ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Can thiệp sớm là gì

Bắt đầu can thiệp sớm cho con: những việc cần làm trong tháng đầu tiên

Vừa được bác sĩ khuyên cho con can thiệp sớm: việc gì làm tuần này, việc gì để tuần sau, câu nên hỏi lại bác sĩ và những thứ chưa cần vội mua, vội đóng tiền.

A Vietnamese mother in a pale yellow cardigan sorts medical folders at a kitchen table while her toddler stacks wooden blocks nearby, over-the-shoulder view, soft morning light

Trong tháng đầu sau khi bác sĩ khuyên cho con can thiệp sớm, cha mẹ chỉ cần làm trọn bốn việc theo thứ tự: hỏi lại bác sĩ cho rõ con cần hỗ trợ ở mảng nào, gom giấy tờ thành một tập, đi xem ít nhất hai nơi can thiệp trước khi đóng tiền, rồi cho con bắt đầu với số buổi vừa sức. Can thiệp sớm là hỗ trợ có kế hoạch cho trẻ nhỏ đang gặp khó khăn về giao tiếp, ngôn ngữ, vận động, chơi hay tự lập, càng bắt đầu sớm thì cha mẹ càng có nhiều thời gian học cách giúp con ở nhà.

Nhiều gia đình dành tháng đầu để đọc thật nhiều, hỏi khắp các nhóm và mua đồ chơi giáo dục, rồi mệt trước khi con kịp bắt đầu. Bài này chia tháng đầu thành từng tuần, kèm câu nên hỏi và những việc có thể để lại sau mà không mất gì của con.

Can thiệp sớm, hiểu ngắn gọn để không bị cuốn theo lời đồn

Can thiệp sớm không phải một loại thuốc hay một phương pháp duy nhất. Đó là cả một cách làm: người có chuyên môn đánh giá xem con đang làm được gì, đặt vài mục tiêu nhỏ vừa tầm, dạy con qua chơi và qua sinh hoạt, đồng thời hướng dẫn cha mẹ tiếp tục ở nhà. Mục tiêu là giúp con giao tiếp tốt hơn, tự lập hơn và tham gia được vào đời sống gia đình, lớp học, không phải biến con thành một đứa trẻ khác.

Vì thế, câu hỏi đầu tiên không phải là "phương pháp nào tốt nhất", mà là "con mình đang cần giúp ở mảng nào trước". Một bé ba tuổi chưa biết chỉ tay đòi đồ cần mục tiêu khác hẳn một bé đã nói nhiều nhưng không chờ được lượt chơi. Hai bé ấy có thể cùng được khuyên can thiệp sớm, nhưng lịch học, người dạy và việc cha mẹ làm ở nhà sẽ khác nhau.

Cũng nên biết sớm điều này: can thiệp là một hành trình tính bằng tháng và bằng năm, có giai đoạn con tiến nhanh, có giai đoạn chững lại. Không ai hứa được con sẽ nói vào tháng nào hay sẽ "bình thường" sau bao lâu. Nơi nào hứa như vậy là nơi bạn cần hỏi kỹ hơn, không phải nơi bạn nên vội đặt cọc.

Tuần thứ nhất: hỏi lại bác sĩ và gom giấy tờ

Tuần đầu là tuần của câu hỏi và giấy tờ. Nhiều cha mẹ ra khỏi phòng khám mà chỉ nhớ được một hai từ, nên gọi lại hoặc đặt lịch tái khám ngắn để hỏi cho rõ.

  1. Xin bác sĩ nói lại bằng lời đơn giản: con đang gặp khó khăn ở những mảng nào, mảng nào nên ưu tiên trước. Có thể hỏi: "Bác sĩ cho mẹ hỏi, nếu chỉ chọn một việc để giúp con trong ba tháng tới thì nên chọn việc gì?"
  2. Hỏi con có cần khám thêm gì không, chẳng hạn đo thính lực, khám mắt hay khám thần kinh, vì nhiều trẻ chậm nói cần loại trừ chuyện nghe kém trước.
  3. Hỏi bác sĩ khuyên khoảng bao nhiêu giờ mỗi tuần và hình thức nào phù hợp, ghi lại nguyên văn.
  4. Gom phiếu khám, kết quả đánh giá, sổ tiêm chủng, giấy ra viện nếu có vào một bìa hồ sơ. Chụp ảnh từng trang lưu vào điện thoại, đặt tên theo ngày.
  5. Viết một trang ngắn về con: con thích gì, sợ gì, ngủ ăn ra sao, đã làm được những gì. Trang này sẽ dùng lại rất nhiều lần khi gặp người dạy.

