Không có một số giờ can thiệp mỗi tuần đúng cho mọi trẻ; con số hợp lý là số giờ con được tập đúng mục tiêu, cộng cả giờ có người dạy lẫn giờ cha mẹ lồng vào sinh hoạt, mà con vẫn vui, vẫn ăn ngủ tốt và gia đình theo được nhiều tháng liền. Bác sĩ và người đánh giá sẽ đề xuất mức khởi đầu cho riêng con, sau đó tăng giảm theo cách con phản ứng.
Câu hỏi "bao nhiêu giờ" thường đi kèm nỗi lo học ít thì muộn, học nhiều thì tốn. Bài này giúp bạn tách hai loại giờ, nhìn những yếu tố đẩy con số lên hay xuống, xếp một lịch tuần thật, và nhận ra lúc nào lịch đang quá tải.
Vì sao không có một con số dùng chung
Ở các nhóm phụ huynh, cha mẹ hay nghe những con số rất khác nhau: nhà này học hai buổi một tuần, nhà kia học cả ngày mỗi ngày. Mỗi con số đều có lý do của nó, nhưng không chuyển được sang con bạn. Một bé hai tuổi mới bắt đầu, còn khó ngồi với người lạ, cần lịch khác một bé bốn tuổi đã quen lớp và đang tập chuẩn bị đi mẫu giáo.
Số giờ còn phụ thuộc vào việc giờ đó được dùng thế nào. Một giờ người dạy chơi đúng mục tiêu, con hứng thú, cuối buổi cha mẹ được dặn kỹ, có giá trị khác hẳn một giờ con ngồi chờ đến lượt hoặc bị cho xem điện thoại để "giữ yên". Vì thế, khi so sánh, đừng chỉ đếm giờ mà hãy hỏi trong giờ ấy con thực sự được tập bao lâu.
Cuối cùng là sức của gia đình. Một lịch quá nặng mà cả nhà chỉ theo được hai tháng rồi bỏ sẽ thua một lịch vừa phải mà đi đều được cả năm. Can thiệp sớm là chặng đường dài, nên con số đúng là con số bạn giữ được, không phải con số cao nhất bạn nghe được.
Khi hỏi bác sĩ, thay vì hỏi "bao nhiêu giờ là đủ", hãy hỏi: "Với con lúc này, bác sĩ khuyên bắt đầu ở mức nào, và dấu hiệu nào cho thấy nên tăng hay giảm?" Câu hỏi này cho bạn cả điểm xuất phát lẫn cách điều chỉnh về sau.
Hai loại giờ: giờ có người dạy và giờ trong sinh hoạt
Khi nghe "số giờ can thiệp", nhiều người chỉ nghĩ đến giờ ở trung tâm. Thật ra có hai loại giờ cùng quan trọng. Loại thứ nhất là giờ có người dạy chuyên môn, ở trung tâm hay tại nhà, là lúc con học những kỹ năng mới và cha mẹ được hướng dẫn. Loại thứ hai là giờ cha mẹ, ông bà lồng mục tiêu vào sinh hoạt: ăn, tắm, mặc đồ, đi chợ, chơi trước khi ngủ.
Loại giờ thứ hai thường bị đánh giá thấp vì nó không có hoá đơn. Nhưng hãy làm phép tính: nếu mỗi ngày có sáu lần cha mẹ dành năm đến mười phút tập đúng cách trong sinh hoạt, cộng lại mỗi tuần đã nhiều hơn mấy buổi học ở lớp. Và những giờ ấy diễn ra đúng nơi con sẽ dùng kỹ năng, với đúng những người con sống cùng.
Vì vậy, khi xếp lịch, hãy ghi cả hai loại vào cùng một tờ. Nếu giờ có người dạy ít vì điều kiện, có thể bù bằng cách học kỹ cách làm và tăng giờ trong sinh hoạt. Nếu giờ có người dạy đã nhiều mà giờ ở nhà gần như không có, đó là chỗ nên thêm trước khi nghĩ đến việc đăng ký thêm buổi.
