Xin ý kiến thứ hai là hợp lý khi kết luận không khớp với điều bạn thấy ở con hằng ngày, khi buổi đánh giá quá ngắn hoặc thiếu phần quan trọng, hoặc khi khuyến nghị quá chung chung để làm theo. Nó không hợp lý khi chỉ để tìm một nơi nói điều mình muốn nghe.
Một lần khám thêm có giá trị nếu được chuẩn bị: chọn nơi có chuyên môn đánh giá đầy đủ, mang theo toàn bộ hồ sơ, nói rõ mình muốn hỏi điều gì. Đi khám năm nơi trong một tháng thì ngược lại, con mệt, cả nhà rối, và các kết luận khó so với nhau.
Lý do hợp lý và lý do nên dừng lại nghĩ
Trước khi đặt lịch ở nơi khác, thử đặt lý do của mình vào một trong hai cột.
| Lý do hợp lý | Lý do nên dừng lại nghĩ |
|---|---|
| Buổi đánh giá chỉ mười lăm phút, không quan sát con chơi, không hỏi bệnh sử | Kết luận làm mình buồn, mong nơi khác nói khác |
| Chưa đo thính lực mà đã kết luận về ngôn ngữ | Họ hàng bảo bác sĩ đó không giỏi |
| Con ở buổi khám đang ốm, đang mệt, hoàn toàn khác ở nhà | Đọc trên mạng thấy con không giống mô tả |
| Khuyến nghị chỉ ghi "can thiệp sớm", không có hướng cụ thể | Muốn có giấy ghi nhẹ hơn để đỡ lo |
| Đã qua nhiều tháng can thiệp mà con không tiến bộ, cần nhìn lại | Một trung tâm nói con "không sao, học ở đây là khỏi" |
Lý do ở cột phải không sai, đó là cảm xúc thật của cha mẹ. Nhưng nếu chỉ có những lý do đó, một lần trao đổi lại với chính bác sĩ đã khám có khi giúp nhiều hơn một lần khám mới.
Thử hỏi lại nơi đã khám trước
Trước khi đi nơi khác, hãy cho nơi đầu tiên một cơ hội giải thích. Nhiều bất đồng đến từ chỗ cha mẹ chưa được nghe đủ lý do. Đặt một buổi trao đổi lại, mang theo câu hỏi cụ thể: "Ở nhà nhà thấy bé có nhìn mắt khi chơi với bố, nhưng phiếu ghi bé ít giao tiếp mắt. Bác sĩ có thể giải thích thêm bác sĩ thấy gì không ạ?"
Cách hỏi này không buộc tội ai, chỉ đặt cạnh nhau hai điều quan sát khác nhau và xin giải thích. Bác sĩ có thể chỉ cho bạn thấy những điều trước giờ bạn chưa để ý, hoặc ngược lại, thấy cần đánh giá lại vì thông tin của bạn có giá trị. Cả hai kết quả đều tốt cho con.
Nếu cuộc trao đổi không làm bạn yên tâm hơn, cứ nói thẳng: "Gia đình muốn xin thêm ý kiến ở một nơi khác để chắc chắn. Bác sĩ có thể cho nhà bản sao kết quả và gợi ý nơi nên đến không ạ?" Xin ý kiến thứ hai là việc bình thường trong y khoa, và một bác sĩ có kinh nghiệm thường không phật lòng.
Giữ thái độ cảm ơn dù không đồng ý. Có thể sau này bạn vẫn quay lại nơi đầu tiên để tái khám, hoặc cần họ xác nhận giấy tờ cho con. Một cuộc chia tay êm thấm giữ lại cánh cửa đó, và bản thân bạn cũng đỡ mang thêm một nỗi bực trong lúc đã đủ mệt.
Chọn nơi khám lần hai
Nơi cho ý kiến thứ hai nên đủ điều kiện để đánh giá đầy đủ, không chỉ sàng lọc. Vài điều nên hỏi trước khi đặt lịch:
- Nơi đó có khoa nhi phát triển, tâm bệnh nhi hoặc nhóm đánh giá chuyên về trẻ em không, hay chỉ có bác sĩ nhi tổng quát.
- Buổi đánh giá kéo dài bao lâu, gồm những phần nào: hỏi bệnh sử, quan sát, bài đánh giá có cấu trúc, trao đổi kết quả.
