ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Quyền lợi và thủ tục

Quyền của trẻ khuyết tật trong giáo dục: 7 việc cha mẹ được đề nghị ở trường

Bảy quyền nền tảng của trẻ khuyết tật khi đi học, viết thành việc cụ thể: nhập học, tuổi vào lớp, phương thức học, kế hoạch riêng, đánh giá, hỗ trợ, văn bằng.

A young Vietnamese teacher in a heather grey blouse kneels beside a boy in an ivory t-shirt at a low classroom table with colorful wooden shapes, eye-level shot, bright morning light

Trẻ khuyết tật có quyền đi học như mọi trẻ khác, được chọn học hoà nhập, bán hoà nhập hay chuyên biệt, được nhập học ở độ tuổi linh hoạt hơn quy định chung, được học theo kế hoạch giáo dục cá nhân, được đánh giá theo kế hoạch ấy, được hỗ trợ phương tiện, đồ dùng, và được cấp văn bằng khi hoàn thành. Đây là những nguyên lý đã có trong pháp luật về người khuyết tật và về giáo dục; cách thực hiện chi tiết nằm ở các văn bản hướng dẫn, có thể thay đổi theo thời gian.

Biết quyền không phải để mang ra tranh cãi với giáo viên. Biết quyền là để khi ngồi với nhà trường, cha mẹ đề nghị đúng việc, đúng người, bằng lời lẽ bình tĩnh. Bài này viết mỗi quyền thành một việc cụ thể bạn có thể đề nghị, kèm câu nói mẫu và lưu ý. Khi cần biết văn bản nào đang có hiệu lực, bạn hỏi nhà trường, Sở GD&ĐT hoặc UBND xã/phường.

Bảy quyền, mỗi quyền là một việc cụ thể

Quyền được nhập học. Con được đăng ký học ở trường theo địa bàn như mọi trẻ khác; khuyết tật không phải là lý do để từ chối. Việc cha mẹ làm: nộp hồ sơ tuyển sinh đúng hạn, ghi rõ con có nhu cầu hỗ trợ để trường chuẩn bị.

Quyền được nhập học ở độ tuổi linh hoạt. Trẻ khuyết tật có thể được vào lớp ở độ tuổi cao hơn độ tuổi quy định chung. Việc cha mẹ làm: nếu thấy con chưa sẵn sàng vào lớp một đúng tuổi, bàn với bác sĩ và nơi can thiệp, rồi hỏi nhà trường thủ tục cho con vào học muộn hơn.

Quyền được chọn phương thức học. Hoà nhập, bán hoà nhập hay chuyên biệt là lựa chọn của gia đình, có tham khảo ý kiến chuyên môn. Việc cha mẹ làm: đến thăm từng nơi, hỏi ý kiến bác sĩ và giáo viên can thiệp, rồi quyết định theo nhu cầu của con, không theo áp lực của ai.

Quyền được học theo kế hoạch giáo dục cá nhân. Con có một bản kế hoạch riêng nêu mục tiêu, nội dung, cách hỗ trợ, và cha mẹ được tham gia xây dựng. Việc cha mẹ làm: đề nghị một buổi gặp đầu năm để cùng lập kế hoạch, xin một bản để giữ.

Quyền được đánh giá phù hợp. Con được đánh giá theo mục tiêu trong kế hoạch cá nhân ở những nội dung con chưa theo được chương trình chung, và có thể được miễn một số nội dung không phù hợp. Việc cha mẹ làm: hỏi giáo viên cách đánh giá con trước kỳ kiểm tra, không đợi đến khi có kết quả.

Quyền được hỗ trợ khi học. Học bổng, hỗ trợ phương tiện, đồ dùng học tập theo điều kiện quy định; được hỗ trợ trong lớp tuỳ khả năng của trường. Việc cha mẹ làm: nộp hồ sơ hỗ trợ đầu năm, hỏi trường có giáo viên hay người hỗ trợ giáo dục người khuyết tật không.

