ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Đi học hoà nhập

Chuẩn bị vào lớp 1 cho trẻ tự kỷ: việc cha mẹ làm trong năm cuối mẫu giáo

Lộ trình từ đầu năm lớp lá đến ngày khai giảng: kỹ năng nền nên luyện ở nhà, cách cho con làm quen trường mới, hồ sơ đưa giáo viên và việc không cần làm.

A Vietnamese grandmother in a khaki blouse helps her grandson pack a blue backpack at a wooden kitchen table, overhead angle, pencils and lunchbox, bright morning light

Với trẻ tự kỷ, chuẩn bị vào lớp 1 nên bắt đầu từ đầu năm lớp lá, và trọng tâm không phải là biết chữ sớm mà là các kỹ năng nền: ngồi theo nhịp lớp một lúc, làm theo lời dặn chung, tự lo việc cá nhân, chịu được thay đổi nhỏ và biết báo khi cần giúp. Cùng lúc đó, cha mẹ tìm hiểu trường, cho con làm quen dần với nơi mới và chuẩn bị một bản giới thiệu ngắn về con cho giáo viên.

Bài này chia năm cuối mẫu giáo thành các mốc, kèm việc cụ thể ở mỗi mốc, danh sách kỹ năng luyện ở nhà, cách làm quen trường và những việc nhiều nhà làm mà thật ra không cần. Cuối bài có phần nói rõ khi nào nên đưa con đi đánh giá lại trước khi vào học.

Lớp 1 khác mẫu giáo ở chỗ nào với con

Ở mẫu giáo, ngày học xoay quanh chơi, ăn, ngủ, và cô giáo thường đi lại giữa các nhóm nhỏ. Lên lớp 1, con ngồi bàn theo hàng, mỗi tiết kéo dài hơn, cô đứng trên bục nói với cả lớp, và nhiều lời dặn được đưa ra một lần cho mọi người. Giờ ra chơi ngắn và ồn hơn, sân trường đông hơn với học sinh lớn tuổi.

Với trẻ trên phổ tự kỷ, những thay đổi này chạm đúng vào chỗ khó: lời dặn chung khó hiểu hơn lời nói riêng, tiếng ồn và đám đông dễ gây quá tải, và việc phải ngồi một chỗ lâu mà không có hoạt động bằng tay khiến con bồn chồn. Con cũng phải tự làm nhiều việc hơn: tự mở hộp bút, tự cất vở, tự đi vệ sinh ở nơi lạ.

Hiểu được những chỗ khó này giúp cha mẹ chuẩn bị đúng chỗ. Nhiều nhà dồn sức dạy con đọc viết trước, rồi đến tháng chín mới nhận ra điều làm con khổ nhất là chuông reo, xếp hàng chào cờ và chiếc nhà vệ sinh dùng chung, chứ không phải bài học. Chữ có thể học dần trong năm; nỗi sợ trường học thì khó gỡ hơn nhiều. Vì vậy, khi lên kế hoạch cho năm cuối mẫu giáo, hãy hỏi cô can thiệp và cô mẫu giáo một câu: "Nếu ngày mai con phải ngồi trong một lớp bốn mươi bạn, điều gì sẽ làm con khó chịu nhất?" Câu trả lời là điểm bắt đầu.

Lộ trình từ đầu năm lớp lá đến ngày khai giảng

Các mốc dưới đây là gợi ý, cha mẹ dời trước hay sau tuỳ lịch tuyển sinh nơi mình ở và tiến độ của con.

Thời điểmViệc cha mẹ làmGhi chú
Đầu năm lớp láHỏi người đánh giá và cô can thiệp về hướng học năm sau; chọn ba bốn kỹ năng nền ưu tiênGhi mốc hiện tại của con để sau so với chính con
Giữa năm lớp láTìm hiểu các trường tiểu học trong khu vực, hỏi về lớp hoà nhập và cách trường hỗ trợNếu cần đánh giá lại, đặt lịch từ lúc này
Trước kỳ tuyển sinhĐi thăm trường, gặp người phụ trách, chuẩn bị giấy tờ theo hướng dẫn của trườngHỏi UBND xã, phường hoặc trường về thủ tục hiện hành
Ba tháng trước khai giảngLuyện các kỹ năng nền trong bối cảnh giống lớp học; làm sách tranh về trường mớiGiữ nếp ngủ dậy sớm như ngày đi học
Một tháng trước khai giảngĐưa con đi qua trường nhiều lần, xin vào sân nếu được; xin gặp giáo viên chủ nhiệmMua đồ dùng cùng con, cho con chọn
Tuần đầu đi họcĐưa đón đúng giờ, hỏi giáo viên mỗi ngày hai ba câu ngắn, giữ lịch ở nhà ổn địnhBớt lịch ngoài giờ trong tháng đầu

Đừng cố làm hết mọi việc trong một tháng hè. Lộ trình trải dài một năm giúp con có thời gian luyện từng thứ, và giúp cha mẹ không rơi vào cảnh chạy vạy hồ sơ trong khi con thì đang hoảng vì quá nhiều thay đổi.