- Người đánh giá là ai, thuộc chuyên môn gì. Hỏi lịch sự: "Bé sẽ được bác sĩ hay chuyên viên nào đánh giá, anh chị ấy có chuyên về trẻ nhỏ không ạ?"
- Nơi đó có tách việc đánh giá với việc bán gói can thiệp không. Nếu ngay khi đặt lịch đã được giới thiệu giá gói học, hãy thận trọng.
- Nơi đó có nhận xem hồ sơ cũ không, hay sẽ làm lại toàn bộ từ đầu. Biết trước để chuẩn bị tinh thần cho con.
Không cần chọn nơi "nổi tiếng nhất". Một nơi làm đánh giá cẩn thận, giải thích rõ ràng và có lịch tái khám hợp lý thường giúp được nhiều hơn.
Mang gì và nói gì ở lần khám thứ hai
Mang theo toàn bộ: phiếu kết quả lần trước, kết quả đo thính lực, các giấy tờ khám khác, nhật ký và video ở nhà. Có người lo rằng đưa phiếu cũ sẽ khiến bác sĩ mới bị ảnh hưởng, nên giấu đi. Không nên làm vậy. Bác sĩ cần biết con đã được làm những gì để không làm lại không cần thiết, và để hiểu vì sao bạn đến.
Nói rõ lý do bạn xin ý kiến thứ hai, bằng điều cụ thể: "Lần trước bé đang sốt nhẹ, cả buổi bé chỉ nằm trong lòng mẹ, nên gia đình lo kết quả chưa phản ánh đúng." hoặc "Phiếu trước chỉ ghi can thiệp sớm, gia đình muốn biết nên tập trung vào phần nào." Lý do rõ ràng giúp bác sĩ tập trung đúng chỗ.
Tránh nói những câu như "bác sĩ kia kết luận sai" hay "nhà chỉ muốn nghe bác sĩ nói bé không sao". Không phải vì cần giữ ý, mà vì những câu ấy làm buổi khám xoay quanh chuyện đúng sai của người khác, thay vì xoay quanh con.
Khi hai ý kiến khác nhau
Đọc xem khác ở chỗ nào. Nhiều khi hai nơi giống nhau ở phần mô tả khó khăn và khuyến nghị, chỉ khác ở cách gọi tên hay mức độ. Nếu việc cần làm giống nhau, bạn đã có hướng đi.
Khác về khuyến nghị thì hỏi lý do. Một nơi khuyên tập ngôn ngữ trước, nơi kia khuyên tập giao tiếp xã hội trước. Hỏi mỗi nơi vì sao, rồi xem lý do nào khớp với con hơn.
Khác hẳn về kết luận thì cân nhắc theo dõi thêm. Với trẻ rất nhỏ, đôi khi bức tranh chưa rõ. Một lần đánh giá lại sau vài tháng, ở một trong hai nơi, có thể giúp hơn là đi tìm nơi thứ ba ngay.
Đừng chọn kết luận nhẹ hơn chỉ vì nó nhẹ hơn. Kết luận nào cũng chỉ có giá trị khi giúp con được hỗ trợ đúng. Bỏ qua nhu cầu của con vì muốn yên tâm là cái giá con phải trả.
Dù chưa rõ tên gọi, vẫn bắt đầu hỗ trợ. Những việc như chơi cùng con, tăng giao tiếp, giảm màn hình, tập kỹ năng tự phục vụ không cần chờ một cái tên chính xác.
Thời gian và chi phí cho một lần khám thêm
Một lần đánh giá đầy đủ ở nơi thứ hai thường tốn ít nhất nửa ngày, có khi phải chia hai ba buổi, cộng thêm thời gian chờ lịch từ vài ngày đến vài tuần. Với gia đình ở xa, phải tính cả đi lại và nghỉ qua đêm. Hãy đặt những con số ấy lên giấy trước khi quyết định, để biết mình đang đổi bao nhiêu thời gian và sức lực của cả nhà lấy điều gì.
Chi phí đánh giá khác nhau rất nhiều theo vùng, theo loại cơ sở công hay tư, theo phần được bảo hiểm chi trả và theo số buổi. Hỏi trước tổng chi phí dự kiến, gồm những phần nào, phần nào có thể phát sinh. Câu nên hỏi: "Một lần đánh giá đầy đủ cho bé khoảng bao nhiêu, gồm những gì, có phát sinh thêm không ạ?"