Quyền được cấp văn bằng, chứng nhận. Khi hoàn thành chương trình theo kế hoạch, con được xác nhận kết quả học tập theo quy định. Việc cha mẹ làm: hỏi trước ở năm cuối cấp học sẽ ghi nhận thế nào, để con có giấy tờ đi tiếp.

Khi đề nghị, nói thế nào để nhà trường nghe

Có hai kiểu nói cùng một ý. Kiểu thứ nhất: "Luật quy định con em phải được học theo kế hoạch riêng, sao trường không làm?" Kiểu thứ hai: "Dạ con em đang can thiệp theo mục tiêu ở nơi can thiệp, em muốn xin một buổi gặp với cô chủ nhiệm để cùng làm kế hoạch giáo dục cá nhân cho con ở trường, mình thống nhất mục tiêu cho cả nhà và lớp ạ." Hai câu đều đúng, nhưng câu thứ hai mở được cửa.

Giáo viên ở nhiều trường hoà nhập vẫn đang học cách làm việc với trẻ có nhu cầu đặc biệt. Họ có thể chưa từng viết một kế hoạch giáo dục cá nhân, chưa biết miễn đánh giá thì ghi học bạ ra sao. Khi cha mẹ đến với thông tin cụ thể và thái độ cùng làm, giáo viên thường đáp lại bằng sự cố gắng. Khi cha mẹ đến với điều luật và giọng đòi hỏi, giáo viên phòng thủ, dù cuối cùng có làm thì cũng làm cho xong.

Điều này không có nghĩa là nhún nhường mãi. Nếu đã đề nghị đúng kênh, nhiều lần, mà quyền của con vẫn không được thực hiện, bạn chuyển sang đề nghị bằng văn bản gửi ban giám hiệu, rồi hỏi Sở GD&ĐT. Khi cần tư vấn pháp lý, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Chỉ là thứ tự ấy nên bắt đầu từ cuộc trò chuyện.

Ba phương thức học: so sánh để chọn, không để xếp hạng

Không phương thức nào tốt hơn cho mọi trẻ. Cùng một trẻ, ở mỗi giai đoạn, nơi phù hợp có thể khác. Bảng dưới giúp cha mẹ hỏi đúng câu ở mỗi nơi.

Phương thứcHình dungCâu nên hỏi khi đến thăm
Hoà nhậpCon học cùng lớp với các bạn ở trường bình thường, có hỗ trợ theo kế hoạch cá nhânLớp có bao nhiêu học sinh? Trường đã từng có học sinh hoà nhập chưa? Ai hỗ trợ con khi con gặp khó?
Bán hoà nhậpCon học một phần thời gian ở lớp chung, một phần ở lớp riêng hoặc phòng hỗ trợThời gian chia thế nào? Ai quyết định khi nào con ở lớp chung nhiều hơn?
Chuyên biệtCon học ở lớp hoặc trường dành cho trẻ có nhu cầu đặc biệt, sĩ số nhỏ, giáo viên chuyên ngànhCó kế hoạch để con chuyển dần sang hoà nhập khi sẵn sàng không? Con có cơ hội chơi với các bạn khác không?

Chuyển từ phương thức này sang phương thức khác là chuyện bình thường. Nhiều trẻ bắt đầu ở lớp chuyên biệt, sau đó học hoà nhập; cũng có trẻ học hoà nhập vài năm rồi cần một năm ở môi trường nhỏ hơn. Quyết định dựa trên những gì con cần lúc đó, không dựa trên điều người khác nghĩ.

