ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Cha mẹ đồng hành

Nghĩ về tương lai dài hạn của con cần hỗ trợ đặc biệt: chuẩn bị từ khi con còn nhỏ

Chuẩn bị tương lai cho con cần hỗ trợ đặc biệt theo từng chặng: kỹ năng sống, nghề, tiền để dành, người giám hộ dự phòng và cách nói chuyện này trong gia đình.

A Vietnamese teenage boy in an emerald apron waters potted plants in a small garden nursery while his mother looks on from a distance, soft morning light, medium shot

Chuẩn bị tương lai dài hạn cho con cần hỗ trợ đặc biệt không bắt đầu bằng việc đoán con sẽ thế nào lúc hai mươi tuổi, mà bằng ba việc làm được từ bây giờ: dạy con những kỹ năng sống nhỏ mỗi năm, để dành đều đặn một khoản riêng cho con, và có người dự phòng biết rõ về con nếu bố mẹ không thể chăm. Không ai biết trước một đứa trẻ sẽ đi được bao xa, nên kế hoạch tốt là kế hoạch sửa được theo từng chặng.

Bài này dành cho cha mẹ đang thao thức với câu hỏi "sau này con sẽ ra sao, ai lo cho con khi mình già". Dưới đây là cách chia nỗi lo lớn ấy thành từng chặng tuổi, những kỹ năng nên tập dần, chuyện học nghề và việc làm, nguyên tắc về tiền bạc, chuyện người giám hộ dự phòng, và cách nói về tương lai trong gia đình mà không thành gánh nặng cho ai.

Vì sao không nên đoán trước, mà nên chuẩn bị theo chặng

Nhiều cha mẹ, ngay khi nghe kết luận, đã nghĩ tới lúc con ba mươi tuổi và thấy ngộp thở. Nỗi lo ấy rất thật, nhưng nó thường dựa trên hình dung về con ở thời điểm hiện tại. Trẻ thay đổi nhiều qua từng năm, theo những cách không ai đoán chắc được, kể cả bác sĩ. Đứa trẻ bốn tuổi chưa nói có thể lớn lên giao tiếp được bằng nhiều cách; đứa trẻ học khá ở tiểu học có thể gặp khó khi lên cấp hai. Vì thế đặt một mục tiêu cứng cho tuổi trưởng thành của con lúc con còn nhỏ thường chỉ làm cha mẹ căng thẳng.

Cách nhẹ hơn là chia hành trình thành chặng, mỗi chặng vài năm, và mỗi chặng tự hỏi: con cần học thêm điều gì để tự lập hơn một chút, gia đình cần chuẩn bị điều gì cho chặng sau. Những câu hỏi ấy trả lời được, làm được, và khi cộng dồn qua nhiều năm sẽ thành một nền móng vững cho tương lai của con, dù tương lai ấy cụ thể ra sao.

Mỗi chặng tuổi một vài điều để chuẩn bị

Bảng dưới đây không phải mốc con phải đạt, mà là những việc gia đình có thể nghĩ tới ở từng chặng. Tuỳ con mà mỗi việc đến sớm hay muộn hơn.

ChặngTập cho conGia đình chuẩn bị
Mầm nonTự ăn, rửa tay, cởi giày, cất đồ, chờ lượtBắt đầu sổ hành trình, mở một khoản để dành riêng cho con
Tiểu họcTự chuẩn bị cặp, đi vệ sinh độc lập, biết nói tên, tên bố mẹ, tìm người giúp khi lạcTìm hiểu quyền lợi giáo dục, kết nối với vài gia đình cùng hoàn cảnh
Cấp haiDùng tiền lẻ mua đồ, tự đi một quãng quen, làm việc nhà đơn giảnQuan sát con thích và giỏi việc gì, hỏi về hướng học tiếp
Cấp ba và sau đóNấu món đơn giản, giữ lịch hằng ngày, đi lại bằng phương tiện công cộng nếu đượcTìm hiểu nơi học nghề, việc làm có hỗ trợ, chuẩn bị chuyện giấy tờ khi con đủ tuổi trưởng thành
Người lớnTự quyết những việc trong khả năng, giữ các mối quan hệKế hoạch nơi ở, người hỗ trợ lâu dài, người giám hộ dự phòng

Có những con sẽ đi rất xa trên bảng này, có những con cần hỗ trợ suốt đời ở nhiều việc. Cả hai đều là những cuộc đời đáng sống. Điều bảng giúp được là nhắc gia đình rằng mỗi năm đều có một việc nhỏ để làm, và việc ấy đáng làm từ hôm nay.

