, vận động, tự phục vụ, cảm xúc.
  • Điểm mạnh và sở thích: con thích gì, giỏi gì. Phần này hay bị bỏ qua nhưng lại là chỗ người dạy dựa vào để con hứng thú.
  • Mục tiêu: thường từ ba đến tám mục tiêu cho một giai đoạn, mỗi mục tiêu một câu rõ ràng.
  • Cách dạy: dạy qua hoạt động nào, đồ chơi gì, người lớn nói và làm ra sao.
  • Phần của gia đình: cha mẹ làm gì ở nhà, mỗi ngày bao lâu, trong sinh hoạt nào.
  • Cách theo dõi và ngày xem lại: ghi chép thế nào, bao lâu thì cùng ngồi lại đánh giá.

Nếu bản kế hoạch chỉ có danh sách mục tiêu mà không có phần hiện trạng, bạn sẽ không biết mục tiêu ấy xuất phát từ đâu. Nếu thiếu phần của gia đình, có nghĩa là mọi việc đang dồn vào giờ học ở lớp, trong khi con ở nhà nhiều hơn rất nhiều.

Đọc kỹ phần "con đang làm được gì"

Đây là phần cha mẹ nên đọc chậm nhất, vì cha mẹ là người biết con rõ nhất. Người dạy chỉ gặp con vài giờ trong phòng lạ; còn bạn thấy con lúc vui, lúc mệt, lúc ở nhà bà ngoại. Nếu phần hiện trạng viết "con chưa chỉ tay" mà ở nhà con vẫn chỉ tay đòi bánh, hãy nói ngay, kèm video nếu có.

Cũng có trường hợp ngược lại: bản kế hoạch ghi con đã làm được một việc mà ở nhà bạn chưa từng thấy. Điều này không có nghĩa ai sai. Nhiều trẻ làm được trong phòng học yên tĩnh nhưng chưa làm được khi ở nhà ồn ào. Ghi chú lại sự khác nhau này rất có ích, vì nó cho thấy mục tiêu tiếp theo có thể là mang kỹ năng từ lớp về nhà, chứ không phải học kỹ năng mới.

Một phần hiện trạng tốt mô tả bằng hành động nhìn thấy được: "khi được gọi tên lúc đang chơi, con quay lại khoảng hai trong năm lần". Một phần hiện trạng chưa tốt dùng nhãn: "con kém tập trung", "con chưa hợp tác". Gặp những câu nhãn như vậy, bạn có thể hỏi nhẹ: "Cô cho mẹ hỏi, lúc nào thì cô thấy con khó tập trung, con làm gì lúc đó ạ?"

Mục tiêu mờ và mục tiêu rõ

Cách nhanh nhất để biết một mục tiêu có dùng được không là đặt nó cạnh một phiên bản rõ hơn. Bảng dưới là vài ví dụ thường gặp:

Cách viết mờCách viết rõ hơnVì sao bản rõ dễ theo dõi
Phát triển ngôn ngữCon dùng một từ hoặc cử chỉ để đòi đồ ăn, đồ chơi trong bữa ăn và giờ chơi, ít nhất năm lần mỗi ngàyBiết làm ở đâu, đếm được số lần
Tăng khả năng tập trungCon chơi cùng người lớn một trò xếp chồng hoặc lăn bóng qua lại trong khoảng ba phútCó hoạt động cụ thể, có thời lượng
Cải thiện hành viKhi phải tắt ti vi, con chấp nhận chuyển sang hoạt động khác sau một lời báo trước, không khóc quá vài phútBiết tình huống, biết thế nào là đạt
Hoà nhập xã hộiCon chờ lượt một lần khi chơi cùng một bạn và một người lớn hỗ trợNhỏ, vừa tầm, đo được

Bạn không cần tự viết lại mục tiêu. Chỉ cần hỏi: "Cô ơi, khi nào thì mình biết con đã đạt mục tiêu này ạ?" Câu trả lời của người dạy thường sẽ biến một mục tiêu mờ thành rõ ngay trong buổi trao đổi.

