Với trẻ tăng động giảm chú ý, bài tập về nhà dễ hơn hẳn khi buổi tối được chia thành những chặng ngắn mười đến hai mươi phút, xen giờ nghỉ có vận động, bắt đầu cùng một giờ mỗi ngày, và mỗi chặng chỉ có một việc rõ ràng. Ngồi một mạch từ bảy giờ tới mười giờ không giúp con làm được nhiều hơn; nó chỉ làm cả nhà mệt hơn.
Nhiều gia đình kể buổi tối nào cũng giống nhau: con ngồi xuống, đứng dậy, hỏi đi vệ sinh, gọt bút, nhìn ra cửa, rồi mẹ lên giọng, con khóc, bài vẫn còn nguyên. Bài này đưa ra một lịch mẫu, cách mở đầu năm phút đầu tiên, giờ nghỉ đúng kiểu, những câu nên nói khi con bỏ dở, và lúc nên trao đổi với cô hoặc gặp bác sĩ.
Vì sao bài tập về nhà dễ thành trận chiến
Buổi tối là lúc khó nhất trong ngày với trẻ giảm chú ý. Con đã dùng hết sức để ngồi yên, nghe cô, kìm mình suốt mấy tiếng ở trường. Về nhà, phần sức đó gần như đã cạn, mà bài tập lại đòi đúng những thứ con khó nhất: tự bắt đầu, giữ chú ý cho việc không hấp dẫn, nhớ nhiều bước.
Cha mẹ cũng về nhà sau một ngày làm việc, còn nấu cơm, dọn dẹp, lo em nhỏ. Hai bên cùng mệt gặp nhau ở bàn học, nên chuyện nhỏ thành to. Con chưa làm được thì cha mẹ nghĩ con không muốn, con thấy bị mắng thì càng không bắt đầu được.
Hiểu điều này không phải để buông bài tập, mà để thiết kế buổi tối cho phù hợp với sức của con lúc đó. Thay vì đòi con cố hơn, mình sắp xếp sao cho việc cần làm nhỏ lại, rõ ra, và có điểm dừng. Khi buổi tối có khung, con không phải tự quyết từng việc, và cha mẹ cũng không phải nhắc từng việc.
Một lịch buổi tối mẫu cho học sinh tiểu học
Lịch dưới đây là ví dụ cho một bé lớp 3 tan học lúc năm giờ. Hãy điều chỉnh giờ theo nhà mình, nhưng giữ nguyên nhịp: ăn và chơi trước, học thành chặng, dừng trước giờ ngủ.
| Giờ | Việc | Ghi chú |
|---|---|---|
| 17:00 – 18:00 | Ăn nhẹ, chạy nhảy ngoài trời hoặc trong sân | Không màn hình; con cần xả năng lượng trước khi ngồi |
| 18:00 – 18:45 | Tắm rửa, ăn tối cùng nhà | Trò chuyện về một chuyện vui ở lớp, không hỏi về điểm |
| 18:45 – 19:00 | Mở sổ, cùng xem hôm nay có những bài gì | Con tự chia bài thành từng chặng, viết ra giấy nhỏ |
| 19:00 – 19:15 | Chặng 1: bài con thấy dễ nhất | Bắt đầu bằng việc dễ giúp con vào guồng |
| 19:15 – 19:20 | Nghỉ vận động | Nhảy dây, mang đồ giúp mẹ, đứng uống nước |
| 19:20 – 19:40 | Chặng 2: bài khó nhất | Đây là lúc con còn tỉnh nhất sau chặng khởi động |
| 19:40 – 19:45 | Nghỉ vận động | Không mở điện thoại, ti vi trong giờ nghỉ |
| 19:45 – 20:00 | Chặng 3: phần còn lại, soạn cặp | Soạn cặp theo danh sách dán ở bàn |
| 20:00 trở đi | Đọc truyện, thư giãn, chuẩn bị ngủ | Phần nào chưa xong thì ghi lại, báo cô |
Tổng thời gian học thật chỉ khoảng một tiếng. Với nhiều trẻ, một tiếng có khung làm được nhiều hơn ba tiếng giằng co. Trẻ lớp 1, lớp 2 thì chặng ngắn hơn, khoảng mười phút.
Năm phút đầu tiên: phần khó nhất của buổi học
Với trẻ giảm chú ý, việc bắt đầu thường khó hơn việc làm tiếp. Năm phút đầu nên đi theo cùng một trình tự mỗi tối để con không phải nghĩ:
- Bàn đã sẵn sàng từ trước: sách vở của chặng đầu nằm trên bàn, bút đã gọt, những thứ khác cất đi.
