Để con bớt sợ khi đi khám, cha mẹ chuẩn bị từ vài ngày trước bằng câu chuyện ngắn có hình, chọn giờ ít đông, mang đồ giúp con dịu lại, rút ngắn thời gian chờ, và báo trước với nơi khám về những điều con khó chịu. Mục tiêu không phải là con ngoan, mà là con đủ an toàn để bác sĩ thấy được con thật.
Với nhiều trẻ đang được đánh giá phát triển, đặc biệt trẻ nhạy cảm với tiếng ồn, ánh sáng, đụng chạm, hay khó chịu khi thay đổi nếp quen, bệnh viện là một nơi quá tải: hành lang đông, tiếng loa gọi số, mùi lạ, người lạ chạm vào. Những cơn khóc, chạy, ngồi lì không phải con cố tình làm khó. Đó là cách con báo rằng mọi thứ quá nhiều.
Hiểu vì sao con hoảng
Trước khi tìm cách, hãy nhìn từ phía con. Một đứa trẻ nhạy cảm âm thanh nghe tiếng loa gọi số như tiếng còi sát tai. Một đứa trẻ cần nếp quen sẽ bối rối khi buổi sáng không giống mọi ngày: không đi nhà trẻ, đi xe đường lạ, chờ ở nơi không có đồ chơi quen. Một đứa trẻ từng bị tiêm hay lấy máu sẽ nhớ mùi và màu áo của nơi đó.
Thử để ý xem lần trước con bắt đầu hoảng từ lúc nào: từ cửa bệnh viện, lúc chờ, lúc vào phòng, hay lúc bị chạm vào. Mỗi điểm cần một cách giúp khác nhau. Nếu con hoảng từ lúc thấy toà nhà, việc chuẩn bị ở nhà là quan trọng nhất. Nếu con chỉ khó lúc chờ, tập trung vào rút ngắn và lấp đầy thời gian chờ.
Ghi lại những điều này trong một hai dòng, mang theo để nói với nơi khám. Người làm đánh giá sẽ biết tránh những gì và chuẩn bị gì cho con, ví dụ phòng yên tĩnh hơn, ít người hơn, để con tự khám phá phòng trước khi bắt đầu.
Cũng đừng quên chính mình. Trẻ rất nhạy với sự căng thẳng của cha mẹ: bàn tay nắm chặt, giọng nói gấp, ánh mắt liếc quanh xem người khác có nhìn không. Hít thở chậm vài lần trước khi bước vào cổng, nhắc mình rằng con khóc ở bệnh viện là chuyện người làm ở đó gặp hằng ngày. Bạn bình tĩnh được bao nhiêu, con mượn được bấy nhiêu.
Ba ngày trước khám: chuẩn bị ở nhà
Trẻ nhỏ và trẻ khó hiểu lời nói dài sẽ dễ đón nhận hơn khi được báo trước bằng hình và bằng những câu ngắn lặp lại.
- Làm một câu chuyện ngắn có hình. Bốn đến sáu trang, mỗi trang một bước: ngồi xe, vào nhà to, ngồi chờ, vào phòng có cô, cô chơi đồ chơi, về nhà. Dùng ảnh chụp nơi khám nếu tìm được, hoặc tự vẽ đơn giản.
- Đọc câu chuyện mỗi ngày một hai lần, vào lúc con thoải mái. Giọng bình thường, không nhấn mạnh chuyện đau hay sợ.
- Chơi đóng vai. Con làm bác sĩ, bố làm người đi khám, rồi đổi vai. Dùng đồ chơi bác sĩ nếu có. Để con được đeo tai nghe đồ chơi, đặt ống nghe vào gấu bông.
- Tập chờ. Chơi trò chờ đến lượt ngắn ở nhà, kèm đồng hồ cát hoặc đếm. Khen khi con chờ được, dù chỉ một phút.
- Chuẩn bị túi dịu lại. Đồ chơi quen, đồ ăn nhẹ con thích, nước, khăn, tai nghe chống ồn nếu con quen dùng.
Đừng nói "không đau đâu" nếu không chắc. Trẻ nhớ những lần được hứa sai. Thay vào đó: "Hôm nay cô chơi và nói chuyện với con. Nếu có gì cô cần chạm vào con, mẹ sẽ ở bên cạnh."
Chọn giờ và báo trước với nơi khám
Hỏi giờ ít đông nhất. Gọi trước và hỏi nơi khám khung giờ nào thường vắng. Đầu giờ sáng hoặc đầu giờ chiều hay ít người hơn, nhưng mỗi nơi một khác.
