Giáo viên hỗ trợ đi kèm là người ngồi cùng con trong lớp hoà nhập để giúp con theo được nhịp học, hiểu lời dặn, điều chỉnh cảm xúc và chơi với bạn; con cần người đi kèm khi chưa tự theo được lớp đông dù giáo viên chủ nhiệm đã điều chỉnh. Người đi kèm tốt làm cho con dần cần mình ít đi, chứ không làm thay con, và luôn làm việc dưới sự thống nhất với giáo viên chủ nhiệm.
Bài này nói về vai trò người đi kèm trên lớp, các dấu hiệu cho thấy con cần, cách đề nghị với nhà trường, những câu nên hỏi khi chọn người, chi phí ở dạng tham khảo, cách ba bên phối hợp và kế hoạch rút dần hỗ trợ.
Người đi kèm làm gì và không làm gì trên lớp
Nhiều mâu thuẫn giữa gia đình, người đi kèm và trường bắt đầu từ việc không ai nói rõ vai trò. Bảng sau là khung để cả ba bên thống nhất từ đầu.
| Người đi kèm nên làm | Người đi kèm không nên làm |
|---|---|
| Nhắc lại lời dặn của cô bằng câu ngắn hơn, kèm cử chỉ hoặc tranh | Làm bài thay con để con kịp bạn |
| Giúp con chuyển hoạt động, báo trước khi sắp đổi việc | Dạy một bài khác với bài cả lớp đang học mà không bàn với cô chủ nhiệm |
| Nhận ra dấu hiệu con sắp quá tải và đưa con ra chỗ nghỉ | Đưa con ra khỏi lớp mỗi khi con khó chịu một chút |
| Tạo cơ hội để con chơi, làm việc cùng một hai bạn | Ngồi sát con suốt giờ chơi, đứng chắn giữa con và các bạn |
| Ghi chép ngắn mỗi ngày gửi gia đình | Nhận xét các học sinh khác hay chuyện của lớp với phụ huynh |
| Lùi ra xa dần khi con tự làm được | Giữ con phụ thuộc vào mình |
Cha mẹ nên in bảng này, hoặc viết lại theo cách của nhà mình, rồi cùng giáo viên chủ nhiệm và người đi kèm đọc trong buổi gặp đầu tiên. Một tờ giấy chung tránh được rất nhiều câu "tưởng là".
Dấu hiệu con cần người đi kèm
Không phải trẻ nào học hoà nhập cũng cần người đi kèm suốt cả ngày. Cân nhắc khi giáo viên chủ nhiệm và gia đình cùng thấy một số điều sau kéo dài vài tuần:
- Con thường xuyên rời chỗ, đi lại trong lớp, ra khỏi lớp mà không báo, khiến cô không thể vừa dạy vừa để ý con an toàn.
- Con không theo được lời dặn chung, chỉ làm khi có người đến bên cạnh nói riêng.
- Con có những cơn khóc, la hét hay ném đồ mà cô chủ nhiệm một mình không xoay xở được.
- Con hầu như không chơi hay nói chuyện với bạn nào, và cần người dẫn để bắt đầu.
- Con chưa tự lo được việc cá nhân như đi vệ sinh, ăn trưa, cất đồ.
- Con hay bị cuốn vào một việc mình thích như vẽ, xếp đồ, và không nghe thấy khi cả lớp đã chuyển sang việc khác, dù cô đã gọi tên vài lần.
Cũng có khi con chỉ cần người đi kèm ở vài đoạn trong ngày như giờ ra chơi, giờ ăn, các tiết chuyển phòng. Hỗ trợ một phần ngày vừa đỡ chi phí vừa giúp con tự lập sớm hơn. Hãy hỏi cô chủ nhiệm: "Theo cô, lúc nào trong ngày con khó nhất?"
Đề nghị với nhà trường cho người đi kèm vào lớp
Không phải trường nào cũng quen với việc có thêm một người lớn trong lớp. Đi theo thứ tự này để dễ được đồng ý:
- Gặp giáo viên chủ nhiệm trước, nghe cô nói về những khó khăn của con trong lớp và hỏi cô có thấy người đi kèm giúp được không.
- Viết một đề nghị ngắn gửi ban giám hiệu: con cần hỗ trợ gì, người đi kèm làm gì, làm những giờ nào, gia đình chịu trách nhiệm gì.
- Đề xuất buổi gặp ba bên giữa gia đình, giáo viên chủ nhiệm và người đi kèm trước khi người đó vào lớp.
