ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Cha mẹ đồng hành

Cha mẹ kiệt sức khi chăm con cần hỗ trợ đặc biệt: nhận ra sớm và giữ sức đường dài

Dấu hiệu cha mẹ đang cạn sức, cách chia ca trong nhà, lấy lại vài giờ nghỉ mỗi tuần và lúc nào cần tìm chuyên gia, viết cho cha mẹ có con tự kỷ, chậm phát triển.

A Vietnamese father in a brick red polo shirt rests on a park bench in late afternoon light, eyes closed, while his young son plays nearby on grass, seen from behind

Cha mẹ có con cần hỗ trợ đặc biệt dễ kiệt sức không phải vì yếu, mà vì đang chạy một chặng đường dài với nhịp của chặng ngắn; cách giữ sức là chia ca trong nhà, có vài giờ nghỉ thật mỗi tuần, và tìm chuyên gia ngay khi mệt mỏi kéo dài làm mình không còn chăm được con và chính mình. Nhận ra sớm quan trọng hơn cố chịu đựng, vì một người cha người mẹ gục ngã thì cả kế hoạch hỗ trợ con cũng dừng theo.

Dưới đây là những dấu hiệu nên để ý ở chính mình, cách sắp xếp lại việc trong nhà để không ai gánh một mình, những câu nói giúp xin hỗ trợ mà không thấy ngại, và ranh giới giữa mệt bình thường với lúc phải gặp bác sĩ.

Dấu hiệu bạn đang cạn sức chứ không chỉ mệt

Mệt sau một ngày dài là bình thường, ngủ một đêm sẽ đỡ. Cạn sức thì khác: nghỉ rồi vẫn không hồi lại. Hãy đọc chậm danh sách dưới đây và thật thà với mình:

  • Sáng thức dậy đã thấy nặng nề, nghĩ tới lịch đưa con đi học là muốn trốn.
  • Dễ quát con hoặc quát vợ chồng vì những chuyện nhỏ, sau đó lại tự trách rất lâu.
  • Không còn thấy vui với những thứ từng thích, như gặp bạn bè, nấu một món ngon, xem một bộ phim.
  • Đau đầu, đau dạ dày, mất ngủ hoặc ngủ li bì nhiều tuần liền.
  • Thấy mình cô độc, nghĩ rằng không ai hiểu, không muốn nói chuyện với ai.
  • Bỏ hẳn việc khám sức khoẻ, ăn uống qua loa, không còn thời gian cho riêng mình.
  • Có lúc nghĩ mọi người sẽ khá hơn nếu không có mình.

Dấu hiệu cuối cùng cần được coi là việc khẩn: hãy nói ngay với người thân và tìm gặp bác sĩ trong ngày, đừng tự chịu đựng. Với những dấu hiệu còn lại, nếu bạn gật đầu với ba bốn dòng và tình trạng kéo dài trên hai tuần, đó là lúc nên thay đổi cách sắp xếp, không phải lúc cố thêm.

Vì sao cha mẹ của trẻ cần hỗ trợ đặc biệt dễ mệt hơn

Phần mệt dễ thấy là thời gian: đưa đón con đi can thiệp nhiều buổi mỗi tuần, tập với con ở nhà, đi khám định kỳ, họp với cô giáo. Nhưng phần nặng hơn thường là thứ không ai nhìn thấy: phải luôn để ý con có sắp khó chịu không, phải giải thích với người ngoài khi con phản ứng ở nơi công cộng, phải đưa ra quyết định liên tục mà không biết chắc mình đúng hay sai.

Thêm vào đó là nỗi lo tiền bạc, lời bàn ra tán vào của họ hàng, đôi khi là cảm giác lạc lõng khi bạn bè cùng tuổi đang kể chuyện con đi học năng khiếu. Nhiều người mẹ gánh gần hết, vì quen nghĩ đó là việc của mẹ, và người bố thì đứng ngoài vì không biết bắt đầu từ đâu. Hiểu rằng gánh nặng này có thật giúp bạn bớt tự trách khi thấy mình mệt. Mệt không có nghĩa bạn thương con ít đi.

Còn một điều nữa ít ai nói ra: nỗi buồn của cha mẹ có con cần hỗ trợ đặc biệt không đến một lần rồi đi. Nó quay lại vào những dịp rất bình thường, như ngày khai giảng, buổi sinh nhật của con bạn, khi người quen hỏi "cháu học lớp mấy rồi". Biết trước điều này giúp bạn không hoảng khi thấy mình đã ổn vài tháng rồi bỗng lại chùng xuống. Đó là một phần của hành trình, không phải dấu hiệu bạn đang làm sai.

Chia ca trong nhà để không ai gánh một mình

Cách hiệu quả nhất để giữ sức là biến "việc của mẹ" thành "việc của nhà". Bảng dưới đây là một ví dụ chia việc của gia đình có bố mẹ cùng đi làm và bà ngoại ở gần; bạn sửa theo nhà mình.

