ChuyenBiet.comChuyên Biệt
Đi khám và đánh giá phát triển

Đọc phiếu kết quả đánh giá phát triển: các mục, thuật ngữ và câu nên hỏi

Một phiếu đánh giá phát triển thường có những mục gì, tuổi phát triển và điểm chuẩn nên hiểu thế nào, đọc phần khuyến nghị ra sao, và chỗ nào cần hỏi lại bác sĩ.

A Vietnamese couple in a slate grey polo and a cream blouse sit side by side at a dining table reading blank papers together, over-the-shoulder shot, warm evening lamp light

Phiếu kết quả đánh giá phát triển thường có năm phần: thông tin chung, lý do đánh giá, những gì quan sát và đo được ở từng lĩnh vực, nhận định hoặc kết luận, và khuyến nghị. Phần cha mẹ nên đọc kỹ nhất là khuyến nghị, rồi mới đến các con số.

Nhiều phiếu viết bằng ngôn ngữ chuyên môn, có thuật ngữ, có điểm số, có tuổi phát triển ghi bằng tháng. Đọc một mình lúc nửa đêm rất dễ hiểu sai và hoảng. Bài này giúp bạn đọc từng phần, hiểu những chữ hay gặp, và chuẩn bị câu hỏi để quay lại hỏi bác sĩ.

Các phần thường có trên một phiếu

Mỗi nơi trình bày một kiểu, nhưng nội dung thường gồm những phần sau.

PhầnTrong đó có gìCha mẹ nên để ý
Thông tin chungHọ tên, ngày sinh, tuổi khi đánh giá, tuổi hiệu chỉnh nếu sinh non, người đánh giáTuổi ghi có đúng không, đặc biệt với trẻ sinh non
Lý do đánh giáĐiều cha mẹ, giáo viên hay bác sĩ loCó ghi đúng điều bạn kể không
Quan sát và kết quả từng lĩnh vựcGiao tiếp, ngôn ngữ, vận động, nhận thức, tự phục vụ, xã hội, hành viĐâu là điểm mạnh, đâu là điểm khó
Nhận định hoặc kết luậnTóm tắt của bác sĩ, có khi có tên chẩn đoán và mức độ hỗ trợĐây là kết luận hay chỉ là nhận định tạm
Khuyến nghịCan thiệp gì, bao nhiêu, ở đâu, ở nhà làm gì, khi nào tái khámPhần để hành động, đọc kỹ nhất

Nếu phiếu thiếu phần khuyến nghị, hoặc chỉ ghi chung chung "can thiệp sớm", hãy xin bác sĩ nói rõ hơn: nên tập lĩnh vực nào trước, khoảng bao nhiêu buổi mỗi tuần, cha mẹ ở nhà làm gì.

Những thuật ngữ hay gặp và nghĩa của chúng

Tuổi phát triển. Ước lượng một lĩnh vực của con đang tương đương mức của trẻ khoảng bao nhiêu tháng tuổi. Ví dụ con ba mươi tháng, tuổi phát triển ngôn ngữ ghi mười tám tháng. Đây là con số để theo dõi, không phải "tuổi thật" của con.

Ngôn ngữ tiếp nhận và ngôn ngữ diễn đạt. Tiếp nhận là hiểu lời người khác; diễn đạt là dùng lời, cử chỉ để nói ra. Nhiều trẻ hiểu khá hơn nói, và điều đó có ý nghĩa khi lập kế hoạch.

Giao tiếp xã hội. Cách con nhìn, chỉ, chia sẻ niềm vui, đáp lại người khác, chơi cùng người khác.

Hành vi lặp lại, sở thích hạn hẹp. Những việc con làm đi làm lại, hay sự gắn bó đặc biệt với một số đồ vật, chủ đề, nếp sinh hoạt.

Chậm phát triển toàn thể. Thường dùng cho trẻ nhỏ khi nhiều lĩnh vực cùng chậm hơn so với tuổi. Đây thường là nhận định ở giai đoạn sớm, cần theo dõi và đánh giá lại khi con lớn hơn.

Mức độ hỗ trợ. Một số kết luận ghi con cần hỗ trợ ít, nhiều hay rất nhiều. Mức này nói về lượng hỗ trợ con cần lúc này, không phải nhãn cố định, và có thể thay đổi.

Đọc các con số mà không hoảng

Điều dễ làm cha mẹ sốc nhất là khoảng cách giữa tuổi thật và tuổi phát triển. Đứa con ba tuổi được ghi "ngôn ngữ tương đương mười tám tháng" nghe như con chậm cả năm rưỡi. Con số ấy đúng là cho biết con cần được hỗ trợ, nhưng nó không cho biết con sẽ đi được bao xa. Nó chỉ là một điểm mốc tại một ngày cụ thể, trong một căn phòng lạ.

