Tuổi hiệu chỉnh của trẻ sinh non bằng tuổi tính từ ngày sinh trừ đi số tuần bé ra đời sớm so với bốn mươi tuần; khi xem bé đã biết lẫy, biết ngồi, biết bập bẹ hay chưa, cha mẹ và bác sĩ so với tuổi hiệu chỉnh, thường cho đến khoảng hai tuổi. Dùng đúng tuổi hiệu chỉnh giúp tránh lo oan, nhưng không phải lý do để bỏ qua những dấu hiệu cần đi khám.
Bài này chỉ cách tính có ví dụ cụ thể, những lỗi hay gặp khi so con với bạn cùng tháng sinh, những điều trẻ sinh non cần được theo dõi kỹ hơn, lịch tái khám nên giữ và những trường hợp không nên chờ. Mỗi bé sinh non có một hành trình riêng; bác sĩ theo dõi bé là người nói rõ nhất cho trường hợp của bé.
Tuổi hiệu chỉnh là gì và tính thế nào
Một thai kỳ đủ tháng được tính tròn là bốn mươi tuần. Bé sinh ra ở tuần ba mươi hai nghĩa là ra đời sớm tám tuần, tức khoảng hai tháng. Những tuần đó, đáng lẽ bé còn lớn trong bụng mẹ, thì bé đã phải lớn ở ngoài. Vì vậy khi bé được mười tháng tính từ ngày sinh, về mặt phát triển bé gần với một bé tám tháng đủ tháng hơn.
Công thức đơn giản: lấy bốn mươi trừ số tuần thai lúc sinh, ra số tuần sinh sớm; đổi ra tháng bằng cách chia cho khoảng bốn; rồi lấy tuổi thật của bé trừ đi số tháng đó. Không cần chính xác đến từng ngày. Nếu bạn không nhớ bé sinh tuần thứ bao nhiêu, xem lại giấy ra viện hoặc hỏi bác sĩ đã đỡ đẻ, chăm bé lúc mới sinh.
Ghi tuổi hiệu chỉnh vào sổ theo dõi, bên cạnh tuổi thật. Khi người thân, cô giáo nhà trẻ hay bác sĩ mới hỏi bé mấy tháng, nói cả hai: "Cháu mười tháng, sinh non tám tuần, nên tính ra là tám tháng." Câu này giúp người nghe đánh giá bé cho công bằng.
Ví dụ tính tuổi hiệu chỉnh
Bảng sau minh họa cách tính với vài trường hợp giả định. Con số chỉ để tham khảo cách làm.
| Sinh ở tuần thai | Sinh sớm | Tuổi thật | Tuổi hiệu chỉnh xấp xỉ |
|---|---|---|---|
| 36 tuần | khoảng 1 tháng | 6 tháng | 5 tháng |
| 34 tuần | khoảng 1 tháng rưỡi | 9 tháng | 7 tháng rưỡi |
| 32 tuần | khoảng 2 tháng | 12 tháng | 10 tháng |
| 30 tuần | khoảng 2 tháng rưỡi | 15 tháng | 12 tháng rưỡi |
| 28 tuần | khoảng 3 tháng | 18 tháng | 15 tháng |
Như bảng cho thấy, khoảng chênh nghe thì nhỏ nhưng ở năm đầu lại rất lớn. Một bé mười hai tháng chưa đi chưa nói từ nào khiến cả nhà lo; nhưng nếu bé sinh ở tuần ba mươi, bé đang ở khoảng chín mười tháng hiệu chỉnh, và nhiều điều đang diễn ra đúng nhịp của bé.
Ngược lại, khi bé sinh sớm chỉ một hai tuần, phần hiệu chỉnh rất ít và thường không cần tính. Bác sĩ sẽ nói cho bạn biết trường hợp của con có cần dùng tuổi hiệu chỉnh hay không.
Dùng tuổi hiệu chỉnh đến bao giờ
Phần lớn trẻ sinh non được so theo tuổi hiệu chỉnh cho đến khoảng hai tuổi; sau đó khoảng chênh vài tuần không còn ý nghĩa nhiều so với tổng thời gian bé đã sống. Với những bé sinh rất sớm, bác sĩ có thể khuyên tiếp tục để ý thêm một thời gian. Đây không phải con số cứng; hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi bé.
Có hai việc cần tách bạch. Thứ nhất, tiêm chủng thường theo tuổi thật, không theo tuổi hiệu chỉnh, trừ khi bác sĩ dặn khác. Thứ hai, chuyện ăn dặm, chuyện đi nhà trẻ thì tùy vào sự sẵn sàng của bé, nên hỏi bác sĩ dinh dưỡng và bác sĩ nhi. Đừng tự áp tuổi hiệu chỉnh vào mọi việc, cũng đừng quên nó khi xem phát triển.