Những yếu tố đẩy số giờ lên hoặc xuống
Bảng dưới không cho ra con số, mà giúp bạn hiểu vì sao bác sĩ hay người dạy đề xuất mức này cho con mình. Mang bảng này theo khi trao đổi.
| Yếu tố | Có thể cần nhiều giờ hơn khi | Có thể bắt đầu ít giờ hơn khi |
|---|---|---|
| Tuổi và giai đoạn | Con lớn hơn, đã quen lớp, sắp vào mẫu giáo | Con rất nhỏ, mới bắt đầu làm quen |
| Sức chú ý, sức bền | Con giữ được hứng thú lâu, ít mệt | Con nhanh mệt, cần nghỉ nhiều |
| Số mảng cần hỗ trợ | Con cần hỗ trợ ở nhiều mảng cùng lúc | Con chỉ khó ở một mảng |
| Giờ tập ở nhà | Gia đình chưa thể tập nhiều ở nhà | Gia đình đã tập đều trong sinh hoạt |
| Nhà trẻ, mẫu giáo | Con chưa đi lớp nào | Con đang đi lớp và có cô hỗ trợ |
| Sức khoẻ, giấc ngủ | Con khoẻ, ngủ đủ | Con đang ốm, ngủ kém, mới khỏi bệnh |
Chi phí cũng là một yếu tố thật và không có gì phải ngại nói ra. Giá mỗi giờ khác nhau nhiều giữa các vùng và giữa học cá nhân với học nhóm, nên hãy nói rõ ngân sách với người tư vấn để họ đề xuất cách phân bổ giờ có lợi nhất cho con, thay vì một gói cố định.
Xếp một lịch tuần thật cho con
Lấy ví dụ bé Na, hai tuổi rưỡi, đi nhà trẻ buổi sáng, bác sĩ khuyên bắt đầu can thiệp. Mẹ Na xếp lịch theo các bước sau, nhà bạn có thể làm tương tự:
- Ghi giờ ngủ, giờ ăn, giờ đi nhà trẻ của con vào một bảng bảy ngày. Đây là khung cố định, không xếp học đè lên giờ ngủ.
- Tô những khoảng con thường tỉnh táo, vui vẻ nhất. Với Na là cuối buổi chiều và sáng cuối tuần.
- Đặt giờ có người dạy vào những khoảng ấy, bắt đầu với số buổi bác sĩ đề xuất. Mẹ Na chọn ba buổi chiều mỗi tuần.
- Đánh dấu những sinh hoạt sẽ lồng mục tiêu: bữa tối, giờ tắm, mười phút đọc sách trước khi ngủ.
- Để trống ít nhất một buổi chiều và một nửa ngày cuối tuần không có lịch, cho con chơi tự do và cả nhà nghỉ.
- Ghi tên người đưa đón cho từng buổi. Buổi nào chưa có người, tìm cách giải quyết trước, đừng để đến hôm đó.
- Sau bốn tuần, xem lại cùng người dạy: con có quen nhịp chưa, có mệt không, có cần tăng hay giảm.
Lịch của Na lúc đầu trông khá thưa, nhưng mỗi tối cả nhà đều có việc nhỏ để làm theo hướng dẫn. Sau hai tháng, khi Na đã quen lớp và tỉnh táo hơn, mẹ thêm một buổi nhóm nhỏ sáng thứ bảy. Lịch tăng dần theo con, không tăng theo nỗi lo.
Dấu hiệu lịch đang quá sức với con
Học nhiều chưa chắc đã tốt hơn. Vài dấu hiệu cho thấy lịch đang quá tải, nên giảm bớt hoặc thêm khoảng nghỉ:
- Con khóc, chống đối ngay từ cửa nơi học nhiều tuần liền, trước đây không như vậy.
- Con ngủ ít đi, thức dậy giữa đêm nhiều hơn, hoặc ngủ gục trên đường đi học.
- Con cáu gắt, ném đồ, tự làm đau mình nhiều hơn vào buổi tối những ngày có lịch dày.
- Những kỹ năng đã có ở nhà lại ít xuất hiện hơn.
- Người đưa đón kiệt sức, hay cáu với con, bắt đầu bỏ buổi.
- Con ăn kém hẳn vào những ngày có lịch, hoặc về nhà là nằm lì, không muốn chơi gì.
Giảm lịch một thời gian không phải là bỏ cuộc. Nhiều trẻ học tốt hơn sau khi được bớt một buổi và có thêm thời gian chơi tự do. Nhưng nếu con mất kỹ năng đã có, ngủ kém kéo dài nhiều tuần, sụt cân, hay có những cơn ngây người, co giật, đó không chỉ là chuyện lịch học: hãy đưa con đi khám bác sĩ chuyên khoa nhi phát triển hoặc thần kinh sớm.