Con số có ích nhất khi đặt cạnh con số của chính con ở lần sau. Nếu sáu tháng sau tuổi phát triển ngôn ngữ tăng thêm vài tháng, đó là tiến bộ của con, đáng ghi nhận, dù khoảng cách với tuổi thật có thể vẫn còn. Đừng đặt con số của con cạnh con của người khác; hai đứa trẻ khác nhau, hai hành trình khác nhau.

Nếu phiếu có điểm chuẩn hay bách phân vị, hỏi bác sĩ giải thích bằng lời thường: "Con số này nói lên điều gì về việc bé cần hỗ trợ ở đâu ạ?" Bạn không cần trở thành người hiểu thống kê, chỉ cần hiểu điều con số ấy muốn nói cho việc làm tiếp theo.

Cái sai hay gặp khi cha mẹ đọc phiếu một mình

Đọc từ dưới lên, dừng ở chữ kết luận. Nhiều người lật ngay đến dòng kết luận, đọc một cái tên rồi bỏ cả phần còn lại. Phần mô tả điểm mạnh và khuyến nghị bị bỏ qua, trong khi đó mới là phần giúp con.

Tra từng thuật ngữ trên mạng lúc nửa đêm. Kết quả tìm kiếm thường đưa ra những trường hợp nặng nhất hoặc những lời quảng cáo. Ghi chữ đó ra giấy, để sáng hôm sau hỏi người đã viết phiếu.

Coi tuổi phát triển là "con chậm bao nhiêu tháng" mãi mãi. Tuổi phát triển là một lát cắt tại một ngày. Nó thay đổi khi con được hỗ trợ và lớn lên, và chỉ có nghĩa khi so với chính con ở lần sau.

Đọc phiếu của con người khác để so. Hai phiếu viết bởi hai nơi, hai người, dùng hai công cụ khác nhau thì không so được với nhau, và hai đứa trẻ cũng không nên bị đặt cạnh nhau.

Giấu phiếu vì sợ người nhà biết. Không bắt buộc kể với mọi người, nhưng người cùng chăm con hằng ngày, như bố, mẹ, ông bà trông cháu, cần hiểu phần khuyến nghị để cả nhà làm cùng một cách.

Đọc phần kết luận: phân biệt kết luận và nhận định tạm

Một số phiếu ghi rõ tên một chẩn đoán. Một số ghi "theo dõi", "nghi ngờ", "cần đánh giá thêm", hoặc chỉ mô tả các khó khăn mà chưa gọi tên. Với trẻ nhỏ, bác sĩ thường thận trọng, và việc chưa gọi tên không có nghĩa là bác sĩ né tránh; đôi khi cần thêm thời gian quan sát mới rõ.

Hãy hỏi thẳng: "Đây là kết luận hay nhận định ban đầu ạ? Nếu là ban đầu thì khi nào đánh giá lại để rõ hơn?" Câu trả lời giúp bạn biết nên nói với gia đình thế nào, và nên chuẩn bị giấy tờ gì nếu cần dùng cho việc đi học hay các thủ tục sau này.

Dù phiếu ghi thế nào, nó không thay đổi con bạn của ngày hôm qua. Con vẫn là đứa trẻ thích bóng bay, thích được bế lên cao, sợ tiếng máy xay. Phiếu chỉ giúp những người lớn quanh con hiểu con cần gì để học và sống thoải mái hơn.

Câu nên hỏi khi quay lại trao đổi kết quả

Đọc phiếu xong, gạch chân những chỗ chưa hiểu. Khi gặp lại bác sĩ hoặc gọi điện hỏi, có thể dùng các câu sau:

  • "Trong phiếu, điểm mạnh nhất của bé là gì, gia đình có thể dựa vào đó thế nào?"
  • "Lĩnh vực nào nên ưu tiên tập trước trong ba tháng tới?"
  • "Khuyến nghị bao nhiêu giờ can thiệp mỗi tuần là phù hợp với bé, và ở nhà bố mẹ góp được phần nào?"
  • "Chỗ này ghi hành vi lặp lại, bác sĩ thấy bé làm gì ạ?"
  • "Có cần khám thêm chuyên khoa nào không, như thần kinh, mắt, dinh dưỡng?"
  • "Khi nào tái khám, và có dấu hiệu nào cần quay lại sớm hơn?"