Khi bé vào mẫu giáo, nếu bé sinh rất sớm và vào cuối năm, bé có thể là một trong những bạn nhỏ nhất lớp cả về tuổi thật lẫn sự trưởng thành. Kể với cô giáo để cô hiểu bé.
Những lỗi hay gặp khi so con với bạn
So với con nhà hàng xóm cùng tháng sinh. Bé hàng xóm sinh đủ tháng, bé nhà bạn sinh sớm hai tháng. So như vậy là so một bé mười tháng với một bé tám tháng, chỉ làm cả nhà lo không cần thiết.
Dùng tuổi hiệu chỉnh để trấn an mãi. Ngược lại, có nhà gặp gì cũng bảo "con sinh non mà", kéo dài đến ba bốn tuổi. Tuổi hiệu chỉnh giúp so đúng, không phải để bỏ qua mọi dấu hiệu.
Tính sai số tuần. Lấy ngày dự sinh trừ ngày sinh thật là cách đơn giản và ít sai nhất. Đừng ước chừng theo trí nhớ.
Chỉ nhìn vận động, quên giao tiếp. Cha mẹ trẻ sinh non thường chú ý bé lẫy, ngồi, đi; ít để ý bé nhìn mặt người, cười đáp, bập bẹ, chỉ tay. Những điều này cũng cần theo dõi.
Tự chấm điểm con theo bảng mốc. Bảng mốc trên mạng chỉ cho biết khoảng thường gặp. Thứ cần so là bé hôm nay với bé tháng trước.
Những điều trẻ sinh non cần được theo dõi kỹ hơn
Trẻ sinh non, nhất là sinh rất sớm hoặc nằm hồi sức lâu, thường có lịch theo dõi riêng. Cha mẹ nên biết những mảng sau để hỏi bác sĩ:
- Mắt: nhiều bé sinh non cần được khám đáy mắt theo lịch sau sinh. Hỏi rõ bé đã khám chưa, khi nào khám lại.
- Tai: sàng lọc thính lực trước khi ra viện, và kiểm tra lại nếu bé ít phản ứng với âm thanh.
- Vận động: để ý tay chân bé có quá cứng hoặc quá mềm, có dùng một bên nhiều hơn hẳn bên kia không.
- Giao tiếp: nhìn mặt người, cười đáp, bập bẹ, quay lại khi gọi, theo tuổi hiệu chỉnh.
- Ăn uống và tăng cân: khó bú, sặc nhiều, chậm tăng cân đều cần báo bác sĩ.
- Giấc ngủ và hô hấp: ngừng thở, thở rít, tím tái là lý do đi khám ngay.
Không phải bé sinh non nào cũng gặp khó khăn; rất nhiều bé lớn lên khỏe mạnh và phát triển theo nhịp bình thường. Theo dõi kỹ chỉ là để nếu có gì cần hỗ trợ thì phát hiện sớm. Mỗi lần tái khám, hỏi bác sĩ một câu đơn giản: "Lần này cháu có gì cần để ý thêm, và trước lần hẹn sau, dấu hiệu nào thì nhà em đưa cháu quay lại sớm?"
Giữ lịch tái khám và hồ sơ của con
Hành trình theo dõi trẻ sinh non dài và đi qua nhiều chuyên khoa. Sắp xếp từ đầu giúp bạn đỡ rối.
- Xin đầy đủ giấy ra viện, tóm tắt quá trình điều trị, các kết quả khám mắt, đo tai, siêu âm nếu có.
- Ghi một trang tóm tắt: tuần thai lúc sinh, cân nặng lúc sinh, số ngày nằm viện, những vấn đề chính đã gặp.
- Lập lịch tái khám theo dặn dò của từng chuyên khoa, dán ở chỗ dễ thấy.
- Mỗi lần khám, mang theo sổ và trang tóm tắt; ghi lại lời dặn, chiều cao, cân nặng, nhận xét phát triển.
- Chụp ảnh mọi giấy tờ và để một bản trong điện thoại, phòng khi thất lạc.
Nếu bé được chuyển giữa nhiều nơi khám, chính bạn là người giữ mạch thông tin. Một trang tóm tắt rõ ràng giúp mỗi bác sĩ mới không phải hỏi lại từ đầu. Nếu lịch hẹn chồng chéo, hỏi từng nơi xem lần khám nào có thể gộp, lần nào bắt buộc giữ đúng ngày, để vừa không bỏ sót vừa đỡ cho con phải đi lại quá nhiều.
