ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Trẻ chậm nói: giao tiếp hằng ngày

Trẻ chậm nói đi nhà trẻ: chuẩn bị gì, nói gì với cô và theo dõi con ra sao

Con chậm nói sắp đi nhà trẻ: chuẩn bị ở nhà, phiếu thông tin cho cô, câu nên hỏi khi đến lớp, cách theo dõi con mỗi tuần và dấu hiệu cần đưa con đi đánh giá.

A young Vietnamese mother in a butter yellow jacket crouches at a kindergarten classroom doorway, handing her small son in an indigo raincoat to a smiling teacher, wide shot from inside, soft morning light

Trẻ chậm nói đi nhà trẻ cần được chuẩn bị nhiều hơn một chút: tập trước ở nhà những cách con báo nhu cầu (đói, khát, đi vệ sinh), gửi cô một trang thông tin ngắn về cách con giao tiếp, hỏi cô những câu cụ thể về ngày của con, và nhớ rằng đi học không thay được đánh giá hay can thiệp nếu con cần.

Nhiều gia đình đặt nhiều hy vọng vào nhà trẻ, nghĩ rằng con ra ngoài, có bạn, có cô là sẽ tự nói. Có trẻ tiến bộ thật khi đi học, có trẻ lại thu mình hơn vì môi trường đông người, ồn ào và không ai hiểu con muốn gì. Bài này giúp bạn chuẩn bị để con đi nhà trẻ dễ hơn, phối hợp với cô, và nhận ra lúc nào cần thêm hỗ trợ chuyên môn.

Đi nhà trẻ giúp được gì và không giúp được gì

Lớp học cho con nghe nhiều giọng nói, có bạn để bắt chước, có nếp sinh hoạt đều đặn, có bài hát, trò chơi tập thể. Với nhiều trẻ chậm nói, những thứ này là nguồn kích thích tốt. Con có thể bắt đầu chú ý đến bạn, bắt chước động tác khi hát, làm theo nếp lớp. Có những trẻ ở nhà được người lớn đoán ý quá nhanh, đến lớp mới gặp hoàn cảnh phải tự ra hiệu để có thứ mình cần, và từ đó giao tiếp chủ động hơn.

Nhưng một lớp nhà trẻ thường có nhiều trẻ cho mỗi cô. Cô không thể dành cho con thời gian một kèm một như người thân ở nhà. Trẻ chậm nói thường không biết cách xen vào giữa các bạn đang nói nhiều, nên dễ bị bỏ qua. Có trẻ chịu thiệt vì không nói được là mình đói, khát hay mệt.

Vì vậy, nên coi nhà trẻ là một phần trong bức tranh, không phải giải pháp duy nhất. Nếu con có dấu hiệu cần được đánh giá, đi học không phải lý do để hoãn khám. Nếu con đang can thiệp, đi học và can thiệp có thể đi cùng nhau, và cha mẹ là người nối hai nơi lại với nhau.

Chuẩn bị ở nhà trong vài tuần trước khi đi học

Việc chuẩn bị nên bắt đầu sớm, nhẹ nhàng, không biến thành áp lực cho con:

  1. Tập cho con một cách báo nhu cầu chính: đói, khát, đi vệ sinh, mệt. Có thể là một cử chỉ, một âm, một tấm tranh nhỏ. Cách nào cũng được, miễn là ổn định và cô cũng hiểu được.
  2. Đưa con qua trường vài lần trước ngày nhập học, đi dạo quanh sân, chỉ cho con thấy cổng, cửa lớp, chỗ chơi. Nếu trường cho phép, xin cho con vào lớp chơi một buổi ngắn có mẹ đi kèm.
  3. Tập nếp giờ giấc gần với lớp: giờ ăn, giờ ngủ trưa, giờ thức dậy. Trẻ chậm nói thường dựa nhiều vào nếp quen để hiểu chuyện gì sắp xảy ra.
  4. Tập vài bài hát có động tác tay mà lớp hay dùng, nếu hỏi được cô. Con sẽ có một thứ quen để tham gia ngay những ngày đầu.
  5. Làm một cuốn sổ nhỏ có ảnh chụp trường, cô giáo, cái cặp, hộp cơm của con. Xem cùng con mỗi tối, nói ngắn: "Trường. Cô. Con đi học. Mẹ đón.".
  6. Tập chia tay ngắn: để con ở nhà bà một lúc, mẹ chào rõ ràng, quay lại đúng giờ đã nói, để con biết mẹ đi rồi sẽ về.

Đừng tập nhồi chữ cái, con số hay màu sắc để con "không thua bạn". Điều con cần nhất ở lớp là báo được nhu cầu và cảm thấy an toàn.