Kỹ năng sống quan trọng hơn bạn nghĩ

Tự chăm sóc bản thân. Ăn, mặc, vệ sinh, giữ gìn sức khoẻ cơ bản. Mỗi việc con tự làm được là một việc con không phải phụ thuộc người khác suốt đời.

Nói được điều mình cần. Bằng lời, bằng tranh, bằng cử chỉ hay bằng thiết bị hỗ trợ giao tiếp. Một người lớn biết báo rằng mình đau, mình cần giúp, mình không muốn điều gì đó thì an toàn hơn rất nhiều.

Biết giữ an toàn. Không đi theo người lạ, biết giữ thông tin cá nhân, biết qua đường, biết tìm người đáng tin khi gặp chuyện. Những kỹ năng này cần dạy đi dạy lại qua nhiều năm.

Làm việc nhà. Gấp quần áo, rửa bát, tưới cây, đi chợ với danh sách hình. Đây vừa là kỹ năng sống, vừa là nền móng cho thói quen làm việc sau này.

Có một việc mình thích. Vẽ, chạy bộ, chăm cây, sắp xếp đồ, nghe nhạc. Một sở thích bền giúp con có niềm vui, có khi mở ra hướng nghề, và có bạn bè chung sở thích.

Học nghề và việc làm: nhìn vào điều con làm tốt

Không ít người trưởng thành trên phổ tự kỷ hoặc có khó khăn học tập vẫn đi làm, có người làm công việc đòi hỏi tỉ mỉ, lặp lại, chính xác; có người làm trong môi trường có người hỗ trợ; có người làm việc tại nhà với gia đình. Công việc phù hợp thường đến từ điều con làm tốt và thấy thoải mái, không phải từ ngành nghề "nghe ổn" theo ý người lớn.

Từ những năm cấp hai, hãy quan sát con: con có kiên nhẫn với việc lặp lại không, con thích làm với tay, với máy, với cây cối, với con vật hay với con số? Con chịu được môi trường ồn hay cần chỗ yên tĩnh? Con làm việc tốt một mình hay cần có người bên cạnh? Ghi những quan sát ấy vào sổ hành trình. Cho con thử những việc nhỏ có trách nhiệm thật, như phụ bán hàng ở cửa hàng nhà người quen, giúp việc trong vườn, sắp xếp kho đồ ở nhà.

Khi con gần tuổi học nghề, hãy hỏi trường, Sở GD&ĐT hoặc UBND xã, phường nơi cư trú về các cơ sở dạy nghề có nhận người khuyết tật và các chính sách hỗ trợ học nghề theo văn bản hiện hành. Đến thăm trực tiếp, cho con học thử nếu được, và hỏi kỹ về người hỗ trợ trong quá trình học.

Tiền bạc: những nguyên tắc nên nắm

Chuyện tiền cho tương lai của con rất khác nhau giữa các gia đình, và bài này không đưa lời khuyên đầu tư hay vay mượn. Chỉ có vài nguyên tắc chung nhiều gia đình thấy hữu ích:

  • Để dành đều, dù ít. Một khoản nhỏ mỗi tháng, bắt đầu sớm, thường bền hơn một khoản lớn dồn vào lúc muộn.
  • Tách riêng khoản của con. Để khoản dành cho con không lẫn vào chi tiêu hằng ngày, và người thân biết khoản ấy dùng cho việc gì.
  • Ghi rõ ý nguyện bằng giấy tờ hợp pháp. Bố mẹ muốn tài sản được dùng để chăm con thế nào, ai quản lý, cần được ghi lại đúng thủ tục để có giá trị. Nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên khi làm việc này.
  • Tìm hiểu các khoản hỗ trợ của Nhà nước. Trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế, hỗ trợ học tập cho người khuyết tật có điều kiện và thủ tục riêng; hỏi UBND xã, phường và tra văn bản hiện hành.
  • Không đặt hết lên vai anh chị em ruột. Anh chị có thể đồng hành, nhưng kế hoạch tài chính không nên dựa hoàn toàn vào thu nhập của họ sau này.

Với những quyết định lớn như bảo hiểm, tài sản, di chúc, nên gặp người có chuyên môn pháp lý hoặc tài chính độc lập, không gặp người đang bán sản phẩm. Cần tư vấn pháp lý, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Người dự phòng và cách nói chuyện tương lai trong gia đình

Nỗi lo lớn nhất của nhiều cha mẹ là "nếu mình không còn, ai lo cho con". Câu hỏi ấy không thể trả lời một lần, nhưng có thể bắt đầu bằng một việc rất cụ thể: chọn một hai người dự phòng, có thể là anh chị em ruột của con, họ hàng, bạn thân của gia đình, và để họ thật sự biết con. Họ nên thỉnh thoảng ở với con, biết nếp sinh hoạt, biết con thích gì sợ gì, biết bác sĩ đang theo dõi con là ai và sổ hành trình để ở đâu. Một người dự phòng chỉ có tên trên giấy mà chưa từng trông con một ngày thì khó đỡ được khi cần.

