ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Trẻ chậm nói: giao tiếp hằng ngày

Đọc sách tranh với trẻ chậm nói: không đọc chữ, mà trò chuyện theo từng trang

Đọc sách tranh với trẻ chậm nói khác đọc truyện cho trẻ lớn: chọn sách thế nào, ngồi ra sao, nói gì ở mỗi trang, khi con chỉ thích lật trang, và khi nào nên đi khám.

A Vietnamese grandfather in a salmon linen shirt sits on a floor cushion beside his granddaughter in a light grey dress, a picture book with simple colorful shapes between them, warm lamp light

Đọc sách tranh với trẻ chậm nói hiệu quả nhất khi cha mẹ không đọc nguyên văn chữ trong sách, mà dùng tranh làm chỗ để trò chuyện: chỉ vào hình con đang nhìn, gọi tên bằng một hai từ, làm tiếng động, dừng lại chờ con chỉ hoặc kêu lên, và đọc đi đọc lại một cuốn con thích thay vì đổi sách liên tục.

Nhiều cha mẹ đọc sách cho con chậm nói rất đều nhưng thấy con chỉ lật trang lia lịa hoặc bỏ đi sau vài giây, rồi kết luận con không thích sách. Thường vấn đề không nằm ở con, mà ở cách đọc dành cho trẻ đã nói tốt. Bài dưới đây đi qua cách chọn sách, cách ngồi, những gì nên nói ở mỗi trang, những tình huống khó, và dấu hiệu cần được đánh giá.

Chọn sách thế nào cho trẻ chậm nói

Sách tốt cho trẻ chậm nói không phải là sách dày hay nhiều chữ. Khi chọn, để ý những điều sau:

  • Mỗi trang một hai hình lớn, rõ, nền đơn giản. Trang quá nhiều chi tiết khiến con không biết nhìn vào đâu, và người lớn cũng khó chỉ cho con thấy mình đang nói về hình nào.
  • Hình về những thứ con gặp hằng ngày: con mèo, cái bát, quả bóng, ô tô, em bé, đi tắm, đi ngủ.
  • Có phần lặp lại, như mỗi trang một con vật kêu một tiếng, hoặc một câu lặp lại trên mọi trang.
  • Trang bìa cứng, dày, dễ lật cho tay nhỏ và không sợ rách. Trẻ cần được tự cầm, tự lật.
  • Sách có phần chạm, kéo, lật mở thường giữ con lâu hơn và tạo ra lý do để người lớn chờ con làm.
  • Ảnh chụp thật như album ảnh gia đình cũng là một cuốn sách rất tốt, vì con biết từng người trong đó.

Không cần mua nhiều. Ba bốn cuốn hợp với con, đọc đi đọc lại, có ích hơn một giá sách đầy. Trẻ chậm nói học từ qua lặp lại, và nhiều trẻ thích đúng một cuốn trong nhiều tuần. Điều đó hoàn toàn ổn. Khi con đã thuộc một cuốn, có thể thay một hai cuốn mới, nhưng giữ lại cuốn cũ con yêu thích.

Ngồi thế nào để con nhìn thấy cả sách lẫn mặt bạn

Kiểu ngồi phổ biến là cho con ngồi lòng, quay lưng vào người lớn, sách để trước mặt cả hai. Tư thế này ấm áp, nhưng con không nhìn thấy miệng và nét mặt người lớn khi nói. Với trẻ chậm nói, nhìn thấy mặt người nói giúp con nhiều.

Thử ngồi đối diện hoặc chéo góc: con ngồi trên ghế nhỏ hoặc nệm, bạn ngồi bệt dưới sàn trước mặt con, cầm sách quay về phía con, hoặc để sách nằm giữa hai người trên sàn. Như vậy khi bạn nói "mèo, meo meo", con thấy cả hình con mèo lẫn miệng bạn kêu.

Chọn lúc con không quá mệt, không đói. Thời điểm hay dùng là sau bữa ăn, sau giờ tắm hoặc trước giờ ngủ. Đọc sách không cần lâu. Năm phút con thật sự để ý tốt hơn hai mươi phút giữ con ngồi yên. Nếu con muốn đứng dậy, cứ để con đi, sách để chỗ con dễ lấy, có khi lát sau con tự mang sách lại.

Một chỗ đọc cố định cũng giúp: một góc nhỏ có tấm nệm, giỏ sách thấp vừa tầm tay con, ánh sáng đủ, xa ti vi. Khi góc ấy gắn với những phút dễ chịu bên bố mẹ, nhiều trẻ tự tìm đến đó và kéo người lớn ngồi xuống. Đó chính là lúc con chủ động mời bạn giao tiếp.

