Trước buổi khám phát triển, cha mẹ cần chuẩn bị bốn thứ: nhật ký bảy ngày về các hành vi đang lo, vài đoạn video ngắn quay ở nhà, giấy tờ sức khoẻ của con từ lúc sinh, và một trang câu hỏi viết sẵn. Thêm nữa là sắp lịch để con đến nơi khi đã ngủ đủ, đã ăn và có đồ chơi quen trong túi.
Buổi khám thường chỉ kéo dài một đến hai tiếng, trong một căn phòng lạ, với người lạ. Con có thể không nói câu nào dù ở nhà vẫn nói, hoặc ngồi ngoan khác hẳn mọi ngày. Phần chuẩn bị giúp bác sĩ thấy được con ở đời thường, và giúp bạn không quên điều quan trọng lúc đang hồi hộp.
Lịch bảy ngày trước buổi khám
Không cần làm tất cả cùng lúc. Chia ra theo ngày như dưới đây là vừa sức với một gia đình đang đi làm.
- Ngày thứ bảy trước khám: mở một cuốn sổ hoặc ghi chú trên điện thoại, bắt đầu ghi nhật ký (xem mục kế tiếp). Gọi điện xác nhận lịch, hỏi buổi khám kéo dài bao lâu, có cần nhịn ăn hay mang theo gì không.
- Ngày thứ sáu và thứ năm: gom giấy tờ: sổ khám thai nếu còn, giấy ra viện lúc sinh, sổ tiêm chủng, các kết quả khám trước đây, kết quả đo thính lực nếu đã đo.
- Ngày thứ tư và thứ ba: quay video ở nhà trong lúc sinh hoạt bình thường. Nhờ người thân kể thêm những gì họ thấy.
- Ngày thứ hai: viết trang câu hỏi, đánh dấu ba câu quan trọng nhất. Bàn với người đi cùng ai sẽ trông con, ai sẽ nói chuyện với bác sĩ.
- Ngày trước khám: sạc đầy điện thoại, soạn túi đồ, cho con ngủ sớm. Nói với con một hai câu đơn giản về ngày mai.
Nếu lịch khám được báo gấp trong vài ngày, ưu tiên video và trang câu hỏi; giấy tờ có thể bổ sung sau, còn những điều bạn thấy ở nhà thì chỉ bạn mới mang đến được.
Ghi nhật ký thế nào để bác sĩ dùng được
Nhật ký hữu ích là nhật ký ghi việc cụ thể, không ghi cảm nhận. "Con hay cáu" ít giá trị hơn "Thứ ba, 7 giờ tối, tắt ti vi, con nằm lăn ra sàn khóc khoảng mười phút, dỗ bằng ôm thì nín". Mỗi lần ghi gồm bốn ý: lúc nào, đang làm gì, con làm gì, sau đó thế nào.
Nên ghi những thứ liên quan đến điều bạn lo nhất. Nếu lo về ngôn ngữ, ghi những từ con nói trong tuần, con dùng để làm gì (gọi, đòi, gọi tên đồ vật hay chỉ nhắc lại), và con có chỉ tay, kéo tay người lớn không. Nếu lo về chú ý, ghi con chơi một món đồ được bao lâu, có ngồi hết bữa không. Nếu lo về hành vi lặp lại, ghi con làm gì, bao lâu, bị ngắt thì phản ứng ra sao.
Ghi cả điều con làm tốt. Con thích xếp xe thành hàng nhưng cũng biết đưa đồ chơi cho bà xem; con chưa nói nhưng hiểu khi được bảo "lấy dép". Bác sĩ cần thấy cả hai phía để có bức tranh đầy đủ, và chính bạn cũng nên nhìn thấy con như vậy.
Một tuần là đủ; không cần ghi suốt một tháng. Đến buổi khám, mang theo cuốn sổ nhưng đừng đọc to từng dòng. Gạch chân sẵn hai ba ví dụ rõ nhất để kể khi bác sĩ hỏi.
Quay video ở nhà: nên quay gì, quay thế nào
Video là thứ giúp bác sĩ nhiều nhất, vì trong phòng khám con thường không làm đúng như ở nhà. Vài lưu ý để video có ích:
- Ngắn: mỗi đoạn từ ba mươi giây đến hai phút. Năm đến bảy đoạn là đủ, nhiều hơn bác sĩ không có thời gian xem.
- Quay đúng điều bạn lo: lúc gọi tên con mà con không quay lại, lúc con chơi lặp lại, lúc con cáu, lúc con cố nói. Đặt tên tệp theo nội dung để mở nhanh.