Về giấy tờ, việc chỉ định người giám hộ và quản lý tài sản cho con khi con đã trưởng thành mà cần hỗ trợ có quy định pháp luật riêng; hãy hỏi luật sư hoặc công chứng viên, và tra văn bản hiện hành, không làm theo lời truyền miệng.

Khi nói chuyện này trong gia đình, chọn lúc bình thản, không phải lúc vừa có chuyện buồn. Với anh chị em ruột, nói rõ: "Bố mẹ đang lo kế hoạch cho em. Con không phải gánh một mình. Nếu sau này con muốn đồng hành cùng em, bố mẹ cảm ơn con, còn nếu con chỉ giúp được một phần, cũng không sao." Lời ấy giúp anh chị chọn đồng hành vì thương, không phải vì bị giao.

Khi nào cần gặp chuyên gia trên chặng dài

Tuổi mới lớn là chặng nhiều thay đổi với mọi đứa trẻ, và với trẻ cần hỗ trợ đặc biệt có khi còn khó hơn. Hãy đưa con đi khám chuyên khoa tâm bệnh nhi, tâm thần hoặc nhi phát triển nếu con có thay đổi rõ về tâm trạng kéo dài: buồn bã, thu mình, bỏ những việc từng thích, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, cáu giận dữ dội hơn hẳn trước, tự làm đau mình, hay nói đến chuyện không muốn sống. Trường hợp cuối cần được đưa đi khám ngay trong ngày. Những thay đổi trong cơ thể tuổi dậy thì, chuyện vệ sinh cá nhân, chuyện an toàn trong các mối quan hệ cũng nên được hỏi bác sĩ và chuyên viên để có cách dạy phù hợp với con.

Với chính cha mẹ, nỗi lo về tương lai đôi khi đè nặng đến mất ngủ triền miên. Nếu điều đó kéo dài nhiều tuần, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Và mỗi vài năm, nên xin đánh giá lại để biết con đang cần hỗ trợ ở mức nào, vì kế hoạch dài hạn cần được sửa theo con của hiện tại, không theo con của năm năm trước.

Câu hỏi thường gặp

Con tự kỷ lớn lên có sống độc lập được không?

Không ai đoán chắc được khi con còn nhỏ. Có người trưởng thành sống khá độc lập, có người cần hỗ trợ ở một số việc, có người cần hỗ trợ nhiều. Điều gia đình làm được là dạy con những kỹ năng tự lập từng chút qua mỗi năm và xem lại kế hoạch theo từng chặng.

Nên bắt đầu nghĩ đến tương lai của con từ khi nào?

Những việc nhỏ như dạy kỹ năng tự phục vụ, giữ hồ sơ, để dành một khoản riêng có thể bắt đầu từ khi con còn nhỏ. Những quyết định lớn như nghề nghiệp, nơi ở, giấy tờ pháp lý thường tính kỹ hơn khi con vào tuổi mới lớn.

Có nên để anh chị em ruột chăm em khi bố mẹ già không?

Anh chị có thể là người đồng hành quan trọng, nhưng không nên mặc định giao hết cho họ. Hãy nói chuyện cởi mở khi anh chị đủ lớn, để họ tự chọn mức đồng hành, và chuẩn bị thêm những người dự phòng cùng nguồn tài chính riêng cho em.

Người khuyết tật trưởng thành được Nhà nước hỗ trợ gì?

Có các chính sách về trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế, học nghề, việc làm dành cho người khuyết tật, với điều kiện và thủ tục riêng. Mức hỗ trợ và giấy tờ thay đổi theo từng thời kỳ, nên hãy hỏi UBND xã, phường nơi cư trú và tra văn bản hiện hành.

Làm sao để bớt lo về tương lai của con?

Chia nỗi lo thành những việc cụ thể làm được trong năm nay, như dạy con một kỹ năng, để dành một khoản nhỏ, giới thiệu con với một người dự phòng. Khi nỗi lo có việc để làm, nó thường nhẹ hơn. Nếu lo âu kéo dài làm mất ngủ, hãy gặp chuyên gia.

Có cần làm di chúc khi con còn nhỏ không?

Nhiều gia đình có con cần hỗ trợ đặc biệt chọn ghi lại ý nguyện sớm, để nếu có chuyện bất ngờ thì người thân biết cách chăm con và dùng tài sản cho con. Việc này cần làm đúng thủ tục pháp luật, nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138