ViệcNgười chínhNgười thay khi bận
Đưa đón buổi can thiệp sángBố, trên đường đi làmBà ngoại
Đưa đón buổi chiều và trao đổi với côMẹBố
Tập với con mười lăm phút buổi tốiBố và mẹ thay nhau từng tốiKhông bỏ, rút ngắn còn năm phút
Giữ sổ theo dõi, lịch khám, hồ sơMẹBố xem lại cuối tuần
Cho con ăn tối, tắm rửa, ru ngủThay phiên theo ngày chẵn lẻBà ngoại hai tối mỗi tuần
Thời gian nghỉ riêng mỗi tuầnMẹ sáng thứ Bảy, bố chiều Chủ nhậtĐổi lịch, không bỏ

Điều quan trọng không nằm ở bảng đẹp, mà ở dòng cuối: thời gian nghỉ phải được ghi vào lịch như một việc thật, không phải "khi nào rảnh thì nghỉ". Với cha mẹ của trẻ cần hỗ trợ đặc biệt, "khi nào rảnh" thường không bao giờ đến.

Nếu nhà chỉ có một người lớn, như bố hoặc mẹ đơn thân, việc chia ca phải nhờ ra ngoài nhà: một người họ hàng nhận một buổi mỗi tuần, một phụ huynh cùng lớp can thiệp thay nhau đón con, hoặc một người trông trẻ quen được hướng dẫn kỹ. Hãy viết cho người trông một tờ giấy ngắn: con thích gì, con sợ gì, khi con khó chịu thì làm gì cho con dịu lại. Tờ giấy ấy giúp bạn yên tâm rời nhà vài giờ, và giúp người trông không bối rối khi con phản ứng khác những đứa trẻ họ từng trông.

Lấy lại sức bằng những việc nhỏ, đều đặn

Một khoảng nghỉ thật mỗi tuần. Hai ba giờ hoàn toàn rời việc chăm con: đi bộ, cà phê với bạn, ngủ một giấc trưa không bị gọi. Người ở nhà trông con trong lúc ấy cũng được hưởng lại một buổi tương tự.

Ngủ trước mọi việc khác. Nếu con ngủ kém, bố mẹ thay ca đêm để mỗi người có ít nhất vài đêm ngủ trọn trong tuần. Thiếu ngủ kéo dài làm mọi chuyện khác nặng gấp đôi.

Giảm những việc không bắt buộc. Nhà không cần sạch bóng, bữa cơm không cần ba món mỗi ngày, không phải nhận lời mọi đám tiệc. Cắt bớt một số việc để dành sức cho những việc thật cần.

Có một người để nói thật. Một người bạn, một người chị, hoặc một phụ huynh cùng hoàn cảnh, nơi bạn được nói "hôm nay mình mệt quá" mà không bị khuyên ngay hay phán xét.

Giữ một phần nhỏ của chính mình. Một sở thích cũ, dù chỉ ba mươi phút mỗi tuần: đan len, chạy bộ, đọc vài trang sách. Nó nhắc bạn rằng mình vẫn là một con người, không chỉ là người chăm sóc.

Những điều không cần làm để vẫn là cha mẹ tốt

Không cần biến mọi phút thành giờ trị liệu. Có cha mẹ tập với con từ lúc mở mắt đến lúc đi ngủ, biến bữa ăn, giờ tắm, giờ chơi thành bài học. Cả con lẫn cha mẹ đều đuối. Con cần cả những lúc chỉ được chơi, được ôm, không ai đòi hỏi gì.

Không cần trả lời mọi lời góp ý. Người quen sẽ gửi đường link, kể chuyện đứa cháu nhà ai, gợi ý thầy này thuốc kia. Một câu cảm ơn ngắn là đủ, bạn không nợ ai một lời giải thích.

Không cần theo kịp mọi phụ huynh khác. Nhà khác cho con học ba nơi, mua giáo cụ đắt tiền, đi khám ở thành phố khác. Mỗi đứa trẻ, mỗi gia đình có sức khác nhau. Kế hoạch tốt là kế hoạch nhà bạn duy trì được nhiều năm.

Không cần lúc nào cũng tích cực. Bạn được phép nói "hôm nay mình mệt", được phép có ngày chẳng tập gì với con. Một ngày nghỉ không xoá đi công sức của cả tháng.

Câu nói mẫu để xin hỗ trợ mà không thấy ngại

Nhiều cha mẹ không thiếu người muốn giúp, mà không biết nói thế nào. Câu xin giúp càng cụ thể thì người kia càng dễ nhận lời:

  • Với vợ hoặc chồng: "Tuần này em kiệt sức rồi. Anh nhận đưa con buổi chiều thứ Ba và thứ Năm được không, để em có hai buổi về sớm nghỉ."
  • Với ông bà: "Mẹ ơi, sáng thứ Bảy mẹ trông cháu giúp con ba tiếng được không ạ. Con ghi sẵn giờ ăn và trò cháu thích để mẹ đỡ vất."
  • Với anh chị em ruột: "Chị không cần giúp tiền đâu, chỉ cần tháng này chị đón cháu hai buổi khi em bận họp."
  • Với bạn thân: "Mình không cần lời khuyên, chỉ cần ai đó nghe mình nói mười phút thôi."
  • Với nơi làm việc: "Em cần đưa con đi trị liệu hai buổi sáng mỗi tuần. Em đề xuất làm bù vào buổi tối hoặc làm từ xa những hôm đó."

