ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Đi khám và đánh giá phát triển

Buổi đánh giá phát triển cho trẻ diễn ra thế nào: từng phần và cha mẹ làm gì

Từ phần hỏi bệnh sử, quan sát con chơi, các bài đánh giá đến lúc trao đổi kết quả: mỗi phần nhằm điều gì, kéo dài bao lâu, và cha mẹ nên ngồi đâu, nói gì.

A female clinician in a denim blue blouse sits on a colorful play mat rolling a ball to a small boy in a sky blue t-shirt, low angle, bright clinic playroom

Một buổi đánh giá phát triển thường gồm bốn phần: hỏi cha mẹ về quá trình lớn lên của con, quan sát con chơi và giao tiếp, làm một số bài đánh giá có cấu trúc, rồi trao đổi nhận định ban đầu với gia đình. Tuỳ nơi, toàn bộ có thể gói trong một buổi từ một đến ba tiếng, hoặc chia thành hai ba lần hẹn.

Biết trước từng phần giúp bạn bớt hồi hộp, và quan trọng hơn là biết lúc nào nên im lặng để con tự làm, lúc nào nên lên tiếng kể thêm. Dưới đây là diễn biến thường gặp, cùng những điều cha mẹ hay thắc mắc trong và sau buổi.

Phần một: hỏi chuyện cha mẹ về hành trình lớn lên của con

Phần này thường diễn ra đầu tiên, có khi con chơi ở góc phòng trong lúc bác sĩ hỏi. Bác sĩ sẽ hỏi về thai kỳ và lúc sinh, các mốc như lẫy, ngồi, đi, bập bẹ, nói từ đầu tiên; con ăn ngủ thế nào; con chơi gì, chơi với ai; con phản ứng thế nào với tiếng ồn, với người lạ; con có mất kỹ năng nào không; trong gia đình có ai gặp khó khăn tương tự không.

Đây là lúc nhật ký và trang ghi chép phát huy tác dụng. Bạn không cần nhớ chính xác từng tháng; nói "khoảng mười bốn, mười lăm tháng mới đi" là đủ. Điều quan trọng là trả lời thật. Nhiều cha mẹ vô thức kể con tốt hơn thực tế vì sợ con bị dán nhãn, hoặc kể nặng hơn vì sợ bác sĩ không coi trọng. Cả hai đều làm bác sĩ khó giúp con.

Nếu không hiểu câu hỏi, cứ hỏi lại: "Bác sĩ hỏi con có chỉ tay là chỉ để đòi đồ hay chỉ để khoe ạ?" Những câu hỏi nghe giống nhau nhưng thật ra đang tìm hiểu những kỹ năng khác nhau, và trả lời đúng ý giúp nhận định chính xác hơn. Nếu có điều khó nói trước mặt con, như chuyện gia đình đang căng thẳng, bạn có thể xin nói riêng.

Phần hai: quan sát con chơi, phần quan trọng mà trông như không làm gì

Nhiều cha mẹ ngạc nhiên khi thấy bác sĩ hoặc chuyên viên chỉ ngồi chơi với con, đưa bóng, thổi bong bóng, đưa búp bê, rồi ghi chép. Trông như không làm gì, nhưng đây lại là phần cho nhiều thông tin nhất. Người đánh giá đang xem con có nhìn mắt khi muốn thêm bong bóng không, có quay sang bạn khi thấy điều thú vị không, có bắt chước động tác không, chơi giả vờ thế nào, đáp lại khi được gọi tên ra sao.

Trong phần này, cha mẹ thường được mời ngồi gần nhưng hơi lùi lại. Đừng nhắc con "chào cô đi", "nói đi con", "con biết mà". Bác sĩ cần thấy con tự làm. Nếu con không làm được điều bạn biết con làm được ở nhà, ghi lại để kể sau, đừng cố làm mẫu cho con ngay lúc đó.

Có khi người đánh giá nhờ bạn chơi với con vài phút như ở nhà. Hãy chơi tự nhiên, không biểu diễn. Họ muốn thấy cách con tương tác với người quen, và cũng là để gợi ý cho bạn cách chơi phù hợp hơn sau này. Không ai chấm điểm cách bạn làm cha mẹ trong phần này.

Phần ba: các bài đánh giá có cấu trúc

Mục đích là đo các mặt phát triển một cách có hệ thống. Người đánh giá đưa những nhiệm vụ đã chuẩn hoá: xếp khối, chỉ hình, làm theo lời dặn, ghép hình, vẽ nét. Mỗi nhiệm vụ cho biết một kỹ năng cụ thể đang ở đâu.

