Một nhóm phụ huynh cùng hoàn cảnh tốt giúp bạn bớt cô đơn, có thêm kinh nghiệm thực tế và người để hỏi chuyện đời thường; để nhóm thật sự giúp mình, hãy chọn nhóm có quy tắc rõ, không bán hàng, không cổ vũ lời hứa chữa khỏi, và giữ kỹ những thông tin riêng của con. Nhóm không thay được bác sĩ hay chuyên viên, nhưng là chỗ để nghe người đi trước kể họ đã sống qua từng chặng thế nào.
Bài này nói về các loại nhóm thường gặp, dấu hiệu của nhóm lành mạnh và nhóm nên rời, những điều không nên đăng về con, cách đọc lời khuyên trong nhóm cho tỉnh táo, cách từ một nhóm đông tìm ra vài người bạn thật, và khi nào chính bạn cần một sự hỗ trợ khác ngoài nhóm.
Các loại nhóm phụ huynh thường gặp
Mỗi loại nhóm hợp với một nhu cầu. Nhiều cha mẹ tham gia hai ba loại cùng lúc ở những giai đoạn khác nhau.
| Loại nhóm | Được gì | Cần để ý |
|---|---|---|
| Nhóm trên mạng xã hội, đông thành viên | Hỏi nhanh, nhiều người trả lời, gặp đủ mọi hoàn cảnh | Thông tin lẫn lộn, có quảng cáo, dễ so sánh con |
| Nhóm phụ huynh cùng trung tâm hoặc cùng lớp | Biết rõ nhau, đổi ca đưa đón, trao đổi về cùng một nơi | Dễ thành chỗ than phiền về giáo viên |
| Nhóm gặp mặt định kỳ, có người điều phối | Được nghe sâu, có chủ đề, có khi có chuyên gia | Cần sắp xếp thời gian, ít nơi có |
| Nhóm nhỏ vài phụ huynh thân | Chia sẻ thật lòng, hỗ trợ nhau đời thường | Phải tự xây, mất thời gian để thành |
| Nhóm theo khó khăn cụ thể của con | Đúng vấn đề, ví dụ chỉ về ăn uống kén chọn, hay chỉ về đi học hoà nhập | Đôi khi hẹp, ít người |
Không có nhóm nào hoàn hảo. Một nhóm đông giúp bạn tìm thông tin, một nhóm nhỏ giúp bạn có bạn. Nếu chỉ chọn được một, nhiều cha mẹ cho rằng vài người bạn thân cùng hoàn cảnh giúp họ nhiều hơn một nhóm hàng chục nghìn thành viên.
Dấu hiệu của một nhóm lành mạnh và của nhóm nên rời
Trước khi tham gia sâu, đọc lại bài cũ của nhóm vài ngày để xem không khí. Những dấu hiệu dưới đây giúp bạn phân biệt:
- Lành mạnh: có quy tắc ghi rõ, quản trị viên xoá bài quảng cáo, thành viên được nhắc khi dùng lời lẽ xúc phạm trẻ.
- Lành mạnh: khi có người hỏi về thuốc, liều, chẩn đoán, các thành viên khuyên đi hỏi bác sĩ thay vì kê đơn cho nhau.
- Lành mạnh: người ta kể cả ngày khó lẫn ngày vui, và lời bình luận ấm áp, không phán xét.
- Nên rời: liên tục có bài giới thiệu sản phẩm, liệu pháp, khoá học hứa "chữa khỏi", "con nói sau vài tuần".
- Nên rời: thành viên khoe thành tích con, so sánh trẻ, chê bai cha mẹ khác "không chịu cố".
- Nên rời: có người nhắn riêng mời mua hàng, mời vay tiền, xin thông tin cá nhân của con.
- Nên rời: sau mỗi lần đọc nhóm, bạn thấy lo hơn, buồn hơn, tự ti hơn về con và về mình.
Điều cuối cùng quan trọng nhất. Một nhóm có thể tốt với người khác mà không hợp với bạn ở giai đoạn này. Tạm tắt thông báo hoặc rời nhóm không phải là bỏ cuộc, mà là chọn những gì giúp mình đứng vững. Bạn luôn quay lại được khi đã bình tĩnh hơn.
Những gì không nên đăng về con
Ảnh và video con lúc khó chịu. Một cơn khóc, một lúc con nằm ăn vạ giữa siêu thị được quay lại để xin lời khuyên có thể tồn tại trên mạng nhiều năm. Khi con lớn, con có quyền không muốn những khoảnh khắc ấy bị người lạ xem. Nếu cần hỏi, hãy tả bằng lời.