Những điều quyền không bao gồm

Hiểu đúng giới hạn của quyền giúp cha mẹ tránh những yêu cầu khó đạt, rồi thất vọng. Mấy điều thường bị hiểu quá lên:

  • Quyền học hoà nhập không có nghĩa là trường phải có giáo viên kèm riêng con cả ngày. Việc hỗ trợ tuỳ điều kiện và được bàn cụ thể.
  • Quyền được đánh giá theo kế hoạch cá nhân không có nghĩa là con được lên lớp bất kể thế nào; việc lên lớp xét theo mục tiêu trong kế hoạch.
  • Quyền được chọn trường không có nghĩa là được học ở bất kỳ trường nào ngoài địa bàn; tuyển sinh vẫn theo quy định chung.
  • Quyền được hỗ trợ không bao gồm việc nhà trường chi trả chi phí can thiệp ở trung tâm bên ngoài.
  • Quyền được bảo vệ thông tin không có nghĩa là giấu nhà trường tình trạng của con; nhà trường cần biết để hỗ trợ.

Phần giới hạn này không phải để cha mẹ bớt đề nghị, mà để đề nghị đúng việc. Một đề nghị nằm trong phạm vi quyền, kèm cách thực hiện cụ thể, gần như luôn được xem xét nghiêm túc.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa

Quyền đi học gắn liền với sức khoẻ của con. Một trẻ thiếu ngủ triền miên, hay đau bụng mỗi sáng, hoặc đang có những cơn la hét, bực bội ngày càng dày thì khó học dù ở môi trường nào. Trước mỗi năm học, đặc biệt trước khi vào lớp một, nên đưa con đi khám ở chuyên khoa nhi phát triển hoặc tâm bệnh nhi để bác sĩ đánh giá lại và cho ý kiến về phương thức học.

Trong năm học, đưa con đi khám sớm nếu: con bắt đầu sợ đến trường, khóc hay la hét mỗi sáng kéo dài; con thoái lui kỹ năng đã có; giáo viên nhiều lần thấy con ngồi lặng, không đáp khi gọi; con khó tập trung đến mức không theo được hoạt động ngắn dù đã được hỗ trợ; con có dấu hiệu nghe kém hoặc nhìn kém như nheo mắt, ghé sát vở. Với nghi ngờ nghe kém, khám tai mũi họng và đo thính lực.

Sau khi khám, bạn hỏi bác sĩ có thể ghi đề xuất về điều kiện học không: ngồi gần giáo viên, có thời gian nghỉ ngắn, giảm tiếng ồn. Những đề xuất này giúp nhà trường đưa vào kế hoạch giáo dục cá nhân một cách có căn cứ.

Một tình huống: xin cho con vào lớp một muộn một năm

Bé Khoa sáu tuổi, trẻ trên phổ tự kỷ, đang học mẫu giáo lớn hoà nhập. Con đã nói được câu ngắn, tự ăn, tự đi vệ sinh, nhưng còn khó ngồi yên quá vài phút và chưa cầm bút vững. Bố mẹ Khoa phân vân: cho con vào lớp một đúng tuổi theo các bạn, hay xin thêm một năm.

Bố mẹ làm theo thứ tự. Trước hết đưa con tái khám chuyên khoa nhi phát triển, hỏi bác sĩ về mức sẵn sàng đi học. Sau đó hỏi giáo viên can thiệp và cô chủ nhiệm lớp mẫu giáo về những việc con làm được trong một buổi học. Cả ba người đều nghiêng về chuyện cho con thêm một năm để tập ngồi, tập cầm bút, tập làm theo hướng dẫn chung.

Mẹ Khoa đến trường tiểu học gần nhà, hỏi hiệu trưởng thủ tục cho trẻ khuyết tật nhập học ở độ tuổi cao hơn. Mẹ nói: "Dạ cháu có giấy xác nhận khuyết tật, bác sĩ và cô giáo đều góp ý cho cháu thêm một năm chuẩn bị. Em muốn hỏi năm sau cháu nhập học thì cần giấy gì, nộp lúc nào, để cháu được học lớp một ở trường mình ạ." Trường hướng dẫn hồ sơ và hẹn liên hệ lại trước kỳ tuyển sinh năm sau.