- Quay cả lúc tương tác: một đoạn bạn chơi cùng con, một đoạn bữa ăn, một đoạn con chơi một mình. Bác sĩ quan sát cách con nhìn, chỉ, đáp lại.
- Để con tự nhiên: đừng dàn dựng hay bắt con làm lại nhiều lần. Đặt điện thoại một chỗ hoặc nhờ người khác quay.
- Không đăng lên mạng: video này là của con và chỉ để cho bác sĩ xem. Không cần gửi vào nhóm hỏi ý kiến người lạ.
Nếu con có cơn khó chịu dữ dội hoặc hành vi tự làm đau mình, ưu tiên giữ an toàn cho con trước, quay sau hoặc không quay cũng được. Kể lại bằng lời vẫn có giá trị.
Giấy tờ nên gom vào một bìa
Giấy ra viện lúc sinh và sổ khám thai. Cho biết con sinh đủ tháng hay non tháng, cân nặng lúc sinh, có phải nằm theo dõi không. Trẻ sinh non được tính tuổi hiệu chỉnh, nên thông tin này quan trọng.
Sổ tiêm chủng và sổ theo dõi sức khoẻ. Có các lần cân đo, ghi chú của y tế cơ sở, đôi khi có cả mốc phát triển cha mẹ đã ghi.
Kết quả khám và xét nghiệm trước đây. Kể cả lần khám tai, khám mắt, đo thính lực hay khám nhi vì bệnh khác. Xếp theo thời gian, mới nhất lên trên.
Nhận xét của cô giáo nếu con đã đi nhà trẻ. Một hai trang cô ghi về việc con chơi với bạn, theo hoạt động lớp, ăn ngủ ở lớp. Nhờ cô ghi việc cụ thể, không cần nhận xét chung.
Thông tin gia đình. Trong họ hàng có ai nói muộn, khó học, nghe kém hay có chẩn đoán gì không. Chỉ ghi điều bạn biết chắc, không cần đoán.
Viết sẵn câu hỏi và chia việc với người đi cùng
Trong phòng khám, bạn vừa trông con vừa trả lời câu hỏi, nên rất dễ quên điều mình định hỏi. Viết ra giấy từ trước, mỗi câu một dòng, và đánh dấu ba câu quan trọng nhất để chắc chắn hỏi được trước khi hết giờ. Ví dụ: "Theo bác sĩ, điều con cần nhất lúc này là gì?", "Ở nhà gia đình nên bắt đầu làm gì từ tuần này?", "Khi nào con cần quay lại khám?"
Nếu đi hai người, chia việc rõ: một người trông con, chơi với con ở góc phòng; người kia nói chuyện với bác sĩ và ghi lại. Người trông con không nên chen vào sửa lời người kia trước mặt bác sĩ; có điều muốn bổ sung thì ghi vào giấy, cuối buổi nói một lượt.
Nếu chỉ đi một mình, hỏi trước nơi khám có phòng chờ có đồ chơi không, có nhân viên trông giúp lúc trao đổi không. Nhiều nơi cho phép ghi âm phần giải thích của bác sĩ nếu xin phép lịch sự: "Bác sĩ cho phép mẹ ghi âm phần dặn dò để về nói lại với bố cháu được không ạ?" Nếu bác sĩ không đồng ý, ghi tay những ý chính là đủ.
Một trang câu hỏi tốt cũng nên có phần thông tin ngắn ở đầu, để đưa luôn cho bác sĩ đọc: con bao nhiêu tháng, đang ăn ngủ thế nào, đang đi nhà trẻ hay ở nhà với ai, mỗi ngày xem màn hình khoảng bao lâu, nhà nói một hay hai thứ tiếng, điều cả nhà lo nhất là gì. Những câu này bác sĩ gần như chắc sẽ hỏi; có sẵn trên giấy thì phần trao đổi đi nhanh hơn và bạn có thêm thời gian cho những câu thật sự cần hỏi.
Những thứ không cần chuẩn bị, đừng tự làm khổ mình
Nhiều cha mẹ thức trắng đêm trước buổi khám để làm những việc không giúp được gì. Có thể bỏ qua:
- Tự làm bảng hỏi trên mạng rồi mang kết quả đến. Bác sĩ sẽ dùng công cụ phù hợp với con trong buổi khám. Điểm số tự làm ở nhà dễ làm bạn hoảng hơn là giúp.
