ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Tăng động giảm chú ý và khó khăn học tập

Trẻ lớp 1 đọc mãi không vào: khi nào cha mẹ nên nghĩ tới chứng khó đọc

Con đánh vần mãi chưa đọc trơn, nhầm b với d, đọc thuộc thay vì đọc chữ: điều nên để ý, cách kèm đọc không áp lực và khi nào đưa con đi đánh giá.

A Vietnamese grandmother in a denim blue blouse sits beside her granddaughter at a wooden kitchen table, both looking at a picture book with simple colorful shapes, overhead shot, warm lamplight

Phần lớn trẻ lớp 1 đọc chậm trong vài tháng đầu là chuyện bình thường, vì tiếng Việt phải ghép âm, ghép vần, thêm dấu thanh. Cha mẹ nên nghĩ tới khả năng con có khó khăn riêng về đọc khi con đã được kèm đều đặn mà sau một học kỳ vẫn ghép vần rất vất vả, hôm trước nhớ hôm sau quên, hay đoán chữ theo tranh, và bắt đầu sợ cầm sách. Lúc ấy việc nên làm là đưa con đi đánh giá, không phải tăng giờ học thêm.

Chứng khó đọc là một kiểu khó khăn học tập: trẻ nhìn rõ, nghe rõ, hiểu chuyện bình thường, nhưng não xử lý mối nối giữa âm và chữ vất vả hơn các bạn. Đây không phải chuyện con kém thông minh hay không chịu cố. Bài dưới đây giúp bạn quan sát cho đúng, kèm con mà không làm con ghét chữ, và biết lúc nào cần người chuyên môn.

Đọc chậm lúc đầu và khó khăn kéo dài khác nhau thế nào

Những tuần đầu lớp 1, hầu như đứa trẻ nào cũng lẫn lộn: nhầm m với n, quên dấu hỏi dấu ngã, đánh vần được "b, a, ba" mà đọc cả câu thì ngắc ngứ. Mỗi đứa vào guồng một nhịp khác nhau. Có bé hè đã biết đọc, có bé tới giữa học kỳ một mới bật lên. Chậm hơn bạn cùng bàn chưa nói lên điều gì.

Điều đáng để ý là cách con tiến lên, so với chính con. Bé Na học vần "anh" hôm thứ hai, tới thứ tư vẫn nhớ, cuối tuần đọc được "cành chanh". Na chậm nhưng đi đều. Bé Tũn cũng học vần "anh", tối đó đọc được, sáng hôm sau quên sạch, tuần sau gặp lại như lần đầu. Mẹ kèm mỗi tối, Tũn cố, rồi khóc. Sau một học kỳ, Tũn vẫn đang loay hoay với những vần đã học từ tháng thứ hai.

Kiểu "học trước quên sau" kéo dài, dù được dạy đều, là điểm cha mẹ nên ghi lại. Nó khác với đứa trẻ không chịu ngồi học: Tũn ngồi đấy, cố đấy, mà chữ không ở lại. Hiểu điều này giúp bạn bớt trách con, và bớt trách cả mình.

Những điều nên để ý khi con đọc

Khi ngồi nghe con đọc, bạn chú ý những điểm dưới đây và ghi lại ví dụ cụ thể. Có một hai điểm là thường gặp ở trẻ đang học; điều đáng kể với người chuyên môn là nhiều điểm cùng kéo dài qua nhiều tháng:

  • Nhầm những chữ trông giống nhau hoặc ngược nhau như b và d, p và q, n và u, kể cả khi đã được nhắc nhiều lần.
  • Ghép âm rất chậm: đánh vần đúng từng âm nhưng không nối được thành tiếng, hoặc nối ra một tiếng khác hẳn.
  • Đoán chữ dựa vào tranh hoặc chữ đầu: thấy tranh con mèo thì đọc "con mèo" dù dòng chữ là "mèo mướp".
  • Đọc thuộc lòng bài trong sách giáo khoa nhưng đưa một câu mới cùng vần thì không đọc được.
  • Bỏ dòng, nhảy chữ, phải dùng ngón tay dò mà vẫn lạc.
  • Rất khó với dấu thanh, đọc "bà" thành "ba", "bả", "bã" lẫn lộn mà không tự nhận ra.
  • Hiểu chuyện rất tốt khi người lớn đọc cho nghe, nhưng tự đọc thì không hiểu gì vì dồn hết sức vào việc giải mã chữ.
  • Mệt, đau bụng, kêu buồn ngủ đúng giờ đọc bài, né tránh mọi thứ có chữ.

Điểm "hiểu tốt khi nghe, khó khi tự đọc" rất đáng ghi lại. Nó cho thấy cái khó nằm ở khâu đọc chữ, không phải ở khả năng hiểu, và đó là điều người đánh giá sẽ hỏi bạn.