Kỹ năng nền nên luyện ở nhà

Chọn ba bốn kỹ năng con còn khó nhất để luyện trước, đừng luyện cả danh sách một lúc. Mỗi kỹ năng luyện trong sinh hoạt thật, mỗi lần vài phút:

  • Ngồi bàn làm một việc từ đầu đến cuối. Bắt đầu bằng việc con thích như tô màu, xếp hình, rồi kéo dài dần. Đặt đồng hồ cát hoặc hẹn giờ để con thấy khi nào xong.
  • Làm theo lời dặn chung. Khi cả nhà ngồi ăn, bố nói với mọi người: "Cả nhà cất bát vào bồn nào." Con học nghe lời nói không gọi riêng tên mình.
  • Tự lo đồ dùng. Mở và đóng khoá cặp, lấy vở đúng màu, cất bút vào hộp, mở hộp sữa, mở nắp chai nước.
  • Đi vệ sinh ở nơi lạ. Tập dùng nhà vệ sinh ở siêu thị, nhà hàng xóm, để con không chỉ quen một chỗ duy nhất.
  • Chờ lượt và xếp hàng. Chơi trò ném bóng theo lượt, xếp hàng mua kem, chờ đèn đỏ khi đi bộ.
  • Báo khi cần giúp. Dạy một câu hoặc một tấm thẻ tranh để con giơ lên: "Cô ơi, giúp con."
  • Nghe tiếng chuông và đổi việc. Dùng một tiếng chuông nhỏ ở nhà báo hết giờ chơi, chuyển sang ăn.

Khen cụ thể khi con làm được: "Con tự kéo khoá cặp rồi, giỏi quá." Lời khen gắn với việc làm giúp con nhớ điều nên lặp lại.

Cho con làm quen trường mới trước ngày khai giảng

Trẻ tự kỷ thường lo âu với nơi chưa biết. Biến ngôi trường thành nơi quen thuộc trước khi con phải ở đó cả ngày:

  1. Đi ngang qua trường nhiều lần trong tháng hè, vào giờ con sẽ đến lớp. Nói với con: "Đây là trường mới của con. Tháng sau con học ở đây."
  2. Chụp ảnh cổng trường, sân, dãy lớp, nhà vệ sinh nếu được phép, và làm một cuốn sách tranh nhỏ về một ngày đi học. Đọc với con mỗi tối.
  3. Xin nhà trường cho con vào sân, vào lớp khi chưa có học sinh, đi một vòng xem chỗ uống nước, chỗ rửa tay.
  4. Nếu được gặp giáo viên chủ nhiệm trước, chụp một tấm ảnh con cùng cô để con nhìn quen mặt.
  5. Mấy ngày cuối, tập đúng giờ dậy, giờ ăn sáng và đường đi như ngày đi học thật.

Nếu trường không cho vào trước, vẫn có thể đứng ngoài cổng xem học sinh ra vào, nghe tiếng trống, tiếng chuông. Con quen âm thanh đó trước thì ngày đầu bớt giật mình.

Những việc không cần làm

Không cần ép con đọc thông viết thạo trước khi vào lớp. Chương trình lớp 1 bắt đầu từ đầu. Ép con học chữ suốt hè dễ khiến con gắn việc học với căng thẳng, trong khi các kỹ năng nền mới là thứ con cần nhất.

Không cần giấu giáo viên về con. Giấu để con "được đối xử như mọi bạn" thường dẫn tới việc con bị hiểu nhầm là bướng, là không nghe lời ngay tuần đầu.

Không cần đổi hết lịch can thiệp sang học thêm chữ. Nếu con vẫn đang tiến bộ ở buổi can thiệp, hãy hỏi cô can thiệp chuyển dần mục tiêu sang kỹ năng lớp học thay vì bỏ hẳn.

Không cần mua đồ dùng đắt tiền, nhiều chi tiết. Hộp bút nhiều ngăn, cặp nhiều khoá dễ làm con rối. Đồ dùng đơn giản, con tự mở được, quý hơn đồ đẹp.