- Dạy con tập nói, tập chào trước buổi khám. Mục đích của buổi khám là thấy con như con vẫn là, không phải để con "thi đậu". Tập dồn vài hôm trước chỉ làm con căng thẳng.
- Đọc hết mọi bài viết về mọi chẩn đoán có thể. Bạn sẽ thấy con mình trong rất nhiều danh sách, và vào phòng khám với một nỗi sợ đã định sẵn. Đọc vừa đủ để biết buổi khám diễn ra thế nào là đủ.
- Chuẩn bị lời giải thích vì sao đến muộn. Không ai trách bạn đi khám khi con hai tuổi rưỡi hay bốn tuổi. Bác sĩ chỉ cần thông tin để giúp con từ bây giờ.
- Mua sẵn đồ dùng, tài liệu tập luyện. Chờ đến khi có kết luận và lời khuyên cụ thể mới mua, tránh mua theo quảng cáo.
Điều đáng chuẩn bị nhất ngoài giấy tờ là sức của chính bạn: ngủ được một giấc, ăn sáng, và nhắc mình rằng đây chỉ là một buổi để hiểu con hơn, không phải buổi phán xét con hay phán xét cha mẹ.
Ngày khám: giờ giấc, ăn ngủ và túi đồ
Chọn giờ khám phù hợp nhịp của con. Nếu con thường ngủ trưa từ mười hai giờ, đừng đặt lịch một giờ chiều. Buổi sáng sau bữa sáng thường là lúc trẻ nhỏ tỉnh táo nhất. Đi sớm hơn giờ hẹn khoảng hai mươi phút để con kịp làm quen chỗ mới, đi vệ sinh, uống nước, không phải chạy vội từ bãi xe vào phòng.
Túi đồ gồm: nước, đồ ăn nhẹ con quen, một hai món đồ chơi con thích nhất, một món mới để dùng khi phải chờ lâu, khăn, quần áo dự phòng, tã nếu con còn dùng. Không cần mang máy tính bảng để giữ con ngồi yên trong phòng khám; bác sĩ cần thấy con chơi và giao tiếp, không phải con nhìn màn hình. Có thể dùng lúc chờ ngoài hành lang nếu thật cần.
Khi nào cần báo bác sĩ hoặc dời lịch: con đang sốt, đang ốm, mất ngủ cả đêm trước, hoặc vừa có thay đổi lớn như chuyển nhà. Kết quả quan sát khi con mệt sẽ không phản ánh đúng. Nếu trong lúc chờ lịch mà con mất kỹ năng đã có, có co giật hay biểu hiện bất thường đột ngột, đừng chờ ngày hẹn: đưa con đi khám nhi ngay.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói trước với con là sắp đi khám không?
Nên nói ngắn, bằng lời đơn giản và đúng sự thật, chẳng hạn mai mẹ con mình đi gặp cô bác sĩ, cô sẽ chơi đồ chơi với con. Tránh hứa không có gì, tránh doạ, và không cần giải thích dài.
Con ở nhà nói được mà vào phòng khám không nói thì sao?
Chuyện này rất hay gặp. Đó là lý do nên mang video ở nhà. Kể với bác sĩ những từ con hay nói và cho xem đoạn quay để bác sĩ có thêm thông tin.
Có cần cho con nhịn ăn trước khi khám phát triển không?
Thường là không, trừ khi nơi khám dặn có xét nghiệm máu. Hãy hỏi khi gọi xác nhận lịch. Trẻ no bụng, ngủ đủ thì hợp tác tốt hơn nhiều.
Ông bà muốn đi cùng có nên không?
Nếu ông bà là người trông con nhiều, sự có mặt của ông bà giúp bác sĩ có thêm thông tin. Nhưng phòng khám thường chật, nên thống nhất trước ai nói chính để buổi khám không bị rối.
Nhật ký nên ghi trên giấy hay điện thoại?
Cách nào tiện cho bạn thì dùng cách đó. Điện thoại tiện ghi nhanh và gắn với video, giấy tiện đưa bác sĩ xem. Điều quan trọng là ghi việc cụ thể và có ngày giờ.
Nếu không có giấy tờ lúc sinh thì có sao không?
Không sao, buổi khám vẫn diễn ra. Bạn kể lại những gì nhớ được về thai kỳ và lúc sinh, chẳng hạn sinh đủ tháng hay non, có phải nằm lồng ấp không. Bác sĩ sẽ hỏi thêm khi cần.