Học sinh khuyết tật học hoà nhập được đánh giá theo chương trình chung ở những nội dung con theo được, và theo mục tiêu trong kế hoạch giáo dục cá nhân ở những nội dung con chưa theo được; nội dung nào không phù hợp với khả năng của con thì có thể được miễn đánh giá. Hiệu trưởng quyết định cách đánh giá dựa trên kế hoạch cá nhân và ý kiến của giáo viên, cha mẹ.
Nhiều cha mẹ chỉ biết đến chuyện này khi con mang về một bài kiểm tra bỏ trống hoặc một dòng nhận xét "chưa hoàn thành", và lo con phải ở lại lớp. Đánh giá theo kế hoạch riêng là cách để đo tiến bộ của con so với chính con, không so với bạn cùng lớp. Bài dưới giúp bạn hiểu nguyên lý, hỏi đúng câu trước kỳ đánh giá, và đọc học bạ. Quy định chi tiết theo văn bản hiện hành của ngành giáo dục, có thể thay đổi; hỏi nhà trường hoặc Sở GD&ĐT khi chưa rõ.
Ba cách đánh giá có thể dùng cho cùng một học sinh
Một học sinh hoà nhập có thể được đánh giá theo cả ba cách, mỗi cách cho một nhóm nội dung. Hiểu điều này, cha mẹ không còn thắc mắc vì sao môn này con có điểm, môn kia chỉ có nhận xét.
| Cách đánh giá | Áp dụng khi | Ví dụ |
|---|---|---|
| Theo chương trình chung | Con theo được yêu cầu của lớp, có thể với hỗ trợ nhỏ như thêm thời gian, đọc đề cho con | Con học tốt môn toán, được làm bài kiểm tra cùng lớp, có thêm mười phút |
| Theo kế hoạch giáo dục cá nhân | Con chưa theo được yêu cầu chung, có mục tiêu riêng phù hợp | Môn tiếng Việt, mục tiêu của con là đọc được câu ngắn có tranh, đánh giá theo mục tiêu ấy |
| Miễn đánh giá một số nội dung | Nội dung không phù hợp với khả năng của con | Con có khó khăn vận động nặng được miễn một số nội dung thể chất, thay bằng hoạt động phù hợp |
Điều quan trọng là cách đánh giá phải được thống nhất trước, ghi trong kế hoạch giáo dục cá nhân, chứ không phải đến lúc chấm mới nghĩ. Nếu đầu năm chưa có thống nhất này, bạn đề nghị bổ sung ngay.
Câu hỏi nên đặt với giáo viên trước kỳ đánh giá
Hỏi trước hai đến ba tuần, khi giáo viên còn kịp chuẩn bị. Có thể hỏi trong buổi họp ngắn hoặc qua tin nhắn:
- "Dạ cô ơi, kỳ này con được đánh giá theo chương trình chung ở những môn nào, theo kế hoạch riêng ở những môn nào ạ?"
- "Với những môn theo kế hoạch riêng, mục tiêu cần đạt của con là gì để ở nhà mẹ ôn cùng con ạ?"
- "Khi làm bài, con có được thêm thời gian, được đọc đề cho nghe, hay được làm ở chỗ yên tĩnh không ạ?"
- "Nếu hôm đó con không ổn, ví dụ mất ngủ hay bực bội, có thể đánh giá vào hôm khác không ạ?"
- "Kết quả sẽ ghi vào học bạ thế nào, có ghi rõ là đánh giá theo kế hoạch cá nhân không ạ?"
- "Cô thấy mục tiêu nào con đã gần đạt, mục tiêu nào cần thêm thời gian ạ?"
Những câu hỏi này giúp giáo viên nhìn lại kế hoạch, và cho bạn biết ở nhà nên tập gì. Tránh hỏi kiểu "Con em được mấy điểm ạ?" vì với nội dung theo kế hoạch riêng, câu hỏi đúng là con đã đạt mục tiêu nào.
Đọc học bạ và nhận xét: những dòng cần để ý
Học bạ của học sinh khuyết tật học hoà nhập thường có thêm ghi chú về việc đánh giá theo kế hoạch giáo dục cá nhân hoặc miễn đánh giá ở một số nội dung. Khi nhận học bạ, bạn đọc kỹ ba chỗ: phần kết quả từng môn, phần nhận xét về phẩm chất và năng lực, phần ghi chú của giáo viên. Nếu không thấy ghi chú về cách đánh giá trong khi con được đánh giá theo kế hoạch riêng, bạn hỏi lại giáo viên.