Nếu ngân sách có hạn, đôi khi khôn ngoan hơn là dành phần tiền ấy cho vài tháng tập luyện đều đặn và một lần đánh giá lại ở chính nơi cũ sau đó, thay vì một lần khám mới ngay. Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà; điều quan trọng là quyết định dựa trên điều con cần, không dựa trên nỗi sợ.
Dấu hiệu đang đi khám quá nhiều nơi
Có những gia đình, vì quá thương con và quá lo, đưa con đi bốn năm nơi trong vài tháng. Dấu hiệu bạn đang ở vòng lặp này: mỗi lần nhận kết quả là lại tìm nơi tiếp theo; con bắt đầu sợ, khóc từ khi thấy cửa phòng khám; chi phí đi khám nhiều hơn chi phí cho việc tập luyện; những tháng đó con chưa được tập gì đều đặn.
Nếu thấy mình như vậy, hãy dừng lại và chọn một nơi để gắn bó theo dõi, dựa trên cách họ giải thích và hướng dẫn chứ không dựa trên kết luận nào nghe dễ chịu nhất. Đặt câu hỏi cho chính mình: "Mình còn cần biết điều gì nữa để bắt đầu giúp con?" Nếu câu trả lời là không có gì cụ thể, đã đến lúc bắt đầu.
Cũng đừng tự trách. Đi tìm câu trả lời là phản ứng tự nhiên. Điều quan trọng là chuyển sức lực ấy sang những việc giúp con mỗi ngày.
Khi nào không chờ ý kiến thứ hai mà cần khám ngay
Trong lúc bạn đang chờ lịch ở nơi thứ hai, đừng ngừng theo dõi con. Có những dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay, ở bất kỳ nơi khám nhi nào gần nhất, không chờ lịch đánh giá: con mất kỹ năng đã có trong vài tuần, như đang nói vài từ thì im hẳn; con có cơn co giật hoặc cơn mất ý thức; con yếu một bên tay chân; con nôn nhiều kèm đau đầu, ngủ li bì; con tự làm đau mình tăng nhanh.
Những tình huống này không phải là chuyện bất đồng về kết luận phát triển, mà là chuyện sức khoẻ cần xử lý trước. Khi đến nơi khám, kể rõ diễn biến và cho bác sĩ biết con đang trong quá trình đánh giá phát triển, mang theo phiếu cũ nếu có.
Trong lúc chờ, vẫn duy trì những việc tốt ở nhà mà nơi đầu tiên đã khuyên. Không có lý do gì phải dừng việc chơi cùng con, nói chuyện với con chỉ vì chưa chắc về tên gọi.
Câu hỏi thường gặp
Xin ý kiến thứ hai có làm phật lòng bác sĩ đầu tiên không?
Phần lớn bác sĩ coi đây là việc bình thường. Nói thẳng và lịch sự rằng gia đình muốn chắc chắn hơn, xin bản sao kết quả, và cảm ơn bác sĩ đã khám cho con.
Có nên giấu kết quả cũ khi đi khám nơi khác không?
Không nên. Bác sĩ cần biết con đã được làm gì để tránh làm lại không cần thiết và để hiểu điều bạn băn khoăn. Đưa đầy đủ giúp ý kiến thứ hai có giá trị hơn.
Khám lại sau bao lâu là hợp lý?
Nếu lý do là buổi khám trước con đang ốm hoặc quá mệt, có thể khám lại sau vài tuần. Nếu lý do là muốn nhìn lại sau một thời gian can thiệp, thường cách vài tháng.
Hai nơi kết luận khác nhau thì nghe theo nơi nào?
Xem hai nơi giống và khác nhau ở đâu, đặc biệt ở khuyến nghị. Hỏi lý do mỗi nơi, chọn nơi giải thích rõ và có kế hoạch theo dõi. Nếu chưa rõ, đánh giá lại sau vài tháng.
Có cần mang con theo khi xin ý kiến thứ hai không?
Thường là có, vì bác sĩ cần quan sát con trực tiếp. Một số nơi nhận xem hồ sơ trước, rồi mới hẹn gặp con, nên hỏi khi đặt lịch.
Ý kiến thứ hai có được bảo hiểm y tế chi trả không?
Tuỳ nơi khám, tuỳ tuyến và loại dịch vụ. Hỏi quầy đăng ký trước phần nào được chi trả, phần nào là dịch vụ theo yêu cầu, và mang theo thẻ bảo hiểm cùng giấy chuyển tuyến nếu có.