Có bài làm với con, có bài hỏi cha mẹ. Một số công cụ là bảng hỏi cha mẹ trả lời về sinh hoạt hằng ngày, như con tự xúc ăn được chưa, có biết chờ đến lượt không.

Con không làm được một bài không có nghĩa con không biết. Trẻ có thể mệt, đói, chưa quen người lạ, hoặc không hiểu yêu cầu. Người đánh giá có kinh nghiệm sẽ tính đến điều này và ghi chú lại.

Không phải buổi nào cũng làm đủ mọi bài. Tuỳ tuổi, tuỳ điều cha mẹ lo, tuỳ con hợp tác đến đâu. Nếu con mệt, có thể hẹn làm tiếp hôm khác; điều đó bình thường.

Ai được làm các bài này. Những công cụ đánh giá chuẩn cần người đã được đào tạo bài bản, thường là bác sĩ, nhà tâm lý lâm sàng hoặc chuyên viên được tập huấn. Bạn có quyền hỏi người đánh giá là ai, thuộc chuyên môn gì.

Mỗi phần thường kéo dài bao lâu

Con số dưới đây chỉ để hình dung, thực tế khác nhau giữa các nơi và giữa các trẻ.

PhầnThời gian thường gặpCha mẹ làm gì
Hỏi bệnh sửHai mươi đến bốn mươi lăm phútTrả lời thật, dùng nhật ký, hỏi lại khi không rõ
Quan sát con chơiHai mươi đến bốn mươi phútNgồi lùi lại, không nhắc con, ghi điều con làm khác ở nhà
Bài đánh giá có cấu trúcBa mươi phút đến hơn một tiếng, có thể chia buổiGiữ con được nghỉ, ăn uống giữa chừng; báo khi con mệt
Trao đổi nhận địnhMười lăm đến ba mươi phútGhi chép, hỏi các câu đã chuẩn bị, xin hẹn lần sau

Nếu nơi khám chỉ dành mười lăm phút cho toàn bộ, đó thường là buổi sàng lọc chứ chưa phải đánh giá đầy đủ. Hỏi thẳng: "Buổi hôm nay là sàng lọc hay đánh giá đầy đủ ạ? Nếu là sàng lọc thì bước tiếp theo nhà cần làm gì?"

Với trẻ lớn hơn: mẫu giáo lớn và tiểu học được đánh giá ra sao

Khi con đã năm sáu tuổi hoặc đang học tiểu học, buổi đánh giá có phần khác. Ngoài quan sát chơi, người đánh giá thường cho con làm các bài về chú ý, trí nhớ, ngôn ngữ, đọc viết, tính toán ở mức đầu cấp, và trò chuyện trực tiếp với con về bạn bè, lớp học, những điều con thích và không thích. Một số phần có thể tách con ra làm riêng, cha mẹ ngồi ngoài.

Thông tin từ trường lúc này rất quan trọng. Nhiều nơi gửi trước một bảng hỏi để giáo viên chủ nhiệm điền, hỏi về việc con ngồi học, làm theo hướng dẫn, chơi giờ ra chơi. Nhờ cô điền trung thực, kể cả những điều chưa tốt; một bảng toàn lời khen không giúp được con. Mang theo vở viết, bài kiểm tra gần đây, vài trang vở có nhận xét để bác sĩ xem cách con viết và làm bài.

Trẻ lớn hiểu nhiều hơn chúng ta nghĩ, nên cách nói trước với con cũng cần khác. Chẳng hạn: "Con sẽ gặp một cô làm nhiều trò chơi và câu đố, để cô giúp bố mẹ hiểu vì sao có những lúc ở lớp con thấy khó. Không có điểm, không ai chấm con đâu." Tránh nói trước mặt con những câu như "con nhà mình học dốt" hay "nó không chịu tập trung". Trẻ nghe được, và nhớ rất lâu.

Khi con không hợp tác, khóc hay chạy quanh phòng

Đây là nỗi lo lớn nhất của nhiều gia đình: con khóc từ cửa, không chịu ngồi, ném đồ chơi, hoặc chỉ đứng úp mặt vào tường. Người làm đánh giá đã gặp chuyện này nhiều lần, và chính những phản ứng ấy cũng là thông tin. Bạn không cần xin lỗi liên tục hay quát con ngồi yên.

Việc nên làm là giúp con bình tĩnh theo cách bạn vẫn làm ở nhà: ôm, cho uống nước, đưa đồ chơi quen, dẫn ra ngoài vài phút. Nói với người đánh giá: "Bé đang mệt, cho bé nghỉ năm phút rồi mình thử lại được không ạ?" Phần lớn các nơi sẵn sàng linh hoạt. Nếu con quá căng, có thể hẹn lại buổi khác, chọn giờ phù hợp hơn.