Họ tên đầy đủ, trường, lớp, địa chỉ. Những thông tin này cùng với chẩn đoán của con là dữ liệu nhạy cảm. Dùng tên gọi ở nhà hoặc chữ cái đầu, không nêu nơi con học.
Phiếu khám, kết quả đánh giá. Chụp nguyên tờ phiếu lên nhóm để hỏi "con có nặng không" vừa lộ thông tin, vừa không giúp được gì, vì người đọc phiếu đúng là bác sĩ đã đánh giá con.
Những điều con chưa đồng ý, khi con đủ lớn để hỏi. Với trẻ đã hiểu chuyện, hãy hỏi con trước khi kể chuyện của con ra ngoài. Đó là cách dạy con rằng con được tôn trọng.
Lời trách giáo viên, trung tâm có nêu tên. Nếu có bất đồng, giải quyết trực tiếp với nơi đó. Bài đăng nêu tên dễ gây rắc rối cho chính bạn và cho con khi còn học ở đó.
Đọc lời khuyên trong nhóm cho tỉnh táo
Lời khuyên trong nhóm phụ huynh thường xuất phát từ lòng tốt và từ trải nghiệm thật. Nhưng trải nghiệm của một đứa trẻ không áp được cho mọi đứa trẻ. Con nhà người ta "nói được sau khi bỏ sữa", "hết tăng động sau khi đổi trường" có thể là chuyện thật, nhưng có rất nhiều lý do khác cùng diễn ra mà người kể không thấy. Đọc những câu chuyện ấy như câu chuyện, không phải như hướng dẫn.
Một cách lọc đơn giản là hỏi ba câu trước khi làm theo: Lời khuyên này có liên quan đến thuốc, ăn uống, thực phẩm chức năng, hay một liệu pháp tốn tiền không? Nếu có, hỏi bác sĩ trước. Người khuyên có đang bán thứ gì không, kể cả gián tiếp? Lời khuyên có hứa một kết quả chắc chắn, một mốc thời gian cụ thể không? Nếu có, đó là dấu hiệu nên dè chừng.
Những lời khuyên đáng giá nhất trong nhóm thường là chuyện rất đời thường: cách đưa con đi cắt tóc đỡ khóc, chỗ nào ở gần nhà có sân chơi vắng vào sáng sớm, cách nói với cô giáo mầm non, mẫu đơn xin hỗ trợ cần giấy tờ gì. Những điều ấy bác sĩ ít khi có thời gian kể, và đó là chỗ phụ huynh đi trước giúp được nhiều nhất.
Từ nhóm đông tìm ra vài người bạn thật
Một nhóm hàng nghìn người khó thành chỗ dựa, vì bài của bạn trôi đi sau vài giờ và ít ai nhớ tên nhau. Phần lớn tình bạn giữa các phụ huynh bắt đầu từ những bước nhỏ như sau:
- Để ý những người có con gần tuổi, ở gần khu mình, hoặc có cách viết làm bạn thấy dễ chịu.
- Bình luận vào bài của họ một cách cụ thể, kể một kinh nghiệm nhỏ của nhà mình thay vì chỉ thả biểu tượng.
- Nhắn riêng khi đã trao đổi vài lần: "Con nhà chị cũng đi học ở khu này à, hôm nào cho hai bé ra công viên chơi cùng nhé."
- Gặp nhau ở nơi trẻ thoải mái, vắng người, có lối ra dễ dàng, trong thời gian ngắn lần đầu.
- Giữ liên lạc đều mà nhẹ: hỏi thăm khi con người kia đi khám, báo khi thấy một sân chơi phù hợp, đổi ca đưa đón khi cần.
Gặp phụ huynh qua mạng thì gặp ở nơi công cộng, đừng chia sẻ thông tin tài chính, đừng cho mượn tiền ngay từ đầu. Phần lớn mọi người tử tế, nhưng cẩn thận vẫn hơn. Nhiều cha mẹ kể rằng chính hai ba người bạn tìm được theo cách này là người giữ họ đứng vững qua những năm khó nhất.
Khi bạn là người đi trước: chia sẻ sao cho có ích
Kể chuyện, đừng kê đơn. Thay vì viết "chị cho con uống cái này là hết", hãy kể nhà mình đã làm gì, hoàn cảnh thế nào, và nhắc người kia hỏi bác sĩ cho con của họ. Câu chuyện thật giúp người khác suy nghĩ; một lời khẳng định chắc nịch có thể khiến họ làm sai.
Kể cả những điều không suôn sẻ. Người mới thường chỉ thấy những bài khoe con tiến bộ. Kể thêm về những tháng con chững lại, những lần đổi trung tâm, những đêm bạn mất ngủ giúp người mới thấy họ không lạc lõng khi gặp khó.