Góp ý vào mục tiêu mà không ngại

Người lập kế hoạch có chuyên môn, nhưng cha mẹ có thông tin mà họ không có: nhà mình khó khăn nhất ở đâu. Một cách góp ý theo thứ tự:

  1. Nói ra một hai tình huống làm cả nhà mệt nhất trong tuần, ví dụ giờ ăn kéo dài hơn một tiếng, con không chịu ra khỏi nhà buổi sáng.
  2. Hỏi xem có mục tiêu nào trong bản kế hoạch giúp được tình huống đó không. Nếu chưa có, đề nghị thêm: "Nếu được, nhà mình muốn ưu tiên giờ ăn trước, vì đó là lúc cả nhà căng nhất."
  3. Hỏi về số lượng mục tiêu. Quá nhiều mục tiêu cùng lúc khiến cha mẹ không nhớ nổi, nên đề nghị đánh dấu hai ba mục tiêu gia đình sẽ tập ở nhà.
  4. Đọc lại phần của gia đình, hỏi rõ mỗi ngày làm bao lâu, vào lúc nào, nói câu gì với con. Ghi luôn vào điện thoại.
  5. Hẹn ngày xem lại. Nếu bản kế hoạch không có ngày, đề nghị một mốc cụ thể.

Góp ý không có nghĩa là nghi ngờ chuyên môn. Người dạy giỏi thường rất mừng khi cha mẹ hỏi kỹ, vì như thế con được tập ở nhà đúng hướng, và việc ở lớp nhẹ đi nhiều.

Phần "cách dạy" và "ai làm": chỗ hay bị viết vội

Mục tiêu dù rõ đến đâu mà không nói cách dạy thì cha mẹ vẫn không biết bắt đầu từ đâu. Một dòng cách dạy dùng được trông như thế này: "Trong bữa ăn, người lớn cầm miếng chuối ở tầm mắt con, chờ khoảng năm giây; nếu con nhìn hoặc với tay, người lớn nói "chuối" rồi đưa ngay". Đọc xong là làm được, không cần đoán.

Phần "ai làm" cũng quan trọng không kém. Nếu mục tiêu là tập đi vệ sinh mà người trông con ban ngày là bà nội, thì bà nội phải được hướng dẫn, không chỉ người mẹ. Khi đọc kế hoạch, bạn nên hỏi: mục tiêu này sẽ được tập ở những chỗ nào, với những ai, và ai sẽ dạy lại cho những người đó.

Một chỗ nữa nên để ý là ngôn ngữ chuyên môn. Bản kế hoạch có thể có những từ như "củng cố", "gợi ý", "khái quát hoá". Đừng ngại hỏi nghĩa. Một người dạy sẵn lòng giải thích bằng lời thường ngày là dấu hiệu tốt; người dạy chỉ trả lời bằng thêm thuật ngữ thì bạn nên đề nghị được xem làm mẫu trực tiếp.

Khi nào cần xem lại kế hoạch

Bản kế hoạch không phải văn bản ký một lần rồi để đó. Nhiều nơi xem lại sau hai đến ba tháng, có nơi sau sáu tháng. Ngoài lịch định kỳ, có vài lúc bạn nên chủ động đề nghị xem lại sớm: con đạt hầu hết mục tiêu nhanh hơn dự kiến, con gần như không nhích ở một mục tiêu nào sau vài tháng, hoặc gia đình có thay đổi lớn như chuyển nhà, có em bé, bắt đầu đi nhà trẻ.

Trong buổi xem lại, nên có ba thứ trên bàn: bản kế hoạch cũ, ghi chép của gia đình và ghi chép của người dạy. Đặt ba thứ cạnh nhau, mọi người thấy ngay mục tiêu nào đạt, mục tiêu nào chưa, và vì sao. Mục tiêu chưa đạt không phải thất bại; đôi khi nó quá lớn, cần chia nhỏ, đôi khi chưa được tập đủ ở nhà.

Khi xem lại, so sánh con với chính con của mấy tháng trước, không so với bé học cùng lớp hay với con nhà hàng xóm. Một bé vừa học được cách chờ năm giây trước khi ném đồ là đã tiến một bước thật, dù bé bên cạnh đã nói được câu.