Lý do cần ghi rõ: học bạ đi theo con suốt các năm học. Khi chuyển trường, chuyển cấp, giáo viên mới đọc học bạ để hiểu con. Một dòng kết quả không có ghi chú đi kèm dễ khiến người đọc hiểu nhầm về năng lực của con, hoặc ngược lại, không biết con đang được hỗ trợ để tiếp tục.
Với những dòng nhận xét, cha mẹ nên đọc như một bản đồ, không như lời phán xét. Câu "con còn khó tập trung khi làm việc nhóm" là thông tin để bàn cách hỗ trợ, không phải lời chê. Nếu thấy nhận xét dùng chữ chưa phù hợp với con, ví dụ dùng lời chê thay cho mô tả khó khăn, bạn nhẹ nhàng nói với giáo viên: "Dạ con em có khó khăn về chú ý, cô ghi giúp em là con cần hỗ trợ để giữ tập trung được không ạ, để năm sau cô mới hiểu đúng về con."
Chuyện lên lớp, ở lại lớp và hoàn thành cấp học
Lên lớp xét theo mục tiêu đã đặt. Với nội dung theo kế hoạch cá nhân, việc lên lớp xét dựa trên mức đạt các mục tiêu trong kế hoạch ấy, không dựa trên yêu cầu chung của lớp.
Ở lại lớp không phải là hình phạt. Có trường hợp gia đình, giáo viên và bác sĩ cùng thấy con cần thêm một năm ở lớp đó để vững hơn. Đây là quyết định bàn chung, cân nhắc cả chuyện con xa các bạn quen.
Hoàn thành chương trình theo kế hoạch. Cuối cấp học, kết quả của con được ghi nhận theo quy định cho học sinh khuyết tật. Hỏi nhà trường từ năm cuối cấp xem con sẽ nhận giấy gì để học tiếp cấp sau.
Thi chuyển cấp. Khi con cần dự kỳ tuyển sinh, hỏi Sở GD&ĐT về hỗ trợ cho thí sinh khuyết tật theo quy định của năm đó, ví dụ ưu tiên, điều kiện làm bài phù hợp.
Khi không đồng ý với kết quả. Đề nghị giáo viên giải thích căn cứ, xem lại kế hoạch. Nếu vẫn chưa thoả đáng, gửi đơn đến ban giám hiệu; cần tư vấn pháp lý thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Những điều chỉnh khi làm bài mà cha mẹ có thể đề nghị
Ở những nội dung con được đánh giá theo chương trình chung, một điều chỉnh nhỏ khi làm bài có khi quyết định con thể hiện được điều đã học hay không. Đây là những điều chỉnh thường gặp; mức áp dụng do nhà trường quyết định theo quy định và điều kiện thực tế:
- Thêm thời gian làm bài. Hợp với trẻ viết chậm, trẻ cần nghỉ ngắn giữa chừng, trẻ có khó khăn vận động tay.
- Đọc đề cho con nghe. Hợp với trẻ khó đọc nhưng hiểu tốt khi nghe; như vậy đo đúng kiến thức toán, không đo kỹ năng đọc.
- Làm bài ở chỗ yên tĩnh. Hợp với trẻ nhạy tiếng ồn, trẻ dễ phân tán khi xung quanh có nhiều người.
- Chia bài thành nhiều phần nhỏ. Mỗi phần một tờ, làm xong mới đưa phần tiếp theo, giúp trẻ tăng động giảm chú ý không bị ngợp.
- Trả lời bằng cách khác. Chỉ vào đáp án, nói thay vì viết, khi mục tiêu đánh giá là hiểu biết chứ không phải chữ viết.
- Có người lớn quen ngồi gần. Trong thời gian đầu với trẻ hay lo lắng ở chỗ lạ, nếu nhà trường đồng ý.
Mỗi điều chỉnh nên được ghi vào kế hoạch giáo dục cá nhân và dùng đều đặn trong cả học kỳ, không chỉ trong ngày kiểm tra. Trẻ quen với cách làm ấy thì đến kỳ đánh giá mới thể hiện được thật. Đề nghị điều chỉnh không phải là xin ưu ái cho con, mà là để bài đánh giá đo đúng thứ cần đo.