Một buổi đọc cùng con ở nhà: vừa kèm vừa quan sát

Buổi đọc ở nhà không cần dài. Mười lăm đến hai mươi phút, ngày nào cũng có, tốt hơn một tiếng ép buộc cuối tuần. Một trình tự gợi ý:

  1. Khởi động bằng âm, không bằng chữ. Chơi đố vần bằng miệng: "Mẹ nói "mèo", con nói một từ cùng vần nhé." Trò này luyện phần nghe âm, nền móng của đọc, mà con không thấy mệt.
  2. Ôn ba bốn vần cũ trước khi học vần mới. Viết to ra giấy, con đọc, mẹ ghi lại vần nào còn nhớ, vần nào quên.
  3. Đọc một đoạn ngắn cùng nhau. Mẹ đọc một câu, con đọc lại câu đó, rồi con tự đọc câu tiếp theo.
  4. Khi con kẹt, chờ năm giây rồi gợi âm đầu. "Chữ này bắt đầu bằng "ch" đấy." Đừng đọc hộ cả chữ ngay, cũng đừng để con kẹt quá lâu tới mức nản.
  5. Dừng khi con còn muốn đọc thêm một chút. Kết thúc bằng một câu con đọc được, kèm lời khen cụ thể: "Hôm nay con tự đọc được chữ "chanh", hôm qua mình còn phải đánh vần đấy."
  6. Ghi hai dòng vào sổ: vần nào con nhớ, vần nào con quên, con mệt hay vui.

Sau một tháng, cuốn sổ này cho bạn thấy đường đi của con rõ hơn mọi cảm giác. Mang nó theo khi gặp cô giáo hay đi đánh giá.

Kèm con đọc: điều nên làm và điều nên tránh

Nhiều cha mẹ thương con mà kèm theo cách làm con sợ chữ hơn. Bảng dưới đây đặt những việc hay gặp cạnh nhau:

Nên làmNên tránhVì sao
Đọc cho con nghe mỗi tối những truyện con thíchChỉ đọc sách giáo khoa và bài tậpGiữ cho con biết sách là thứ vui, không chỉ là bài phải làm
Chia nhỏ: mỗi lần một hai vần mớiDồn cả tuần học bù vào cuối tuầnTrí nhớ cần lặp lại ngắn và đều, không cần dài
Khen nỗ lực và so với chính con hôm trướcSo với anh chị, với bạn cùng lớpSo sánh làm con thấy mình thua, không làm con đọc tốt hơn
Dùng tay dò, thước kẻ che dòng dướiBắt con đọc nhanh, bấm giờĐọc chậm mà đúng là bước đầu; tốc độ đến sau
Cho con nghỉ khi thấy mệt, quay lại sauNgồi cả tiếng tới khi đọc thuộc bàiĐọc thuộc bằng tai không phải là biết đọc
Giữ bình tĩnh khi con nhầmThở dài, gõ bút, nói "sao dốt thế"Một câu nặng lời có thể khiến con né sách nhiều tuần

Nếu trong nhà có người kèm dễ nóng, hãy chia việc: người kiên nhẫn kèm đọc, người kia lo việc khác như chơi thể thao, đọc truyện trước giờ ngủ. Việc kèm học không nhất thiết cha mẹ nào cũng phải làm.

Khi nào nên đưa con đi đánh giá, và đi đâu

Bạn nên đưa con đi đánh giá khi thấy những điều sau, sau ít nhất một học kỳ được dạy và kèm đều đặn:

  • Con vẫn rất vất vả với những vần đã học từ lâu, học trước quên sau.
  • Cô giáo nhận xét con chậm hơn hẳn về đọc so với phần còn lại của việc học, như con làm toán miệng tốt, kể chuyện tốt mà đọc rất khó.
  • Con bắt đầu sợ đi học, nói những câu như "con không biết đọc đâu, con dốt".
  • Trong nhà có người từng rất khó khăn với đọc viết khi đi học.
  • Kèm theo nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn chữ, kêu mỏi mắt, hay hỏi lại vì nghe không rõ.

Bước đầu tiên là kiểm tra mắt và tai, vì nhìn kém hay nghe kém nhẹ có thể làm việc đọc khó y như vậy. Sau đó, việc đánh giá khó khăn học tập thường do chuyên khoa nhi phát triển, tâm lý nhi hoặc chuyên viên tâm lý giáo dục thực hiện, gồm nhiều bài kiểm tra về nghe âm, trí nhớ, tốc độ gọi tên và khả năng đọc.