Xin được chờ ở chỗ yên tĩnh. Nói khi đặt lịch: "Bé rất nhạy cảm với tiếng ồn, nhà có thể chờ ở chỗ yên hơn, hoặc chờ ngoài sân và được gọi vào khi đến lượt không ạ?" Nhiều nơi sẵn lòng sắp xếp.
Hỏi có cần làm thủ thuật gì không. Nếu có lấy máu hay thủ thuật khác, hỏi có thể làm sau phần đánh giá không, để con không bắt đầu buổi khám bằng nỗi sợ.
Báo những điều con khó chịu. Ví dụ con không thích bị chạm đầu, không chịu đội mũ, sợ áo trắng. Người đánh giá có kinh nghiệm sẽ điều chỉnh, có khi cởi áo khoác trắng trước khi vào.
Hỏi có được mang đồ ăn, đồ chơi riêng không. Hầu hết nơi khám cho phép. Biết trước để không bị bất ngờ ở cửa.
Trong lúc chờ: giữ con trong vùng dễ chịu
Thời gian chờ là lúc dễ vỡ nhất. Đến sát giờ hơn là đến quá sớm, trừ khi con cần thời gian làm quen. Nếu nơi khám cho phép, chờ ở chỗ thoáng như sân, cầu thang ít người, hay trong xe, và nhờ người ở lại hàng gọi khi gần đến lượt.
Mang theo những việc con có thể làm yên trong vài phút: một cuốn sách tranh với những hình đơn giản nhiều màu, hộp đồ chơi nhỏ, đất nặn, hạt xâu. Đưa từng món một, giữ món con thích nhất cho lúc khó nhất. Nếu con dùng màn hình được và giúp con yên, có thể dùng trong lúc chờ, nhưng cất đi trước khi vào phòng, báo trước cho con: "Xem hết bài này thì mình cất, rồi vào gặp cô."
Để ý các dấu hiệu con đang quá tải: bịt tai, nhắm mắt, đung đưa nhiều hơn, tiếng kêu to dần, cố chạy. Khi thấy, đưa con ra chỗ yên ngay, đừng chờ đến lúc con quá tải hẳn. Vài phút đứng ngoài cửa sổ nhìn cây có thể cứu cả buổi khám.
Trong phòng khám: để con có thời gian
Khi vào phòng, đừng vội đặt con ngồi xuống ghế. Để con đi một vòng nhìn quanh, chạm vào đồ chơi, nếu người đánh giá đồng ý. Phần lớn người làm đánh giá phát triển muốn con thoải mái trước, và việc con đi lại khám phá phòng cũng là thông tin cho họ.
Ngồi ở chỗ con nhìn thấy bạn. Nói ít, giọng đều. Nếu con bám chặt, cho con ngồi trong lòng; nhiều phần đánh giá vẫn làm được như vậy. Nếu con cần nghỉ, nói với người đánh giá: "Bé cần nghỉ một chút, cho bé ra ngoài vài phút được không ạ?"
Đừng giữ chặt con để làm cho xong. Với các phần cần chạm như khám tai, khám họng, hỏi bác sĩ có thể làm sau cùng, làm nhanh, và để bạn ôm con theo tư thế con thấy an toàn. Nếu con quá hoảng, dừng lại và hẹn lần khác tốt hơn ép con, vì một lần sợ hãi dữ dội có thể làm những lần sau khó hơn nhiều.
Sau buổi khám: kết thúc nhẹ nhàng và chuẩn bị cho lần sau
Khi ra khỏi phòng, nói với con một câu đóng lại rõ ràng: "Xong rồi. Mình về nhà." Với trẻ dùng câu chuyện có hình, lật đến trang cuối và cùng con đánh dấu. Việc kết thúc rõ ràng giúp con hiểu rằng điều khó đã qua và không kéo dài mãi.
Về nhà, cho con thời gian nghỉ trong nếp quen: bữa trưa như mọi ngày, giấc ngủ đúng giờ, món đồ chơi yêu thích. Một số trẻ cáu hoặc bám mẹ hơn vào tối hôm đó, có khi cả ngày hôm sau. Đó là cách con xả bớt những gì đã chịu đựng; ở bên con, giữ nếp, rồi mọi thứ thường trở lại bình thường.