Nói gì ở mỗi trang: theo mức của con

Bỏ qua phần chữ trong sách nếu nó dài hơn khả năng của con. Nói theo mức con đang ở, so với chính con hiện nay:

Con đang ở mứcNgười lớn làm gìVí dụ ở trang có hình con chó
Chưa nói, ít chỉ tayChỉ vào hình, gọi tên một từ, làm tiếng kêu, chờ con nhìn"Chó. Gâu gâu." (chỉ vào hình, nhìn con chờ)
Nói vài từ rờiGọi tên, thêm một từ, dừng để con điền"Chó... gâu..." (dừng chờ con kêu tiếp)
Ghép được hai từNói câu ngắn về việc trong tranh"Chó chạy. Chó chạy nhanh."
Nói câu ngắnHỏi lựa chọn, nối với đời sống của con"Chó hay mèo? Nhà bà có chó không nhỉ?"

Mức của con có thể thay đổi theo ngày, mệt thì con nói ít hơn. Không sao cả. Người lớn chỉ cần nói dài hơn con một chút, và luôn để lại chỗ trống cho con.

Lỗi hay gặp là người lớn hỏi liên tục ở mỗi trang: "con gì đây, con gì kêu thế nào, mấy con". Với trẻ chậm nói, chuỗi câu hỏi này giống bài kiểm tra và con thường đóng sách lại. Nên tả nhiều hơn hỏi, cứ ba bốn câu tả mới có một câu hỏi, và câu hỏi tốt nhất là câu có hai lựa chọn con chỉ được.

Một buổi đọc mẫu năm phút với cuốn sách con vật

Bố bé Bống ngồi bệt dưới sàn, Bống ngồi trên chiếc nệm nhỏ đối diện. Cuốn sách bìa cứng có sáu trang, mỗi trang một con vật. Bố không đọc dòng chữ in dưới hình, chỉ chỉ vào con bò và nói "Bò. Ò ò.", rồi nhìn Bống chờ. Bống nhìn hình, nhìn bố, không nói gì. Bố kêu thêm lần nữa, rồi để Bống lật trang.

Trang con vịt, Bống vỗ tay lên hình. Bố nói "Vịt! Cạp cạp." và làm hai tay vẫy như cánh. Bống cười, vẫy tay theo. Bố không bắt Bống kêu, chỉ vẫy tiếp và nói "Vịt bơi.". Trang con mèo, Bống lật qua rất nhanh. Bố để yên, không lật lại.

Đến trang con chó, cuốn sách này Bống đã nghe nhiều lần. Bố nói "Chó kêu..." rồi dừng hẳn, mắt mở to nhìn Bống. Bống im vài giây rồi kêu "gâu". Bố reo lên "Gâu gâu! Chó kêu gâu gâu!", vỗ tay. Bống đòi lật lại trang con chó thêm ba lần nữa, lần nào cũng chờ bố dừng để mình kêu.

Cả buổi chưa đến năm phút. Bống không nói từ mới nào, nhưng đã có một âm tự kêu đúng chỗ, đã bắt chước động tác, đã chủ động đòi lặp lại. Bố ghi vào sổ: hôm nay Bống tự kêu "gâu" khi bố dừng. Tuần sau, bố sẽ thử dừng ở trang con vịt.

Những cách đọc giữ con lại với cuốn sách

Đi theo trang con chọn. Con lật nhảy qua mười trang để đến trang có ô tô, thì dừng ở trang ô tô. Đọc đúng thứ tự từ đầu đến cuối không quan trọng bằng việc con chú ý.

Làm tiếng động và động tác. Tiếng kêu con vật, tiếng xe, tiếng mưa rơi, giả vờ ngủ, giả vờ ăn. Nhiều trẻ chậm nói bắt chước tiếng động trước khi bắt chước từ.

Dừng trước từ quen. Con đã nghe cuốn sách nhiều lần, đến câu lặp lại thì bạn dừng trước từ cuối, nhìn con chờ. Con điền một âm cũng là một lượt nói.

Nối với đời thật. Trang có quả chuối thì lấy quả chuối thật trong bếp ra. Trang có em bé ngủ thì đặt búp bê xuống, đắp chăn. Từ gắn với vật thật dễ nhớ hơn.

Để con cầm sách và lật trang. Lật trang là việc con làm được, và việc con chờ bạn nói xong mới lật là một kiểu luân phiên lượt, nền móng của trò chuyện.

Khi con chỉ thích lật trang hoặc không chịu ngồi

Có những trẻ cầm sách là lật liên tục từ đầu đến cuối, không dừng ở trang nào. Đừng giành sách hay giữ tay con. Thử theo con: con lật đến đâu, bạn nói một từ về trang đó, ngắn và nhanh, như "Mèo!", "Xe!", "Bóng!". Dần dần, có trang con sẽ dừng lại lâu hơn để nhìn bạn làm tiếng động.