- Thống nhất nội quy: chỗ người đi kèm ngồi, cách liên lạc với gia đình, không chụp ảnh học sinh khác, không bình luận về lớp.
- Hẹn mốc xem lại sau một tháng để cùng nhìn xem việc đi kèm có giúp con và không làm rối lớp hay không.
Nếu trường có chính sách riêng về người hỗ trợ hoặc có giáo viên hỗ trợ do trường bố trí, hãy hỏi rõ. Phần quyền của con trong học hoà nhập có ở mục quyền lợi và thủ tục của trang.
Chọn người đi kèm: câu nên hỏi và chi phí tham khảo
Người đi kèm có thể là giáo viên giáo dục đặc biệt, sinh viên ngành tâm lý, giáo dục, hoặc người đã có kinh nghiệm với trẻ cần hỗ trợ. Khi trò chuyện, hỏi:
- "Em đã từng đi kèm bé nào chưa, bé đó khó khăn ở đâu và em làm thế nào?"
- "Nếu con nằm ra sàn giữa giờ học, việc đầu tiên em làm là gì?"
- "Em ghi chép cho gia đình theo cách nào, mỗi ngày hay mỗi tuần?"
- "Khi ý của em khác ý cô chủ nhiệm, em sẽ làm gì?" Câu trả lời tốt là trao đổi riêng với cô, không tranh luận trước lớp.
- "Em nghĩ đến lúc nào con cần em ít đi?"
Xin người đó ngồi chơi với con một buổi trước khi nhận. Nhìn xem người đó chờ con có kiên nhẫn không, có nói chuyện với con như với một đứa trẻ chứ không như với đồ vật không. Chi phí thường tính theo buổi hoặc theo tháng; ở thành phố lớn, đi kèm cả ngày có thể từ vài triệu đến hơn mười triệu đồng mỗi tháng, ở tỉnh thường thấp hơn, và khác nhiều theo kinh nghiệm, số giờ. Đây chỉ là khoảng tham khảo, cần hỏi thực tế nơi mình ở.
Ba bên phối hợp: cha mẹ, giáo viên chủ nhiệm, người đi kèm
Người đi kèm do gia đình thuê dễ rơi vào thế "người của phụ huynh" trong mắt nhà trường, còn giáo viên chủ nhiệm có thể cảm thấy bị giám sát. Để tránh, cha mẹ nên nói rõ ngay từ đầu rằng giáo viên chủ nhiệm là người quyết định việc dạy trong lớp, người đi kèm hỗ trợ theo hướng cô đặt ra.
Một nếp làm việc đơn giản: cuối tuần, người đi kèm gửi cô chủ nhiệm và gia đình vài dòng về những gì con làm được, lúc nào con khó, đã thử cách gì. Mỗi tháng, ba bên gặp nhau mười lăm phút để chỉnh mục tiêu. Cha mẹ có thể mở đầu buổi gặp bằng câu: "Mình muốn nghe cô thấy con thế nào trước, rồi em đi kèm bổ sung."
Khi có chuyện không vừa ý, cha mẹ nói riêng với từng người, không nhắn chung vào nhóm lớp. Nếu người đi kèm không hợp với con, hãy đổi người, nhưng báo trường trước và cho con thời gian làm quen người mới. Thay người liên tục khiến con mất chỗ bám, khó hơn cả việc không có ai.
Rút dần hỗ trợ: mục tiêu ngay từ ngày đầu
Đặt mục tiêu tự lập cho từng đoạn trong ngày. Ví dụ: tháng này con tự cất cặp khi vào lớp, tháng sau con tự xếp hàng ra chơi. Mỗi đoạn con tự làm được là một đoạn người đi kèm lùi ra.
Lùi về khoảng cách. Từ ngồi cạnh, chuyển sang ngồi sau, rồi đứng cuối lớp. Con biết người đi kèm vẫn ở đó nhưng phải nhìn cô chủ nhiệm và các bạn trước.
Lùi về thời gian. Bớt dần số buổi, bắt đầu từ những giờ con đã ổn nhất. Giữ lại những đoạn khó như giờ ăn trưa hay tiết thể dục lâu hơn.
Chuyển việc nhắc cho bạn bè và cô. Dạy một bạn ngồi cạnh nhắc con lấy vở; nhờ cô gọi tên con trước khi nói lời dặn chung.
Báo trước cho con. Mỗi lần lùi một bước, nói với con bằng lời ngắn: "Từ tuần này, giờ ra chơi cô đứng ở cửa lớp, con chơi với bạn nhé." Thay đổi được báo trước dễ chịu hơn thay đổi bất ngờ.