Đến cuối tuần thứ nhất, bạn nên có một bìa hồ sơ gọn và ba bốn câu trả lời rõ ràng từ bác sĩ. Chưa cần đăng ký ở đâu cả. Nếu bác sĩ hẹn khám thêm như đo thính lực, hãy làm luôn trong tuần này hoặc tuần sau, vì kết quả đó có thể làm thay đổi mục tiêu can thiệp. Một bé chậm nói vì nghe kém sẽ cần hướng đi khác hẳn một bé nghe tốt nhưng chưa hiểu cách giao tiếp.

Tuần thứ hai: đi xem nơi can thiệp, chưa vội đóng tiền

Tuần thứ hai dành để xem ít nhất hai nơi, nếu ở xa thành phố thì có thể là một trung tâm và một giáo viên dạy tại nhà. Mang theo trang mô tả về con và để ý mấy điều sau:

  • Họ có đánh giá con trước khi xếp lịch không, hay xếp lớp ngay theo tuổi.
  • Họ có mời cha mẹ ngồi xem hoặc xem lại một phần buổi học không.
  • Người trực tiếp dạy con được đào tạo về gì, đã làm với trẻ nhỏ bao lâu. Hỏi lịch sự: "Cô có thể kể qua về chuyên môn của người sẽ dạy bé không ạ?"
  • Mục tiêu họ đặt cho con có cụ thể, đo được không, hay chỉ là "phát triển toàn diện".
  • Học phí tính theo giờ hay theo tháng, nghỉ ốm có được bù không, phải đóng trước bao lâu.
  • Họ trả lời thế nào khi bạn hỏi "bao lâu thì con nói được". Câu trả lời trung thực thường là "chưa nói trước được, mình sẽ cùng theo dõi".

Ghi lại cảm nhận sau mỗi lần thăm ngay trong ngày, vì đến lần thứ ba bạn sẽ lẫn lộn. Phần cách chọn trung tâm chi tiết hơn, từ hợp đồng đến buổi học thử, nằm ở chuyên mục chọn trung tâm của Chuyên Biệt.

Tuần thứ ba và thứ tư: buổi đầu tiên và đánh giá đầu vào

Khi đã chọn được nơi, buổi đầu thường là buổi đánh giá đầu vào hoặc buổi làm quen. Người dạy sẽ chơi với con, quan sát con nhìn, chỉ, bắt chước, chờ lượt, dùng tay và đi lại ra sao, rồi hỏi cha mẹ rất nhiều về sinh hoạt ở nhà. Bạn trả lời càng cụ thể càng tốt: thay vì "con hay cáu", hãy kể "con cáu khi tắt ti vi, khóc khoảng mười phút, phải bế ra ban công mới dịu".

Đừng lo nếu buổi đầu con khóc, chạy quanh phòng hoặc không chịu làm gì. Với trẻ nhỏ, phòng lạ và người lạ là chuyện lớn. Người dạy có kinh nghiệm sẽ không ép, mà dành vài buổi đầu để con quen chỗ, quen người. Bạn có thể dặn trước: "Bé nhà mình quen chậm, cô cứ để bé đi quanh một lúc rồi hẵng chơi nhé."

Cuối tháng đầu, bạn nên nhận được một bản kế hoạch ban đầu, dù chỉ vài dòng, gồm vài mục tiêu cho hai đến ba tháng tới. Nếu chưa có, hỏi thẳng khi nào có. Bản kế hoạch này là thứ để cả nhà cùng nhìn vào, để biết tháng sau mình đang hướng tới điều gì.

Những việc chưa cần làm ngay trong tháng đầu

Chưa cần mua cả bộ đồ chơi giáo dục. Đồ chơi có sẵn trong nhà, nồi niêu, hộp giấy, quả bóng là đủ để bắt đầu. Đợi người dạy gợi ý vài món đúng mục tiêu rồi mới mua.

Chưa cần đóng học phí dài hạn để được giảm giá. Một hai tháng đầu là thời gian xem con và nơi đó có hợp nhau không. Đóng sáu tháng một lần rồi muốn đổi là tình huống rất nhiều nhà gặp.

Chưa cần đọc hết mọi diễn đàn. Mỗi đứa trẻ một khác, chuyện của nhà khác chỉ để tham khảo. Đọc nhiều quá trong tuần đầu thường làm cha mẹ hoảng hơn là hiểu hơn.

Chưa cần cho con nghỉ nhà trẻ ngay. Nếu con đang đi nhà trẻ và vẫn ổn, hãy hỏi người dạy và bác sĩ trước khi cho nghỉ. Môi trường có bạn bè đôi khi lại là chỗ con luyện tập tốt.

Chưa cần giải thích với cả họ hàng. Cha mẹ cần thời gian để chính mình hiểu trước. Việc nói với ông bà, họ hàng có thể để khi bạn đã đủ bình tĩnh và đủ thông tin.