Trang thông tin gửi cô giáo

Một trang giấy ngắn giúp cô hiểu con ngay từ ngày đầu, thay vì mất vài tuần đoán. Nên ghi:

  • Tên gọi ở nhà của con, và con quay lại khi được gọi bằng tên nào.
  • Con giao tiếp bằng cách nào: vài từ con nói được (ghi cả cách con phát âm), cử chỉ, kéo tay, chỉ tay, tranh.
  • Cách con báo đói, khát, đi vệ sinh, đau, mệt.
  • Những thứ con thích và giúp con bình tĩnh: món đồ chơi, bài hát, được vỗ lưng.
  • Những thứ làm con khó chịu: tiếng ồn lớn, chỗ đông, bị chạm bất ngờ, một số món ăn.
  • Con đang được đánh giá hay can thiệp ở đâu không (không cần ghi tên nơi, chỉ cần nói có), và gia đình sẵn lòng chia sẻ thêm với cô.
  • Một câu cảm ơn và cách liên lạc với gia đình khi cần.

Giữ ngắn, một mặt giấy là đủ. Cô có nhiều trẻ, một trang ngắn sẽ được đọc, mười trang sẽ bị cất đi. Khi đưa, bạn nói nhẹ: "Cô đọc giúp em trang này, có mấy điều về cách cháu báo nhu cầu, để cô đỡ vất vả mấy ngày đầu.". Cách nói này cho thấy bạn muốn hỗ trợ cô, không phải đòi hỏi.

Câu nên hỏi cô và vì sao

Câu hỏi chung chung như "hôm nay con có ngoan không" thường nhận câu trả lời chung chung. Thử những câu cụ thể hơn:

Câu hỏiBạn muốn biết điều gì
"Hôm nay con báo đi vệ sinh, báo khát bằng cách nào ạ?"Con có cách báo nhu cầu ở lớp không, cô có hiểu không
"Lúc cô gọi tên, con có quay lại không ạ?"Con đáp lại người khác ngoài gia đình thế nào
"Giờ chơi con hay ở gần bạn nào, hay chơi một mình ạ?"Con có quan tâm đến bạn không
"Lúc hát, con có làm theo động tác không ạ?"Con có bắt chước trong nhóm không
"Có lúc nào con khóc, cáu, cô thấy vì sao không ạ?"Những tình huống khó với con ở lớp
"Cô có nghe con nói từ nào mới không ạ?"Từ mới con dùng ở lớp để cả nhà dùng tiếp ở nhà

Không cần hỏi tất cả mỗi ngày. Chọn một hai câu, hỏi lúc đón con khi cô không quá bận, hoặc nhắn tin vào cuối tuần. Ghi lại câu trả lời trong sổ theo dõi.

Nếu trường có sổ liên lạc hay nhóm nhắn tin, hỏi cô xem có tiện ghi vài dòng mỗi tuần về con không. Nhiều cô sẵn lòng khi phụ huynh hỏi lịch sự, ngắn gọn, và cảm ơn mỗi lần nhận được phản hồi.

Những tuần đầu: điều thường gặp và cách đỡ con

Con khóc khi chia tay. Chuyện thường gặp ở mọi trẻ. Chào ngắn, rõ ràng, nói mẹ sẽ về lúc nào bằng mốc con hiểu ("Ngủ dậy, ăn chiều, mẹ đón."), rồi đi. Lén đi khi con không để ý thường làm con lo hơn những ngày sau.

Con im lặng hơn ở nhà. Có trẻ về nhà mệt, ít nói, ít chơi hơn trong vài tuần đầu. Cho con nghỉ, giảm các hoạt động buổi tối. Nếu tình trạng này kéo dài nhiều tuần, kể với cô và bác sĩ.

Con không ăn ở lớp. Trẻ chậm nói có thể không biết cách xin thêm hay từ chối món không thích. Hỏi cô xem con ăn thế nào, gửi cô cách con báo đói và no.

Con chơi một mình. Những tuần đầu nhiều trẻ chỉ quan sát. Không cần lo ngay. Hỏi cô sau vài tuần xem con có tiến đến gần bạn hơn không, so với chính con lúc mới vào.

Con mang về một từ mới. Có khi con nói một từ học ở lớp, như "xếp hàng", "rửa tay". Dùng ngay từ đó ở nhà, đúng tình huống, để con thấy từ ở lớp cũng dùng được ở nhà.

Ở nhà sau giờ học: nối lớp với nhà

Buổi chiều đón con về là khoảng thời gian quý nhưng hay bị bỏ phí: con mệt, cha mẹ vội nấu cơm, ti vi bật lên cho con ngồi yên. Thử dành mười phút đầu khi về nhà để ngồi cùng con, ăn nhẹ một chút và "kể chuyện ở lớp" thay cho con. Bạn không hỏi "hôm nay ở lớp con làm gì", vì trẻ chậm nói khó trả lời câu hỏi mở về chuyện đã qua. Thay vào đó, bạn kể dựa trên những gì cô nhắn hoặc ảnh lớp gửi: "Hôm nay con hát. Con vỗ tay. Con ăn cháo.", dừng ở từng câu để con gật, chỉ, hay kêu lên.