Có những trẻ chỉ thích sách khi được cầm, xếp, mở đóng, chứ không quan tâm đến tranh. Bạn có thể bắt đầu từ đó: "Mở. Đóng. Mở." rồi khi mở ra thì chỉ vào một hình. Sách có phần lật mở hay cửa sổ nhỏ rất hợp với những bạn này.

Bé Mây hai tuổi rưỡi không chịu ngồi đọc với mẹ quá vài giây. Mẹ Mây đổi cách: để cuốn sách con vật trên sàn phòng khách, mỗi lần đi ngang thì mở ra một trang, kêu một tiếng con vật thật to rồi đi tiếp. Sau vài ngày, Mây bắt đầu tự mở sách và nhìn mẹ, chờ mẹ kêu. Đó là cách Mây mời mẹ chơi, và từ đó hai mẹ con đọc được lâu hơn.

Nếu con rất khó chú ý vào bất cứ thứ gì cùng người lớn, kể cả đồ chơi con thích, hãy ghi lại và kể với bác sĩ khi đi khám.

Khi nào cần đưa con đi khám chuyên khoa

Đọc sách đều đặn tốt cho mọi trẻ, nhưng không thay được đánh giá khi cần. Nên đưa con đi khám nhi khoa phát triển nếu:

  • Con khoảng mười tám tháng mà không chỉ vào hình khi được hỏi "con mèo đâu", hoặc không chỉ để khoe điều con thấy.
  • Con khoảng hai tuổi chưa có từ đơn có nghĩa nào, hoặc chưa ghép hai từ.
  • Con không quay lại khi được gọi tên, ít nhìn mặt người lớn.
  • Con không hiểu những từ quen dù đã nghe nhiều lần, như "bóng", "bố", "uống".
  • Con mất những từ hay kỹ năng đã có.
  • Con không phản ứng với tiếng động, hoặc bạn nghi con nghe không rõ.

Nếu con chưa từng đo thính lực, hãy xin kiểm tra. Mang theo cuốn sách con thích đến buổi khám: nhiều trẻ thể hiện được nhiều hơn khi có món đồ quen thuộc, và bác sĩ có thể quan sát cách hai mẹ con đọc cùng nhau.

Một điều nữa đáng kể với bác sĩ là cách con phản ứng với sách so với trước đây: con có chỉ vào hình nhiều hơn không, có nhìn mặt người đọc không, có đòi đọc lại không. Những thay đổi nhỏ so với chính con, được ghi lại qua vài tuần, giúp người có chuyên môn hiểu con đang ở đâu trên hành trình của riêng con, thay vì chỉ dựa vào một buổi gặp ngắn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên đọc nguyên văn chữ trong sách cho trẻ chậm nói không?

Nếu chữ trong sách dài hơn nhiều so với khả năng của con, nên bỏ qua và nói theo mức của con, ngắn và gắn với hình. Khi con lớn hơn và hiểu nhiều hơn, có thể đọc dần nguyên văn. Mục đích là con chú ý và có lượt qua lại, không phải đọc hết chữ.

Con chỉ thích một cuốn sách, đọc mãi có chán không?

Người lớn có thể chán, nhưng với trẻ chậm nói, đọc lại một cuốn nhiều lần rất có ích. Con quen hình, quen từ, đoán được trang sau, và có cơ hội điền từ vào chỗ trống. Cứ đọc tiếp cuốn con thích, thỉnh thoảng thêm một cuốn mới.

Trẻ chậm nói mấy tuổi thì bắt đầu đọc sách được?

Sách tranh bìa cứng dùng được từ khi con còn rất nhỏ. Không có tuổi nào là quá muộn để bắt đầu. Với trẻ lớn hơn mà vẫn chậm nói, chọn sách theo khả năng hiện tại của con chứ không theo tuổi in trên bìa.

Đọc sách trên điện thoại có thay được sách giấy không?

Sách giấy để con cầm, lật, chỉ, và người lớn ngồi đối diện nói chuyện thì tốt hơn. Sách điện tử có âm thanh tự phát dễ thành màn hình xem một mình. Nếu dùng, người lớn tắt tiếng tự đọc và tự nói với con.

Con xé sách, cắn sách thì làm sao?

Chọn sách bìa cứng, sách vải hoặc sách nhựa cho giai đoạn này. Khi con xé, nói ngắn gọn "sách để xem" và đưa cho con một tờ giấy khác để xé. Giữ sách giấy mỏng ở chỗ cao, chỉ lấy ra khi người lớn ngồi cùng.

Mỗi ngày đọc bao lâu là đủ?

Không có con số chung. Vài lần ngắn, mỗi lần năm đến mười phút khi con vui vẻ, thường tốt hơn một buổi dài ép con ngồi. Đọc sách trước giờ ngủ thành nếp mỗi tối là cách dễ duy trì nhất ở nhiều gia đình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138