Giúp con ở nhà mà không biến nhà thành lớp học thứ hai
Khi biết mục tiêu của con, nhiều cha mẹ lao vào ôn luyện mỗi tối. Ý định tốt, nhưng trẻ đã học cả ngày ở trường, thêm buổi can thiệp, thêm một giờ ôn ở nhà thì dễ quá tải. Thay vì ôn theo kiểu kiểm tra, bạn đưa mục tiêu vào sinh hoạt. Mục tiêu đếm đến mười: đếm bát lúc dọn cơm. Mục tiêu đọc từ có tranh: đọc tên món trên hộp đồ ăn sáng. Mục tiêu kể lại một việc: hỏi con trong bữa tối, hôm nay ở lớp có gì vui.
Ghi lại tiến bộ của con bằng một sổ nhỏ, so với chính con tuần trước, tháng trước. Đến kỳ đánh giá, sổ này giúp bạn trao đổi với giáo viên bằng ví dụ cụ thể: "Ở nhà con đã đếm được đến mười khi xếp đũa, cô thử cho con đếm bằng đồ vật thật xem ạ."
Có những tuần con không tiến bộ, thậm chí lùi lại. Điều đó bình thường trong hành trình học của trẻ có nhu cầu đặc biệt. Giữ nhịp đều, giảm áp lực, và chỉ lo khi tình trạng kéo dài như mô tả ở mục dưới.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa
Kết quả học tập của con thay đổi đột ngột là một tín hiệu đáng để ý. Nên đưa con đi khám ở chuyên khoa nhi phát triển, tâm bệnh nhi, hoặc chuyên khoa phù hợp khi: con mất những kỹ năng đã có, như trước đọc được nay không đọc nữa; con có những lúc ngây người, không đáp lại trong vài giây, giáo viên ghi nhận nhiều lần; con kêu đau đầu, nhìn mờ, nheo mắt khi đọc; con nghe kém đi; con sợ đến trường, đau bụng mỗi sáng kéo dài; con buồn bã, thu mình, nói những câu tiêu cực về bản thân.
Với trẻ khó học đọc, khó viết hay khó học toán mà chưa từng được đánh giá, bạn hỏi bác sĩ về việc đánh giá khó khăn học tập. Kết quả đánh giá giúp nhà trường điều chỉnh mục tiêu trong kế hoạch giáo dục cá nhân cho sát hơn.
Mang theo bài làm, nhận xét của giáo viên và sổ ghi chép ở nhà khi đi khám. Những bằng chứng cụ thể này giúp bác sĩ hiểu con nhanh hơn nhiều so với lời kể chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh khuyết tật có phải làm bài kiểm tra cùng lớp không?
Ở những nội dung con theo được chương trình chung, con có thể làm bài cùng lớp, có điều chỉnh như thêm thời gian. Ở nội dung theo kế hoạch riêng, con được đánh giá theo mục tiêu trong kế hoạch. Cách làm cụ thể thống nhất với giáo viên từ trước.
Ai quyết định con được đánh giá theo kế hoạch cá nhân?
Nhà trường quyết định dựa trên kế hoạch giáo dục cá nhân, ý kiến giáo viên và đề nghị của cha mẹ, theo quy định hiện hành. Cha mẹ nên tham gia lập kế hoạch từ đầu năm để cách đánh giá được ghi rõ.
Con có giấy xác nhận khuyết tật mới được đánh giá theo kế hoạch riêng phải không?
Thường việc đánh giá theo quy định dành cho học sinh khuyết tật cần căn cứ giấy xác nhận. Nếu con chưa có giấy, bạn vẫn trao đổi với giáo viên về hỗ trợ trong lớp, đồng thời hỏi UBND xã/phường về thủ tục xác định mức độ khuyết tật.
Học bạ ghi đánh giá theo kế hoạch riêng có ảnh hưởng đến con sau này không?
Ghi chú này giúp giáo viên các năm sau hiểu đúng con đang được hỗ trợ thế nào. Nó không phải nhãn dán. Khi con tiến bộ và theo được chương trình chung, cách đánh giá cũng được điều chỉnh theo.
Con được đánh giá chưa hoàn thành thì có phải ở lại lớp không?
Không tự động. Việc lên lớp hay ở lại xét theo mục tiêu trong kế hoạch cá nhân và trao đổi giữa nhà trường với gia đình. Bạn hỏi giáo viên mục tiêu nào chưa đạt và có cách hỗ trợ nào trong thời gian còn lại.
Có nên xin cho con được đánh giá theo kế hoạch riêng ở tất cả các môn không?
Không nên mặc định. Con theo được môn nào thì để con được đánh giá theo chương trình chung ở môn đó, như vậy mục tiêu của con không bị đặt thấp hơn khả năng. Bàn với giáo viên từng môn một.