Đón người mới bằng một câu đơn giản. "Những ngày đầu nhà mình cũng rối như vậy. Chị cứ hỏi, nhà mình biết gì sẽ kể." Một câu như thế có khi giúp một người mẹ đang hoảng ngủ được đêm ấy.
Không phán xét lựa chọn của nhà khác. Nhà khác chọn trường khác, số buổi khác, cách khác. Họ biết con họ và hoàn cảnh của họ rõ hơn bạn.
Biết lúc nào nên dừng. Bạn không phải trả lời mọi câu hỏi, không phải là người hỗ trợ cho cả nhóm. Giữ sức cho con và cho mình trước.
Khi nhóm không đủ: lúc nào cần chuyên gia, lúc nào đưa con đi khám
Nhóm phụ huynh giúp bạn bớt cô đơn, nhưng không thay được sự hỗ trợ của chuyên gia khi bạn đang thật sự khủng hoảng. Nếu bạn buồn bã, lo âu, mất ngủ kéo dài hơn hai tuần, không còn chăm được con hay đi làm được, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có lúc bạn nghĩ đến việc làm hại bản thân, hãy nói ngay với người thân và tìm đến cơ sở y tế gần nhất trong ngày.
Về phía con, đừng để những lời trấn an trong nhóm như "con mình cũng thế, rồi tự hết" làm bạn chậm đưa con đi khám. Hãy đưa con đến chuyên khoa nhi phát triển hoặc tâm bệnh nhi nếu con mất đi những kỹ năng đã có, khoảng mười tám tháng chưa nói từ nào và chưa chỉ tay, hai tuổi chưa nói câu hai từ, ít nhìn mắt và ít đáp lại khi được gọi, có những cơn co giật, hay tự làm đau mình thường xuyên. Người trong nhóm nghe bạn kể, còn bác sĩ là người nhìn thấy con bạn.
Bạn cũng có thể mang những thắc mắc gom được từ nhóm đến buổi khám, ghi thành danh sách ngắn. Hỏi bác sĩ "Nhiều phụ huynh nói về chuyện này, với con nhà mình thì có nên không ạ?" là cách biến thông tin trong nhóm thành thứ có ích cho đúng con của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tham gia nhóm phụ huynh ngay khi con vừa có kết luận không?
Có thể, nhưng nên đọc nhiều hơn viết trong vài tuần đầu và chọn nhóm có quy tắc rõ. Lúc mới biết tin, bạn dễ hoảng khi đọc chuyện của những trẻ có khó khăn rất khác con mình. Nếu thấy lo hơn sau khi đọc, hãy tạm rời và quay lại sau.
Có nên đăng video con để hỏi mọi người con có bị tự kỷ không?
Không nên. Không ai trong nhóm đánh giá được con qua một đoạn video, và đoạn video ấy có thể bị lưu lại ngoài ý muốn của bạn. Nếu lo, hãy mang video đến cho bác sĩ chuyên khoa xem khi đi khám.
Thấy nhiều người trong nhóm giới thiệu một loại thực phẩm chức năng, có nên thử không?
Hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi con trước khi cho con dùng bất cứ sản phẩm nào. Nhiều lời giới thiệu xuất phát từ người bán hàng hoặc từ một trải nghiệm riêng. Không nên tự ý thay đổi chế độ ăn hay thêm sản phẩm cho con chỉ vì nhiều người khen.
Bố có nên tham gia nhóm phụ huynh không, hay chỉ mẹ?
Bố nên tham gia nếu muốn. Nhiều người bố thấy dễ nói chuyện hơn với những người bố khác cùng hoàn cảnh, và họ học được cách đồng hành cùng con từ đó. Một số nơi có buổi gặp riêng cho các ông bố.
Nhóm phụ huynh có giúp tìm trung tâm can thiệp được không?
Nhóm cho bạn nhiều tên để tham khảo và những trải nghiệm thật của phụ huynh khác. Nhưng hãy coi đó là điểm khởi đầu, sau đó tự đến thăm, hỏi kỹ và cho con học thử. Một nơi hợp với con người khác chưa chắc hợp với con bạn.
Làm sao để không so sánh con mình với con người khác trong nhóm?
Nhắc mình rằng mỗi đứa trẻ có điểm xuất phát và nhịp tiến bộ riêng. Ghi lại tiến bộ của con so với chính con vài tháng trước và đọc lại khi thấy chạnh lòng. Nếu một nhóm khiến bạn so sánh liên tục, hãy giảm thời gian ở đó.