- Con nói to việc sẽ làm: "Chặng một con làm bài toán trang 23, ba bài." Nói thành lời giúp con giữ việc đó trong đầu.
- Đặt một đồng hồ hẹn giờ mà con nhìn thấy được, để con biết chặng này sẽ kết thúc lúc nào.
- Bạn ngồi cạnh trong hai phút đầu, chờ con viết được dòng đầu tiên rồi mới đi làm việc khác trong cùng phòng.
- Khen ngay khi con bắt đầu: "Con ngồi vào bàn rồi đấy, giỏi." Không chờ tới lúc con làm xong mới khen.
Trình tự này lúc đầu tốn công, nhưng sau vài tuần con sẽ tự làm được phần lớn. Khi đó bạn chỉ cần nhắc một câu: "Đến giờ chặng một rồi."
Giờ nghỉ đúng kiểu và những thứ nên có ở bàn
Giờ nghỉ không phải phần thưởng, mà là một phần của buổi học. Nghỉ sai kiểu thì quay lại còn khó hơn. Vài nguyên tắc:
- Nghỉ có vận động: nhảy tại chỗ, đi lấy nước, tưới cây, chống tay vào tường đẩy mười cái. Cơ thể được cử động giúp con ngồi lại dễ hơn.
- Không màn hình trong giờ nghỉ: một clip ngắn rất khó dừng, và kéo chú ý của con đi xa khỏi bài.
- Nghỉ có hẹn giờ: năm phút, đồng hồ kêu thì quay lại. Con biết trước nên ít phản đối.
- Đồ cầm tay nhỏ: một cục đất nặn, một quả bóng mềm cho tay bận khi con nghe hoặc đọc.
- Cho phép đứng: có những bài con làm tốt hơn khi đứng ở bàn cao hoặc quỳ trên ghế. Không sao cả, miễn bài được làm.
- Một tờ giấy chặng: liệt kê các chặng, xong chặng nào con tự gạch chặng đó. Việc gạch đi giúp con thấy mình đang tiến.
Nếu con nghỉ xong mà không quay lại được, giờ nghỉ có lẽ đang quá dài hoặc quá hấp dẫn. Rút ngắn lại, đổi sang việc nhẹ hơn.
Nói gì khi con bỏ dở, cáu hoặc lăn ra sàn
Khi con nói "con không làm được". Đừng cãi ngay. Thu nhỏ việc lại: "Mình chỉ làm câu a thôi, câu a xong mình nghỉ." Việc nhỏ đến mức con thấy làm được là việc con bắt đầu được.
Khi con đứng dậy đi lung tung. Không gọi to từ xa. Đi tới gần, chạm nhẹ vai, nói ngắn: "Còn bốn phút nữa là nghỉ, quay lại bàn nào." Lời ngắn, giọng đều có tác dụng hơn một tràng giảng giải.
Khi con cáu, ném bút. Dừng chặng học, cho con một chỗ yên vài phút. "Con đang bực, mình nghỉ một chút rồi làm tiếp." Chưa giảng đạo lý lúc này; nói chuyện về cái bút bị ném khi cả hai đã bình tĩnh.
Khi con làm ẩu cho xong. Thay vì bắt làm lại cả bài, chỉ ra một chỗ: "Câu này con thử đọc lại đề xem." Để con tự tìm lỗi, con nhớ lâu hơn.
Khi chính bạn đang mất bình tĩnh. Đứng dậy rời bàn một phút, uống nước, hoặc đổi người kèm. Một câu như "Mẹ đang mệt, mẹ ra ngoài một chút rồi vào" cũng là bài học tốt cho con về cách giữ bình tĩnh.
Khi bài tập quá nhiều so với sức của con
Có những tối dù làm đúng mọi cách, bài vẫn không thể xong trước giờ ngủ. Lúc đó, giấc ngủ của con quan trọng hơn trang bài cuối cùng. Trẻ thiếu ngủ thì hôm sau càng khó chú ý, và vòng luẩn quẩn bắt đầu.
Hãy ghi rõ vào sổ: con đã làm bao lâu, làm được phần nào, phần nào chưa xong và vì sao. Rồi trao đổi với cô: "Thưa cô, tối qua cháu làm một tiếng mười phút, xong phần toán và tiếng Việt, phần tập làm văn chưa kịp. Ở nhà cháu đang học theo từng chặng ngắn. Cô xem có thể giảm bớt hoặc cho cháu nộp chậm một ngày phần dài được không ạ?"
Giáo viên thường không biết con mất bao lâu ở nhà. Một con số thời gian cụ thể giúp cô hiểu và điều chỉnh, thay vì nghĩ con lười. Nếu con học thêm buổi chiều ở nơi khác, cũng nên cân nhắc lại: một đứa trẻ đã ngồi cả ngày cần thời gian chạy nhảy hơn là thêm một ca học.