Điều đáng học ở đây không phải là quyết định cho con học muộn, vì với trẻ khác có khi vào đúng tuổi lại hợp hơn. Điều đáng học là gia đình biết mình có lựa chọn, hỏi ý kiến chuyên môn trước, rồi mới dùng đến quyền. Quyền chỉ có ích khi đi cùng một quyết định đã cân nhắc vì con.

Lịch việc theo một năm học để giữ quyền cho con

Quyền của con được thực hiện qua những việc nhỏ đúng lúc. Một lịch gợi ý:

  1. Trước khai giảng: tái khám chuyên khoa, cập nhật giấy tờ, hỏi trường về hồ sơ hỗ trợ.
  2. Tuần đầu năm học: gặp giáo viên chủ nhiệm, giới thiệu con bằng một trang giấy, nộp hồ sơ hỗ trợ.
  3. Tháng đầu tiên: cùng giáo viên lập kế hoạch giáo dục cá nhân, xin một bản.
  4. Giữa học kỳ một: hỏi giáo viên về tiến bộ theo mục tiêu, điều chỉnh nếu cần.
  5. Trước kỳ đánh giá: hỏi cách đánh giá con, những nội dung nào được đánh giá theo kế hoạch riêng.
  6. Đầu học kỳ hai: rà lại kế hoạch, thêm mục tiêu mới.
  7. Cuối năm: xin nhận xét bằng văn bản, cất vào hồ sơ, bàn hướng cho năm sau.

Mỗi việc chỉ mất một buổi gặp ngắn hoặc một lời nhắn. Làm đều đặn thì quyền của con được thực hiện tự nhiên, ít khi phải đến đơn từ.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ khuyết tật có bắt buộc phải học trường chuyên biệt không?

Không. Gia đình được chọn học hoà nhập, bán hoà nhập hoặc chuyên biệt, có tham khảo ý kiến chuyên môn. Lựa chọn tốt nhất là nơi đáp ứng được nhu cầu của con ở giai đoạn hiện tại, và có thể thay đổi khi con lớn lên.

Con chậm phát triển có được vào lớp một muộn hơn không?

Trẻ khuyết tật có thể được nhập học ở độ tuổi cao hơn quy định chung. Bạn hỏi nhà trường và Sở GD&ĐT về thủ tục đang áp dụng, kèm ý kiến của bác sĩ hoặc nơi can thiệp về mức sẵn sàng đi học của con.

Kế hoạch giáo dục cá nhân có phải nhà trường tự làm không?

Nhà trường chủ trì, nhưng cha mẹ được tham gia xây dựng và có quyền góp ý. Bạn nên chủ động đề nghị buổi gặp đầu năm, mang theo mục tiêu đang làm ở nơi can thiệp để hai bên thống nhất.

Con có được miễn học môn nào không?

Học sinh khuyết tật có thể được miễn một số môn hoặc nội dung không phù hợp với khả năng, việc miễn do nhà trường xem xét theo quy định. Bạn đề nghị bằng lời trước, kèm ý kiến chuyên môn, rồi bằng văn bản nếu cần.

Quyền của con không được thực hiện thì hỏi ai?

Đầu tiên là ban giám hiệu nhà trường. Nếu chưa được giải quyết, gửi đơn đến Sở GD&ĐT hoặc cơ quan quản lý trực tiếp theo hướng dẫn của UBND xã/phường. Cần tư vấn pháp lý, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Trẻ tăng động giảm chú ý có được coi là trẻ khuyết tật để hưởng quyền này không?

Quyền dành cho trẻ khuyết tật gắn với giấy xác nhận khuyết tật do hội đồng ở xã/phường cấp theo mức khó khăn thực tế. Không phải trẻ nào có chẩn đoán cũng được xác nhận; hãy hỏi UBND xã/phường khi con cần hỗ trợ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138