Người ta thường từ chối những lời xin chung chung như "khi nào rảnh giúp em với" vì không biết phải làm gì. Một việc, một giờ, một ngày rõ ràng thì dễ nói "được" hơn nhiều.

Khi nào cha mẹ cần gặp chuyên gia, và khi nào cần đưa con đi khám

Với chính bạn: nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi buồn bã, lo âu, mất ngủ kéo dài trên hai tuần; khi bạn không còn làm được những việc thường ngày; khi bạn dùng rượu bia nhiều hơn để quên; khi bạn có ý nghĩ làm hại mình hay muốn biến mất. Trường hợp cuối, hãy nói ngay với người thân và tìm đến cơ sở y tế gần nhất, không chờ đến hẹn. Tìm hỗ trợ cho mình không phải là bỏ bê con, mà là giữ cho con một người cha mẹ còn đủ sức.

Với con: đôi khi cha mẹ kiệt sức chính vì con đang có một khó khăn chưa được giải quyết. Nếu con mất ngủ nhiều tuần, hay tự làm đau mình, có những cơn khó chịu kéo dài và dày hơn trước, ăn uống kém đến sụt cân, hoặc mất đi những kỹ năng đã có, hãy đưa con quay lại bác sĩ chuyên khoa nhi phát triển hoặc tâm bệnh nhi. Kể cho bác sĩ cả tình trạng của gia đình, vì kế hoạch hỗ trợ con cần tính tới sức của những người chăm con. Một lịch can thiệp hợp lý trên giấy mà khiến cả nhà kiệt sức sau hai tháng thì cũng cần được điều chỉnh, và bác sĩ hay chuyên viên phụ trách con thường sẵn lòng cùng bạn tìm cách sắp xếp nhẹ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Mình thấy có lỗi mỗi khi đi chơi riêng mà để con ở nhà, làm sao bớt được?

Hãy nhìn khoảng nghỉ ấy như một phần của kế hoạch chăm con, giống như đổ xăng cho xe chạy đường dài. Con được ở với một người lớn quen thuộc trong vài giờ là điều tốt. Khi bạn trở về đỡ mệt hơn, con cũng nhận được một người cha mẹ kiên nhẫn hơn.

Chồng không chịu chia việc chăm con, phải làm sao?

Thay vì nói chung chung, hãy đề nghị một hai việc cụ thể, vào ngày giờ cụ thể, và để anh tự làm theo cách của anh dù chưa khéo. Nhiều người bố đứng ngoài vì sợ làm sai. Rủ anh cùng đi một buổi can thiệp để nghe cô hướng dẫn cũng giúp anh tự tin hơn.

Có nên tham gia nhóm phụ huynh trên mạng khi đang rất mệt không?

Có thể giúp nếu nhóm ấy ấm áp và chia sẻ thực tế. Nhưng nếu đọc xong bạn thấy lo hơn, so sánh con mình với con người khác nhiều hơn, hãy tạm rời nhóm. Một hai người bạn thật hiểu mình thường giúp nhiều hơn cả trăm bình luận.

Gặp chuyên gia tâm lý có tốn kém không?

Chi phí khác nhau nhiều theo vùng và theo nơi, từ buổi tư vấn tại bệnh viện công đến phòng tư vấn tư nhân. Bạn nên hỏi giá trước khi đặt lịch. Ở một số nơi, khám tâm thần hoặc tâm lý tại bệnh viện có thể dùng bảo hiểm y tế theo quy định hiện hành.

Làm sao biết mình chỉ mệt bình thường hay đã trầm cảm?

Cha mẹ không tự chẩn đoán được cho mình. Nếu buồn, mất hứng thú, mệt mỏi, mất ngủ kéo dài trên hai tuần và ảnh hưởng tới việc chăm con hay đi làm, hãy gặp bác sĩ để được đánh giá. Nói thật về những gì mình đang trải qua sẽ giúp bác sĩ hiểu nhanh hơn.

Ông bà muốn giúp nhưng lại làm khác cách của bố mẹ, có nên nhận không?

Thường là nên nhận, vì được nghỉ vài giờ quý hơn việc mọi thứ phải làm đúng từng chi tiết. Hãy chọn hai ba điều thật quan trọng nhờ ông bà giữ, ví dụ không cho xem điện thoại khi ăn, còn lại để ông bà chơi với cháu theo cách của ông bà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138