Khi nhiều người trong nhà cùng kèm con học
Ở nhiều gia đình, hôm thì mẹ kèm, hôm thì bố, có hôm ông bà ngồi cạnh cháu. Mỗi người một cách: mẹ chia chặng, bố cho làm một mạch, bà thương cháu nên làm hộ mấy câu khó. Với trẻ giảm chú ý, sự thay đổi ấy làm con mất khung, mỗi tối lại phải dò xem hôm nay người lớn muốn gì.
Cách đơn giản nhất là viết lịch buổi tối và mấy nguyên tắc chính ra một tờ giấy, dán gần bàn học, để ai kèm cũng làm theo cùng một nhịp. Ba nguyên tắc thường đủ: học theo chặng có hẹn giờ, nghỉ có vận động không màn hình, không làm hộ mà chỉ gợi ý. Khi giao cho ông bà, hãy nói rõ lý do: "Mẹ ơi, cháu cần học từng đoạn ngắn rồi nghỉ, mẹ cứ cho cháu nghỉ đúng năm phút, đừng làm hộ cháu nhé. Cháu tự làm được thì cháu mới nhớ."
Cuối tuần, cả nhà dành mười phút ngồi lại xem tuần qua tối nào suôn sẻ, tối nào khó, ai đã thử cách gì hay. Việc này giúp người lớn đứng cùng một phía, và con thấy cả nhà đang giúp mình chứ không phải đang canh mình.
Khi nào nên gặp bác sĩ
Bài tập về nhà khó là chuyện của rất nhiều gia đình. Nhưng bạn nên đưa con đi khám chuyên khoa nhi phát triển hoặc tâm bệnh nhi, hoặc trở lại gặp bác sĩ đang theo dõi con, khi:
- Buổi tối căng thẳng kéo dài nhiều tuần dù đã chia chặng, đã trao đổi với cô.
- Con hay nói những câu như "con dốt", "con chẳng làm được gì", buồn bã, mất hứng với cả những việc từng thích.
- Con khó ngủ, hay thức giấc, sáng dậy rất mệt.
- Con có những cơn giận dữ dữ dội, tự làm đau mình hoặc làm đau người khác.
- Ngoài chú ý, con có vẻ rất khó với riêng việc đọc, viết hay tính toán.
- Chính cha mẹ thấy kiệt sức, mất kiên nhẫn đến mức sợ làm tổn thương con.
Điều cuối cùng cũng là một lý do chính đáng để đi khám. Bác sĩ và chuyên viên tâm lý có thể hướng dẫn cách hỗ trợ con ở nhà, và giúp bạn có thêm người cùng gánh.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ tăng động nên ngồi học mỗi lần bao lâu?
Không có con số chung, nhưng nhiều trẻ tiểu học giữ chú ý tốt trong khoảng mười đến hai mươi phút cho một việc. Hãy đo thử với chính con rồi đặt chặng ngắn hơn một chút so với lúc con bắt đầu mất tập trung.
Có nên ngồi kèm con suốt buổi học không?
Ngồi cạnh lúc bắt đầu và lúc chuyển chặng là quan trọng nhất. Phần giữa, bạn có thể làm việc khác trong cùng phòng để con tập tự làm mà vẫn biết có người ở gần.
Có nên cho con nghe nhạc khi làm bài không?
Một số trẻ làm bài tốt hơn với tiếng nhạc nhẹ không lời, số khác lại bị phân tán. Thử vài buổi và quan sát kết quả, tránh nhạc có lời và tránh mở trên thiết bị con có thể tự chuyển sang xem video.
Con quên mang vở, quên chép bài tập thì làm thế nào?
Đề nghị cô ký xác nhận vào sổ bài tập mỗi cuối giờ và dán một danh sách đồ cần mang ở cửa nhà. Soạn cặp từ tối hôm trước theo danh sách giúp con bớt quên hơn mọi lời nhắc.
Có nên thưởng tiền hay đồ chơi khi con làm xong bài?
Phần thưởng nhỏ, đến ngay và gắn với việc cụ thể như hoàn thành chặng thường hiệu quả hơn phần thưởng lớn ở xa. Thưởng có thể là thêm mười phút chơi với bố, được chọn truyện tối nay, không cần tiền hay đồ đắt.
Bài tập nhiều quá mà con không làm xong thì có nên thức khuya làm cho bằng được không?
Không nên. Giấc ngủ giúp con chú ý tốt hơn vào ngày hôm sau. Hãy ghi lại thời gian con đã làm, phần đã xong và trao đổi với cô để điều chỉnh lượng bài.