Khi cha mẹ mệt vì lo
Cha mẹ có con sinh non thường bước vào hành trình nuôi con với những tuần đầu đầy sợ hãi: con nằm lồng ấp, máy móc kêu bíp, những lần được bế con chỉ tính bằng phút. Về nhà rồi, nỗi lo không mất đi mà chuyển sang hình dạng khác: con có theo kịp không, con có sao không. Nhiều mẹ kể rằng mình nhìn con với con mắt dò xét, mỗi lần con chưa làm được gì là lại thắt lòng.
Điều đó rất dễ hiểu, và không có gì sai. Nhưng nếu ngày nào cũng đối chiếu con với bảng mốc, cha mẹ dễ bỏ lỡ chính đứa con đang ở trước mặt: tiếng cười đầu tiên, cái nắm tay, ánh mắt nhìn theo. Dành việc theo dõi cho những lúc nhất định, như mỗi tuần ghi vài dòng, còn lại là thời gian chơi với con mà không chấm điểm.
Nếu bạn thấy mình mất ngủ kéo dài, khóc nhiều, không còn hứng thú với điều gì, hãy nói với bác sĩ của mình hoặc bác sĩ của con. Sức khỏe của cha mẹ cũng là một phần trong việc chăm một em bé sinh non. Chia việc đêm với người thân, nhận lời giúp đỡ khi có người ngỏ ý, và nói chuyện với những cha mẹ từng có con sinh non; nghe người đi trước kể thường làm nhẹ lòng hơn mọi lời khuyên.
Khi nào đưa bé đi khám chuyên khoa sớm
Ngay cả khi đã tính theo tuổi hiệu chỉnh, nên đưa bé đi khám sớm, không chờ lịch hẹn, khi:
- Bé không đạt những việc mà bác sĩ dặn cần để ý, so với tuổi hiệu chỉnh, như chưa ngẩng đầu, chưa nhìn theo, chưa cười đáp.
- Tay chân bé quá cứng hoặc quá mềm, hoặc bé dùng một bên người nhiều hơn hẳn bên kia.
- Bé ít phản ứng với âm thanh, không giật mình với tiếng to.
- Bé có lúc giật mình lặp lại, nhìn trân trân, lơ mơ.
- Bé mất đi kỹ năng đã có; trường hợp này đi khám ngay.
- Bé ngừng thở, tím tái, bú kém đột ngột; trường hợp này đến cơ sở cấp cứu.
Câu nói mẫu: "Cháu sinh ba mươi tuần, giờ mười lăm tháng, tính ra mười hai tháng rưỡi. Cháu chưa bập bẹ từ nào, gọi tên ít quay lại. Em muốn bác sĩ xem phát triển cho cháu."
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sinh non bao giờ thì đuổi kịp các bạn?
Không có mốc chung cho mọi bé, vì điều đó phụ thuộc vào bé sinh sớm bao nhiêu và quá trình sau sinh ra sao. Nhiều bé phát triển theo nhịp bình thường khi tính theo tuổi hiệu chỉnh. Hãy hỏi bác sĩ theo dõi bé về trường hợp cụ thể của con.
Tiêm chủng cho trẻ sinh non theo tuổi thật hay tuổi hiệu chỉnh?
Thông thường tiêm chủng theo tuổi thật tính từ ngày sinh, trừ khi bác sĩ có dặn riêng. Tuổi hiệu chỉnh chủ yếu dùng khi xem phát triển. Hãy mang sổ tiêm chủng và hỏi bác sĩ mỗi lần khám.
Bé sinh non 36 tuần có cần tính tuổi hiệu chỉnh không?
Bé sinh sớm khoảng bốn tuần thì phần hiệu chỉnh là khoảng một tháng, có ý nghĩa trong những tháng đầu. Càng lớn, khoảng chênh càng ít quan trọng. Hỏi bác sĩ nhi xem có cần tính cho bé trong lần khám định kỳ không.
Trẻ sinh non có dễ bị tự kỷ hay chậm nói hơn không?
Trẻ sinh non, nhất là sinh rất sớm, thường được khuyên theo dõi phát triển kỹ hơn. Điều đó không có nghĩa bé sẽ gặp khó khăn. Cứ giữ lịch khám, để ý giao tiếp theo tuổi hiệu chỉnh và đi khám sớm khi có dấu hiệu đáng lo.
Có cần cho bé sinh non tập vận động thêm ở nhà không?
Đừng tự áp dụng bài tập trên mạng. Nếu bác sĩ thấy bé cần hỗ trợ vận động, bác sĩ sẽ chuyển đến phục hồi chức năng để được hướng dẫn bài tập phù hợp. Ở nhà, cho bé nằm sấp chơi khi thức có người trông, theo dặn của bác sĩ.