Sai lầm hay gặp khi thuê người đi kèm
Chọn người chỉ vì rẻ hoặc vì quen. Một người họ hàng thương con nhưng chưa từng làm việc với trẻ cần hỗ trợ dễ làm thay con mọi việc. Thương là cần, nhưng chưa đủ; ít nhất người đó nên được cô can thiệp của con hướng dẫn trước.
Không có ai giám sát chuyên môn. Người đi kèm trẻ tuổi rất cần một người có kinh nghiệm để hỏi khi gặp tình huống khó. Nếu con đang học ở một trung tâm can thiệp, hãy xin cô ở đó trao đổi với người đi kèm mỗi tháng.
Dùng người đi kèm làm "tai mắt" của gia đình. Hỏi người đi kèm về từng lời cô chủ nhiệm nói, từng bạn trong lớp làm gì sẽ khiến trường mất lòng tin, và đặt người đi kèm vào thế khó.
Không bàn trước chuyện nghỉ ốm, nghỉ phép. Ngày người đi kèm nghỉ, con đi học hay ở nhà, ai thay? Không thống nhất từ đầu thì đến lúc đó cả trường lẫn gia đình đều lúng túng.
Khi nào nên đưa con đi khám hoặc đánh giá lại
Người đi kèm là hỗ trợ trong lớp học, không thay cho việc theo dõi của bác sĩ. Hẹn bác sĩ nhi phát triển hoặc chuyên khoa tâm bệnh nhi khi:
- Dù có người đi kèm, những cơn mất kiểm soát của con vẫn dày lên sau vài tuần.
- Con có hành vi làm đau mình hoặc làm đau bạn.
- Con bắt đầu sợ đến trường, đau bụng, buồn nôn mỗi sáng mà khám thông thường không thấy gì.
- Ngủ và ăn của con thay đổi rõ trong nhiều tuần.
- Ba bên không thống nhất được con cần mức hỗ trợ nào.
- Con mất đi những kỹ năng đã có, như thôi nói những câu đã dùng hay thôi tự làm những việc đã quen.
Mang theo ghi chép của người đi kèm khi đi khám. Những dòng ghi ngày nào, giờ nào, chuyện gì xảy ra trước đó là thông tin bác sĩ rất cần mà cha mẹ khó nhớ lại. Một đoạn video ngắn quay lúc con khó khăn, được nhà trường cho phép và không thấy mặt bạn khác, cũng giúp buổi khám đi đúng trọng tâm hơn.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ hoà nhập có bắt buộc phải có người đi kèm không?
Không bắt buộc. Nhiều trẻ học hoà nhập chỉ cần giáo viên chủ nhiệm điều chỉnh cách dạy. Người đi kèm cần khi con chưa theo được lớp đông và cô một mình không đủ để giữ con an toàn, học được.
Giáo viên đi kèm có được dạy con bài riêng trong lớp không?
Chỉ khi đã thống nhất với giáo viên chủ nhiệm. Người đi kèm chủ yếu giúp con theo bài chung bằng cách nói lại ngắn hơn, chia nhỏ việc, chứ không mở một lớp riêng ngay trong lớp.
Con nên có người đi kèm trong bao lâu?
Không có mốc chung. Ngay từ đầu nên đặt mục tiêu tự lập theo từng đoạn trong ngày và xem lại mỗi tháng, để hỗ trợ giảm dần khi con làm được.
Có nên để người đi kèm ngồi cạnh con suốt giờ ra chơi không?
Không nên ngồi sát suốt, vì như vậy các bạn khó lại gần con. Người đi kèm nên giúp con bắt đầu trò chơi với một hai bạn rồi lùi ra, chỉ đến gần khi cần.
Nhà trường không đồng ý cho người đi kèm vào lớp thì làm sao?
Hỏi rõ lý do và đề nghị một buổi gặp để trình bày vai trò, nội quy của người đi kèm. Nếu vẫn chưa được, tìm hiểu quyền lợi của con và hỏi Sở GD&ĐT hoặc UBND xã, phường về hướng dẫn hiện hành.
Con quá quấn người đi kèm thì làm thế nào?
Đó là dấu hiệu cần lùi dần, không phải đổi người ngay. Bắt đầu bằng ngồi xa hơn, chuyển việc nhắc sang cô chủ nhiệm và bạn ngồi cạnh, và khen con mỗi lần con tự làm.