Nếu lớp có bài hát mới, xin cô tên bài hoặc nhờ cô hát cho nghe một đoạn, về nhà hát lại cùng con. Con sẽ thấy bài ở lớp và ở nhà là một, và có thể bắt đầu tham gia ở lớp nhiều hơn vì đã quen ở nhà.

Cuối tuần, xem lại sổ theo dõi: tuần này con có thêm cử chỉ gì, từ gì, con có vẻ vui hay mệt khi đến lớp, cô kể điều gì. Không so con với bạn cùng lớp, chỉ so với chính con tuần trước. Ghi chép đều như vậy trong vài tháng là một tài liệu rất quý cho bất kỳ buổi khám hay buổi gặp giáo viên can thiệp nào sau này.

Khi nào cần đưa con đi đánh giá, dù con đang đi học

Đi học không thay được khám chuyên khoa. Nên đặt lịch khám nhi khoa phát triển nếu bạn hoặc cô thấy:

  • Con gần như không giao tiếp với cô và bạn sau một khoảng thời gian làm quen, kể cả bằng cử chỉ.
  • Con không quay lại khi cô gọi tên, không làm theo những hướng dẫn đơn giản quen thuộc của lớp.
  • Con chỉ chơi một kiểu lặp lại, rất khó chuyển sang hoạt động khác, phản ứng mạnh với tiếng ồn hay thay đổi.
  • Con mất những từ hay kỹ năng đã có trước khi đi học.
  • Con khoảng hai tuổi chưa có từ đơn nào, hoặc khoảng ba tuổi chưa nói được câu ngắn hai ba từ.
  • Cô giáo nói với bạn rằng cô lo lắng về cách con giao tiếp hay chơi.

Khi cô giáo nói lo lắng, hãy nghe và cảm ơn cô, đừng vội phản ứng. Cô gặp nhiều trẻ cùng tuổi mỗi ngày nên thường nhận ra những điều gia đình khó thấy. Một cách đáp: "Cảm ơn cô đã để ý. Cô kể giúp em vài tình huống cụ thể để em mang đi hỏi bác sĩ nhé.". Những quan sát của cô, viết lại ngắn gọn, rất có ích cho buổi khám.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ chậm nói có nên đi nhà trẻ sớm để nói nhanh hơn không?

Đi nhà trẻ có thể giúp một số trẻ nhờ có bạn và nếp lớp, nhưng không phải cách điều trị chậm nói. Nếu con có dấu hiệu cần đánh giá, nên đi khám trước hoặc song song. Thời điểm đi học hợp lý nên bàn với bác sĩ hoặc giáo viên can thiệp đang theo dõi con.

Có nên nói với cô giáo là con chậm nói không?

Nên. Cô biết trước sẽ hiểu vì sao con im lặng, biết cách con báo nhu cầu, và để ý con hơn. Giấu đi thường làm cô đoán sai, có khi nghĩ con không chịu nghe lời. Nói ngắn, kèm một trang thông tin, và mời cô cùng theo dõi con.

Con không nói gì ở lớp nhưng về nhà nói được thì sao?

Một số trẻ cần thời gian làm quen lâu hơn ở môi trường mới. Kể với cô những từ con nói ở nhà, nhờ cô tạo cơ hội nhỏ cho con. Nếu sau nhiều tuần con vẫn hoàn toàn im lặng ở lớp, hoặc rất lo sợ, nên hỏi bác sĩ.

Trẻ chậm nói nên học lớp đông hay lớp ít trẻ?

Nếu có lựa chọn, lớp ít trẻ hơn và cô có thời gian quan sát từng trẻ thường dễ cho trẻ chậm nói hơn. Khi đi xem trường, hỏi số trẻ mỗi cô và nhìn xem lớp có ồn quá không. Không có lựa chọn thì phối hợp chặt với cô vẫn giúp được nhiều.

Con bị bạn giành đồ mà không nói được thì làm sao?

Tập ở nhà một cử chỉ hoặc một từ ngắn để con giữ đồ hoặc gọi cô, ví dụ giơ tay hoặc nói "của con". Nhờ cô để ý những lúc như vậy. Đừng dạy con đánh lại. Hỏi cô cách lớp xử lý chuyện giành đồ để ở nhà nói giống.

Nên đón con sớm hay để con học cả ngày những tuần đầu?

Nhiều trường cho trẻ học nửa ngày trong tuần đầu rồi tăng dần. Với trẻ chậm nói, cách tăng dần này thường dễ hơn. Hỏi trường xem có thể sắp xếp như vậy không, và quan sát con mệt hay quen để quyết định bước tiếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138