Khi con vừa đi nhà trẻ vừa đi can thiệp
Nhiều trẻ đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo buổi sáng, chiều đi can thiệp. Lịch này có thể rất tốt, vì con vừa có bạn bè, nếp sinh hoạt chung, vừa có giờ tập riêng. Nhưng nó cũng dễ thành quá tải nếu không tính đến giấc ngủ trưa, thời gian di chuyển và sức của người đưa đón. Một bé ba tuổi ngủ trưa dậy lúc hai giờ, ngồi xe nửa tiếng giữa giờ tắc đường rồi vào học một tiếng, thì đến buổi học đã mệt mất một nửa.
Khi lịch có cả hai, hãy xem nhà trẻ cũng là một phần của kế hoạch. Hỏi người dạy xem có mục tiêu nào cô giáo trên lớp giúp được không, ví dụ chờ lượt khi rửa tay, ngồi vào chỗ khi nghe hiệu lệnh. Khi cô giáo và người dạy biết nhau, giờ ở lớp cũng thành giờ tập, và số buổi can thiệp riêng có thể không cần nhiều như bạn nghĩ.
Nếu phải chọn giữa đón con sớm khỏi lớp để kịp giờ can thiệp và bỏ một buổi can thiệp, hãy hỏi cả hai phía xem con đang cần gì hơn ở giai đoạn này. Không có đáp án cố định; có giai đoạn con cần giờ với bạn, có giai đoạn con cần giờ học riêng nhiều hơn.
Ba hiểu lầm về số giờ
"Phải học đủ một số giờ nhất định mới có tác dụng." Con số nghe được trên mạng thường lấy từ một hoàn cảnh cụ thể, không áp nguyên cho mọi trẻ. Điều có tác dụng là giờ được dùng đúng mục tiêu, đều đặn, có phần nối tiếp ở nhà. Bác sĩ của con là người nên trả lời câu hỏi về số giờ, dựa trên lần khám trực tiếp.
"Học ít giờ là thiệt cho con." Học ít giờ có người dạy nhưng nhiều giờ tập đúng ở nhà vẫn là một cách can thiệp thật sự. Nhiều gia đình ở xa thành phố đi theo cách này và vẫn thấy con tiến, so với chính con mấy tháng trước.
"Đã học ở trung tâm thì không cần đi nhà trẻ." Nhà trẻ cho con bạn bè, nếp sinh hoạt và nhiều tình huống giao tiếp tự nhiên mà phòng học riêng không có. Có bé cần bớt giờ nhà trẻ một thời gian, có bé đi song song rất tốt. Hỏi người dạy và bác sĩ cho trường hợp của con, đừng tự cắt hẳn. Nếu cô giáo nhà trẻ còn lúng túng, đề nghị người dạy trao đổi với cô một lần, thường sẽ dễ hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Con mới hai tuổi có nên học mỗi ngày không?
Tuỳ sức của con và lời khuyên của bác sĩ sau khi khám. Nhiều bé hai tuổi bắt đầu với vài buổi một tuần cộng giờ tập trong sinh hoạt, rồi tăng dần khi con đã quen chỗ và tỉnh táo hơn.
Giờ cha mẹ chơi với con ở nhà có được tính là giờ can thiệp không?
Có, nếu đó là giờ tập đúng mục tiêu theo cách người dạy hướng dẫn. Những phút ấy diễn ra trong sinh hoạt thật nên con dễ dùng kỹ năng hơn ở chính nơi con sống.
Nghỉ một hai tuần vì về quê có làm con quên hết không?
Một kỳ nghỉ ngắn thường không làm con mất những gì đã học vững. Hãy mang theo vài việc tập nhẹ lồng vào sinh hoạt, và khi quay lại lớp cho con vài buổi làm quen lại.
Học buổi sáng hay buổi chiều thì tốt hơn?
Nên chọn khung giờ con tỉnh táo và vui vẻ nhất, tránh giờ ngủ và giờ đói. Mỗi bé một khác, nên ghi lại tâm trạng của con vài tuần trước khi chốt lịch.
Có nên tăng giờ khi thấy con tiến bộ chậm không?
Trước khi tăng giờ, nên xem lại mục tiêu có vừa tầm không và phần tập ở nhà có đều không. Tăng giờ khi các phần khác chưa ổn thường chỉ làm con mệt thêm.
Ngân sách có hạn thì nên ưu tiên giờ nào?
Nhiều gia đình ưu tiên các buổi có hướng dẫn cha mẹ, vì mỗi giờ học được nhân lên thành nhiều giờ tập ở nhà. Hãy nói rõ ngân sách với người tư vấn để được gợi ý phân bổ phù hợp.