Nếu con có thêm dấu hiệu như rất khó tập trung, chậm nói từ nhỏ, hoặc mất những kỹ năng đã có, hãy kể hết với bác sĩ để được khám toàn diện. Một số trẻ có khó khăn về đọc đi kèm khó khăn về chú ý, và mỗi thứ cần được hiểu riêng.

Nói với cô giáo lớp 1 thế nào

Giáo viên lớp 1 thường thấy rất sớm em nào đang khó với chữ. Bạn nên chủ động hỏi thay vì chờ đến kỳ họp phụ huynh. Một câu mẫu: "Ở nhà em kèm cháu đọc mỗi tối, cháu cố nhưng hôm trước nhớ hôm sau quên. Ở lớp cô thấy cháu thế nào ạ? Cô có thấy cháu khó riêng ở đọc, hay khó cả những môn khác?"

Câu hỏi cuối giúp tách bạch chuyện con chỉ khó ở đọc hay khó ở chú ý nói chung. Hãy kể với cô cách bạn đang kèm ở nhà để hai bên dạy cùng một kiểu, tránh việc ở lớp đánh vần một cách, về nhà ông bà dạy một cách khác.

Nếu con đã được đánh giá, bạn có thể đề nghị cô vài điều nhỏ: không gọi con đọc to trước lớp khi con chưa sẵn sàng, cho con thêm thời gian khi làm bài có nhiều chữ, đánh giá con bằng nhận xét về tiến bộ của chính con. Phần quyền lợi về kế hoạch giáo dục riêng và cách đánh giá được điều chỉnh, bạn nên hỏi nhà trường và tìm hiểu thêm theo văn bản hiện hành.

Giữ cho con không ghét chữ

Một đứa trẻ khó đọc mất nhiều sức hơn các bạn cho cùng một trang sách. Ngày nào cũng vậy, con dễ đi tới kết luận rằng mình kém. Kết luận ấy có hại lâu dài hơn chính cái khó về đọc.

Cho con có những việc mình giỏi và được công nhận: vẽ, lắp ráp, kể chuyện, chạy nhảy, nấu ăn cùng bà. Tiếp tục đọc truyện cho con nghe hằng tối, kể cả khi con đã lớn, để con vẫn được sống trong thế giới của sách mà không phải trả giá bằng sự vất vả. Nghe sách nói, nghe kể chuyện cũng là cách giữ vốn từ và trí tò mò cho con.

Khi con nói "con dốt", đừng vội cãi "không, con giỏi mà", vì con biết là mình đang khó. Nói điều thật hơn: "Đọc đang khó với con, khó thật. Não của con học chữ theo cách hơi khác, nên mình phải tìm cách hợp với con. Còn con hiểu chuyện, nghĩ chuyện nhanh lắm."

Câu hỏi thường gặp

Trẻ lớp 1 mấy tháng chưa đọc được thì đáng lo?

Không có mốc chung cho mọi trẻ, vì mỗi trẻ vào guồng một nhịp. Điều đáng để ý là sau khoảng một học kỳ được kèm đều mà con vẫn học trước quên sau, vẫn rất vất vả với những vần đã học lâu.

Con hay viết và đọc ngược chữ b với d có phải là khó đọc không?

Nhầm b với d rất phổ biến ở trẻ mới học chữ và thường giảm dần. Nó chỉ đáng ghi lại khi kéo dài và đi kèm nhiều khó khăn khác về đọc, và kể cả khi đó cũng cần người chuyên môn đánh giá mới biết rõ.

Có nên cho con đi học thêm đọc nhiều hơn không?

Học thêm nhiều giờ theo cùng một cách thường làm con mệt và chán hơn. Nếu con đang khó, hãy tìm hiểu nguyên nhân trước, sau đó người dạy cần dùng cách phù hợp với con, ngắn mà đều.

Chứng khó đọc có liên quan tới trí thông minh không?

Không. Trẻ có khó khăn về đọc có thể rất thông minh, hiểu nhanh, sáng tạo. Cái khó nằm ở khâu nối âm với chữ, không nằm ở khả năng suy nghĩ.

Kết quả đánh giá có giúp gì cho việc học của con ở trường không?

Kết quả giúp cha mẹ và giáo viên biết con khó ở đâu, nên dạy theo cách nào và cần điều chỉnh gì khi kiểm tra. Bạn nên hỏi nhà trường về việc xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân cho con.

Ở nhà có cần mua tài liệu hay phần mềm luyện đọc riêng không?

Không nhất thiết. Những trò chơi âm, đọc cùng con mười lăm phút mỗi ngày và đọc truyện cho con nghe đã là nền tốt. Nếu muốn dùng thêm tài liệu, nên hỏi người đánh giá hoặc giáo viên loại nào hợp với con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138