Trong vài ngày sau, nhắc lại buổi khám bằng giọng nhẹ nhàng, như một chuyện con đã làm được: "Hôm thứ năm con đi gặp cô bác sĩ, con chơi xếp khối với cô." Không cần nhắc những đoạn con khóc. Với trẻ lớn hơn, hỏi con điều gì khó nhất, điều gì dễ chịu nhất, để lần sau chuẩn bị tốt hơn. Rồi cất câu chuyện có hình vào một chỗ dễ tìm, để dùng lại cho lần tái khám.
Những điều nên tránh
Có những cách làm quen thuộc, xuất phát từ ý tốt, nhưng thường làm con sợ hơn:
- Doạ bằng bác sĩ. "Không ngoan bác sĩ tiêm cho." Câu này biến bác sĩ thành nỗi sợ, đúng lúc con cần tin người ấy.
- Lừa con. Bảo đi chơi rồi đưa đến bệnh viện. Con mất lòng tin, lần sau đi đâu cũng sợ.
- Xin lỗi người khác liên tục trước mặt con về việc con khóc. Con hiểu mình là vấn đề.
- Hứa thưởng lớn để con ngồi yên. Áp lực phải ngoan làm con căng hơn, và kết quả quan sát không phản ánh con thật.
- Để nhiều người cùng dỗ. Một người lớn quen nói với con là đủ; nhiều giọng cùng lúc làm con quá tải.
Nếu có người lạ trong phòng chờ bình luận, bạn không cần giải thích. Một câu ngắn là đủ: "Bé đang mệt, nhà đang lo cho bé." Rồi quay về với con.
Khi nào cần nói với bác sĩ về nỗi sợ của con
Sợ đi khám ở một mức nào đó là bình thường với trẻ nhỏ. Nhưng nếu con sợ đến mức mỗi lần đi khám là một cơn hoảng kéo dài, con không ăn được, không ngủ được nhiều ngày trước và sau, hoặc nỗi sợ lan sang những nơi khác như cắt tóc, đi siêu thị, hãy kể với bác sĩ đánh giá. Đó cũng là thông tin quan trọng về con, và bác sĩ có thể gợi ý cách hỗ trợ.
Cũng cần đưa con đi khám dù con sợ, không được hoãn mãi, khi con có các dấu hiệu sức khoẻ cần xử lý: sốt cao, đau tai chảy dịch, co giật, mất kỹ năng đã có, bỏ ăn, tự làm đau mình. Lúc đó, báo trước với nơi khám về nỗi sợ của con để họ chuẩn bị, nhưng đừng để nỗi sợ làm chậm việc khám.
Sau mỗi lần khám, ghi lại điều gì giúp được con, điều gì không. Dần dần bạn sẽ có một "công thức đi khám" riêng cho con, và mỗi lần sau sẽ nhẹ hơn lần trước một chút.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho con uống gì để ngủ trước khi đi khám không?
Không tự cho con dùng bất cứ thứ gì để ngủ hay để yên. Nếu một phép đo cần con ngủ, nơi khám sẽ hướng dẫn cụ thể, và mọi việc dùng thuốc đều do bác sĩ quyết định.
Con khóc suốt buổi thì kết quả có giá trị không?
Người đánh giá có kinh nghiệm sẽ ghi chú tình trạng của con và cân nhắc khi đọc kết quả. Nếu cần, họ sẽ hẹn thêm buổi để quan sát con trong trạng thái dễ chịu hơn.
Có nên cho con xem video về bệnh viện trước khi đi không?
Nếu video nhẹ nhàng, chậm rãi và không có cảnh tiêm chích hay khóc la, có thể giúp. Câu chuyện có hình về đúng nơi con sẽ đến thường hiệu quả hơn.
Con sợ người mặc áo trắng thì làm sao?
Báo trước với nơi khám. Nhiều người làm đánh giá sẵn lòng cởi áo khoác trắng. Ở nhà, chơi đóng vai với áo sơ mi trắng của bố để con quen dần.
Dắt anh chị của con theo có giúp không?
Nếu anh chị là người con thích và giúp con yên, có thể giúp. Nhưng cần thêm một người lớn trông anh chị, để cha mẹ tập trung vào con và vào buổi khám.
Lần trước con hoảng quá, lần này có nên đổi nơi khám không?
Không nhất thiết. Ở nơi quen, con đã biết đường và phòng. Nói với nơi khám về những gì khó lần trước để họ điều chỉnh, thường hiệu quả hơn đổi sang nơi lạ hoàn toàn.