Không cần doạ con về lớp 1. Những câu như "lên lớp 1 mà còn thế là cô phạt đấy" nghe như lời nhắc vui, nhưng với trẻ hiểu lời theo nghĩa đen, đó là lời báo trước một điều đáng sợ. Nói về trường mới bằng những điều con sẽ làm được và những thứ con thích ở đó.

Tháng đầu tiên: giữ nhịp ở nhà và đọc tín hiệu của con

Tháng đầu lớp 1 là tháng con dùng nhiều sức nhất trong năm, dù ở lớp con trông có vẻ ổn. Nhiều trẻ tự kỷ cố gắng giữ mình suốt buổi ở trường rồi về đến nhà mới vỡ ra: khóc vì chuyện nhỏ, ném cặp, không chịu tắm, không muốn nói chuyện. Đó không phải là con hư đi; đó là con đang mệt sau một ngày phải chịu quá nhiều điều mới.

Trong tháng này, cha mẹ nên dành cho con một khoảng yên tĩnh ngay khi về nhà, chừng nửa tiếng không hỏi han, không bài vở, với món con thích như xếp hình hay nằm trên tấm nệm nhỏ. Bữa tối, giờ ngủ giữ đúng như kế hoạch. Tạm gác các lớp học thêm, các buổi đi chơi đông người.

Ghi lại mỗi ngày vài dòng: con ngủ mấy giờ, sáng có chịu đi không, về nhà thế nào, cô nhắn gì. Sau hai ba tuần, cuốn sổ cho thấy ngày nào trong tuần khó nhất, tiết nào làm con mệt, để cha mẹ trao đổi với giáo viên bằng chuyện cụ thể thay vì một câu chung chung như "dạo này con mệt lắm cô ạ".

Khi nào nên đưa con đi đánh giá lại trước khi vào lớp 1

Nếu lần đánh giá phát triển gần nhất của con đã cách hơn một năm, năm cuối mẫu giáo là lúc nên hẹn lại bác sĩ nhi phát triển hoặc chuyên khoa tâm bệnh nhi. Kết quả mới giúp cha mẹ và trường biết con đang ở đâu, cần hỗ trợ gì, và có nên cân nhắc người đi kèm hay không.

Cần đi khám sớm hơn, không đợi đến hè, khi con mất đi kỹ năng đã có, khi những cơn mất kiểm soát dày lên rõ rệt, khi con ngủ rất kém nhiều tuần liền, khi con có hành vi tự làm đau mình, hoặc khi cô mẫu giáo báo con gần như không tham gia được hoạt động nào của lớp. Với trẻ có biểu hiện tăng động giảm chú ý đi kèm, cũng nên hỏi bác sĩ trước khi bước vào môi trường đòi hỏi ngồi yên nhiều như lớp 1.

Chuẩn bị cho buổi khám bằng nhận xét của cô mẫu giáo, ghi chép của cô can thiệp và câu hỏi viết sẵn, chẳng hạn: "Theo bác sĩ, năm tới con nên vào lớp thường có người đi kèm, hay cần thêm thời gian ở môi trường nhỏ hơn?" Mọi chuyện về thuốc, nếu có, là việc bác sĩ chuyên khoa cân nhắc và trao đổi với gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ tự kỷ có nên học lùi một năm trước khi vào lớp 1 không?

Đây là quyết định nên bàn với người đã đánh giá con và nhà trường, dựa trên kỹ năng hiện có của con. Học lùi chỉ có ý nghĩa khi năm thêm đó được dùng để luyện kỹ năng cụ thể, không phải chỉ để chờ.

Con chưa biết chữ có vào lớp 1 được không?

Được. Chương trình lớp 1 dạy chữ từ đầu. Với trẻ tự kỷ, các kỹ năng như ngồi theo nhịp lớp, làm theo lời dặn chung và tự lo đồ dùng quan trọng hơn biết chữ trước.

Có nên cho con biết trước là sắp vào trường mới không?

Nên, và nói nhiều lần bằng lời ngắn kèm hình ảnh. Sách tranh tự làm về trường mới, những lần đi ngang cổng trường giúp con bớt lo khi ngày đó đến.

Nên gặp giáo viên lớp 1 lúc nào?

Càng sớm càng tốt sau khi biết con học lớp nào, lý tưởng là trước ngày khai giảng. Mang theo một trang giới thiệu ngắn về con và hẹn cách liên lạc trong tháng đầu.

Tháng đầu lớp 1 con hay khóc và không muốn đi học thì làm gì?

Giữ lịch ở nhà ổn định, bớt hoạt động ngoài giờ và trao đổi với giáo viên xem lúc nào trong ngày con khó nhất. Nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần kèm ăn ngủ kém, hãy đưa con đi gặp bác sĩ chuyên khoa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138