Đừng hứa thưởng lớn hay doạ nạt để con làm bài. Kết quả có được nhờ ép không phản ánh con thật sự, và con có thể sợ những lần khám sau. Một buổi chưa trọn vẹn không phải là buổi thất bại; nó cho biết con cần được làm quen dần với nơi lạ, người lạ.

Phần trao đổi cuối buổi: nên hỏi gì trước khi ra về

Cuối buổi, bác sĩ thường nói nhận định ban đầu, có khi hẹn ngày trả kết quả bằng văn bản. Dù tâm trạng thế nào, cố hỏi được các câu sau:

  • "Bác sĩ thấy điểm mạnh của con là gì?"
  • "Điều bác sĩ lo nhất về con lúc này là gì, và lo vì thấy con làm gì?"
  • "Đây là kết luận hay nhận định ban đầu, có cần làm thêm gì để rõ hơn không?"
  • "Từ tuần này, ở nhà gia đình nên bắt đầu làm gì?"
  • "Khi nào con cần quay lại, và có dấu hiệu nào thì cần quay lại sớm hơn?"

Nếu trong thời gian chờ kết quả hoặc chờ tái khám, con mất kỹ năng đã có, có cơn co giật, ngừng ăn uống, hay tự làm đau mình nhiều hơn, đưa con đi khám lại ngay, không chờ đúng ngày hẹn. Còn lại, cứ giữ nếp sinh hoạt và làm theo những gợi ý đầu tiên bác sĩ đã dặn.

Sau buổi đánh giá: một ngày cho cả nhà

Buổi đánh giá làm cả con lẫn cha mẹ mệt. Đừng xếp thêm việc lớn vào phần còn lại của ngày. Cho con về nhà, ăn, ngủ, chơi những thứ quen thuộc. Một số trẻ cáu hơn bình thường vào tối hôm đó; đó là phản ứng sau một ngày nhiều điều lạ, thường qua nhanh.

Với cha mẹ, nên viết lại ngay những gì nhớ được về lời bác sĩ trong vòng vài giờ, trước khi trí nhớ lẫn lộn với cảm xúc. Ghi ba ý: bác sĩ thấy gì, bác sĩ khuyên gì, bước tiếp theo là gì và khi nào. Nếu đi hai người, mỗi người ghi riêng rồi so, vì mỗi người thường nhớ một nửa.

Có thể bạn rời phòng khám với cảm giác nhẹ nhõm, cũng có thể với một nỗi lo mới. Cả hai đều bình thường. Không cần quyết định ngay mọi thứ trong tối đó, không cần tìm trung tâm ngay trong đêm. Một vài ngày để hiểu kết quả và hỏi lại những chỗ chưa rõ là thời gian đáng dành.

Câu hỏi thường gặp

Buổi đánh giá có cần cả bố và mẹ cùng đi không?

Không bắt buộc, nhưng nếu được thì tốt. Một người trông con, một người trao đổi, và hai người cùng nghe giải thích sẽ ít hiểu lệch hơn khi về nhà bàn bạc.

Có được ngồi trong phòng suốt buổi không?

Phần lớn các nơi cho cha mẹ ngồi trong phòng với trẻ nhỏ. Có lúc người đánh giá muốn thử con tách khỏi cha mẹ vài phút; họ sẽ nói trước, và bạn có thể ngồi ngay ngoài cửa.

Một buổi đánh giá có đủ để kết luận không?

Có trường hợp đủ, có trường hợp cần thêm buổi hoặc theo dõi thêm một thời gian. Với trẻ rất nhỏ, bác sĩ hay hẹn đánh giá lại sau vài tháng để nhìn rõ hơn.

Con ngủ quên giữa buổi thì làm sao?

Báo người đánh giá, để con ngủ, phần hỏi chuyện cha mẹ vẫn tiếp tục được. Phần quan sát và bài đánh giá có thể làm sau khi con dậy hoặc hẹn hôm khác.

Có nên xin xem các bài đánh giá trước để tập cho con không?

Không nên. Bài đánh giá nhằm thấy con đang ở đâu một cách tự nhiên. Tập trước làm kết quả sai lệch, và có thể khiến con không được hỗ trợ đúng thứ con cần.

Kết quả buổi đánh giá bao lâu thì có?

Tuỳ nơi, có khi bác sĩ nói ngay cuối buổi, có khi hẹn vài ngày đến vài tuần để có báo cáo bằng văn bản. Hỏi rõ ngày nhận và cách nhận trước khi ra về.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138