Chia việc trong nhà ngay từ tháng đầu

Can thiệp kéo dài, nên chia việc ngay từ đầu sẽ đỡ cho người mẹ hoặc người bố gánh một mình. Bảng dưới là một cách chia mẫu, mỗi nhà điều chỉnh theo giờ làm của mình.

ViệcAi có thể nhậnGhi chú
Đưa đón con đi buổi can thiệpBố, mẹ hoặc ông bàNgười đưa nên ngồi lại nghe dặn dò cuối buổi
Giữ bìa hồ sơ và lịch khámMột người cố địnhTránh cảnh mỗi người giữ một tờ
Ghi chép ngắn mỗi tốiNgười ở với con nhiều nhấtHai ba dòng là đủ
Làm bài tập ở nhàMọi người lớn trong nhàThống nhất cùng một cách nói với con
Lo tài chính, so học phíNgười quen việc nàyGhi rõ khoản đã đóng, khoản sắp đóng

Điều quan trọng không phải chia đều, mà là ai cũng biết phần của mình. Một buổi tối cuối tuần mười lăm phút để cả nhà nhìn lại tuần qua sẽ giúp mọi người cùng một hướng. Trong buổi đó chỉ cần ba câu: tuần này con làm được gì mới, việc gì ở nhà đang khó, tuần sau ai lo việc gì. Không cần biến thành buổi họp căng thẳng hay buổi trách nhau ai làm chưa tới.

Khi nào cần quay lại gặp bác sĩ chuyên khoa sớm hơn lịch hẹn

Trong lúc chờ và trong tháng đầu can thiệp, có những thay đổi cần báo bác sĩ chuyên khoa ngay, không đợi tới lần tái khám:

  • Con mất đi kỹ năng đã có, ví dụ đang nói được vài từ thì không nói nữa, đang chơi qua lại thì thôi.
  • Con có những cơn co giật, ngây người, mắt nhìn trống rỗng lặp đi lặp lại.
  • Con ăn quá ít, sụt cân, hoặc ngủ rất kém kéo dài nhiều tuần.
  • Con tự làm đau mình nhiều lần trong ngày như đập đầu, cắn tay.
  • Người dạy nhận thấy con có vẻ nghe kém hoặc nhìn kém mà con chưa từng được kiểm tra.

Mang theo ghi chép và video ngắn khi đi khám. Bác sĩ sẽ nhìn thấy điều mà lời kể khó tả hết.

Ngược lại, có những chuyện không cần chạy đi khám ngay: con khóc nhiều ở buổi đầu, con mệt và ngủ sớm sau buổi học, con về nhà quấy hơn mấy hôm vì đổi nếp. Đó thường là phản ứng với việc mới. Cứ ghi lại, nếu kéo dài quá hai ba tuần hoặc ngày càng nặng thì mới mang ra hỏi bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Có nên đợi con lớn thêm một chút rồi mới can thiệp sớm không?

Nếu bác sĩ đã khuyên can thiệp, chờ thêm thường không giúp gì cho con. Bắt đầu với số buổi vừa phải và học cách chơi cùng con ở nhà là cách an toàn, vì can thiệp sớm không gây hại khi được làm đúng cách.

Chưa có kết luận chẩn đoán chính thức thì có được can thiệp sớm không?

Được. Can thiệp sớm dựa trên những khó khăn con đang có, không cần đợi một cái tên chẩn đoán. Nhiều trẻ được hỗ trợ trong lúc vẫn đang được bác sĩ theo dõi thêm.

Tháng đầu nên cho con đi bao nhiêu buổi?

Nên bắt đầu ở mức con và gia đình theo được, rồi tăng dần khi con quen chỗ. Hỏi bác sĩ và người dạy cụ thể cho con mình, vì số giờ phù hợp khác nhau giữa từng trẻ.

Nếu chỉ có một người đưa đón được thì làm sao?

Hãy chọn nơi gần nhà hoặc khung giờ ít tắc đường, và hỏi xem có buổi hướng dẫn cha mẹ để những người khác trong nhà cùng học. Giữ sức cho người đưa đón cũng là giữ được nhịp can thiệp lâu dài.

Có cần nói với cô giáo nhà trẻ ngay không?

Nên nói khi bạn đã có kế hoạch ban đầu, để cô biết cách hỗ trợ con trên lớp. Nói ngắn gọn về điều con đang tập và cách cô có thể giúp, không cần đưa hết hồ sơ.

Làm sao biết nơi can thiệp đầu tiên có hợp với con không?

Sau sáu đến tám tuần, hãy nhìn xem con có vui khi đến không, bạn có được hướng dẫn rõ để làm ở nhà không và mục tiêu có được nhắc lại, theo dõi không. Thiếu cả ba điều đó thì nên trao đổi thẳng với người phụ trách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138