Dấu hiệu bản kế hoạch cần viết lại, và khi nào hỏi bác sĩ

Một số dấu hiệu cho thấy bản kế hoạch chưa phục vụ con, nên trao đổi lại với người phụ trách:

  • Các mục tiêu giống hệt kế hoạch của một trẻ khác mà bạn tình cờ thấy, chỉ thay tên.
  • Mục tiêu toàn là học thuộc màu, số, chữ trong khi con chưa đòi được đồ bằng bất kỳ cách nào.
  • Không có mục tiêu nào liên quan đến sinh hoạt ở nhà như ăn, ngủ, mặc, đi ra ngoài.
  • Nhiều tháng trôi qua mà không có buổi xem lại nào.
  • Phần của gia đình chỉ ghi chung chung "cha mẹ chơi với con nhiều hơn", không nói chơi gì, lúc nào, nói câu gì.
  • Mục tiêu đặt ra toàn những việc con làm được rồi, nên tháng nào cũng "đạt" mà con không có gì mới.

Khi trao đổi, hãy mang theo ghi chép và nói từ góc của sinh hoạt gia đình. Một câu như "Ba tháng rồi mà nhà mình vẫn chưa biết tập gì ở giờ ăn, cô giúp nhà mình viết rõ phần này được không?" thường được đón nhận tốt hơn lời phàn nàn chung chung.

Còn khi con mất kỹ năng đã có, có những cơn ngây người lặp lại, tự làm đau mình thường xuyên, ăn ngủ kém kéo dài hoặc người dạy nghi con nghe kém, nhìn kém, thì đó là việc của bác sĩ chuyên khoa nhi phát triển, thần kinh hoặc tai mũi họng. Hãy đưa con đi khám, mang theo kế hoạch và ghi chép, rồi điều chỉnh kế hoạch theo ý kiến bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Cha mẹ có được giữ một bản kế hoạch can thiệp không?

Nên giữ một bản, giấy hoặc ảnh chụp, vì đó là tài liệu về chính con bạn. Khi đổi nơi can thiệp hay đi khám lại, bản kế hoạch giúp người mới hiểu con nhanh hơn rất nhiều.

Một giai đoạn nên có bao nhiêu mục tiêu?

Không có con số cố định, nhưng gia đình thường chỉ theo được hai đến ba mục tiêu ở nhà cùng lúc. Bản kế hoạch có thể có nhiều hơn cho phần ở lớp, miễn là cha mẹ biết những mục tiêu nào là phần của mình.

Có nên đòi thêm mục tiêu học chữ, học số cho con không?

Nên hỏi người dạy xem con đã có những kỹ năng nền như chú ý chung, bắt chước, giao tiếp để đòi đồ chưa. Khi nền còn yếu, dạy chữ số thường tốn công mà ít giúp con trong sinh hoạt hằng ngày.

Nếu không đồng ý với một mục tiêu thì nói thế nào?

Nói lý do từ sinh hoạt của gia đình, ví dụ ở nhà việc đó chưa cần, còn việc khác đang khó hơn. Đề nghị đổi thứ tự ưu tiên thay vì bác bỏ, như vậy cuộc trao đổi nhẹ nhàng và đi đến kết quả.

Kế hoạch can thiệp có giống kế hoạch giáo dục cá nhân ở trường không?

Hai bản có cùng tinh thần là mục tiêu riêng cho từng trẻ, nhưng kế hoạch can thiệp thường do nơi can thiệp lập, còn kế hoạch giáo dục cá nhân ở trường do nhà trường lập khi con đi học. Khi con chuyển sang đi học, mang bản kế hoạch can thiệp để giáo viên tham khảo.

Con đạt hết mục tiêu rồi thì có phải dừng can thiệp không?

Đạt mục tiêu giai đoạn này nghĩa là đến lúc đặt mục tiêu mới hoặc giảm dần cường độ, không tự động là dừng. Nên ngồi lại với người dạy và bác sĩ để xem con còn cần hỗ trợ ở mảng nào trước khi quyết định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138