Đừng ngại hỏi lại một chữ đã được giải thích. Phiếu viết cho người làm chuyên môn đọc; việc của bác sĩ là giúp gia đình hiểu được, và phần lớn bác sĩ sẵn lòng làm điều đó.

Nếu thời gian gặp ngắn, chọn trước hai câu quan trọng nhất, thường là câu về lĩnh vực ưu tiên và câu về việc làm ở nhà. Những câu còn lại có thể hỏi qua điện thoại hoặc để dành cho buổi tái khám, miễn là đã ghi lại để không quên.

Ai nên được xem phiếu, giữ phiếu thế nào

Phiếu đánh giá là thông tin riêng tư của con. Những người cần đọc thường là: bác sĩ ở các chuyên khoa khác khi khám, nơi can thiệp để lập kế hoạch, và đôi khi giáo viên khi cần hỗ trợ con ở lớp. Không cần chụp gửi vào nhóm chat họ hàng hay nhóm phụ huynh trên mạng để hỏi ý kiến. Người không trực tiếp gặp con khó hiểu đúng phiếu, và lời bình của họ dễ làm bạn rối hơn.

Khi đưa cho trung tâm hay nhà trường, có thể chỉ đưa phần khuyến nghị và phần mô tả điểm mạnh, khó khăn, không nhất thiết đưa toàn bộ. Nếu nơi đó đòi bản đầy đủ, hỏi họ dùng vào việc gì và ai được xem.

Giữ bản gốc ở nhà trong một bìa riêng, chụp một bản lưu trên điện thoại. Mỗi lần đi đâu chỉ mang bản sao. Theo thời gian, bìa này sẽ thành câu chuyện về con: những tờ phiếu nối nhau cho thấy con đã đi từ đâu tới đâu.

Khi nào cần quay lại bác sĩ sớm hơn lịch hẹn

Phiếu đánh giá thường kèm một ngày tái khám, có khi vài tháng sau. Trong khoảng thời gian đó, nếu thấy những thay đổi sau, đừng chờ: con mất kỹ năng đã có, như không còn nói những từ đã nói, không còn chơi trò quen; con có cơn co giật hay những cơn nhìn trân trân bất thường; con tự làm đau mình nhiều hơn hẳn; con bỏ ăn, sụt cân, mất ngủ kéo dài.

Cũng nên gọi lại nếu bạn đọc phiếu và thấy có thông tin sai, như ngày sinh, tuổi hiệu chỉnh, hay một điều bạn chưa từng kể. Sai sót nhỏ trên giấy có thể ảnh hưởng đến cách người khác đọc phiếu sau này. Nói nhẹ nhàng: "Nhà thấy phiếu ghi bé sinh đủ tháng, nhưng bé sinh lúc ba mươi tư tuần ạ. Nhờ bác sĩ xem lại giúp."

Nếu sau khi đọc kỹ bạn vẫn không đồng ý với nhận định, đó là lúc cân nhắc xin ý kiến thứ hai, một cách bình tĩnh và có chuẩn bị. Không đồng ý không có nghĩa là bác sĩ sai; nhưng hiểu rõ thì bạn mới đồng hành với con được lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Tuổi phát triển thấp hơn tuổi thật nhiều có đáng lo không?

Nó cho biết con cần được hỗ trợ ở lĩnh vực đó, nhưng không dự báo con sẽ đi được bao xa. Điều nên theo dõi là con số ấy thay đổi thế nào ở các lần đánh giá sau.

Phiếu không ghi tên chẩn đoán có phải bác sĩ giấu không?

Thường là không. Với trẻ nhỏ, nhiều bác sĩ chờ thêm thời gian quan sát mới gọi tên. Hỏi thẳng đây là kết luận hay nhận định ban đầu và khi nào đánh giá lại.

Có nên đưa phiếu cho cô giáo mầm non xem không?

Có thể đưa phần khuyến nghị và mô tả điểm mạnh, khó khăn để cô biết cách hỗ trợ con. Không bắt buộc đưa toàn bộ phiếu; bạn quyết định chia sẻ đến đâu.

Phiếu ghi mức độ hỗ trợ nhiều thì có thay đổi được không?

Mức độ hỗ trợ phản ánh nhu cầu của con ở thời điểm đánh giá. Nó có thể thay đổi theo thời gian, nên các lần tái khám sẽ xem lại.

Đọc phiếu thấy nhiều chữ chuyên môn quá thì làm sao?

Gạch chân những chữ chưa hiểu, ghi câu hỏi bên lề và mang đến lần gặp sau hoặc gọi hỏi nơi khám. Hỏi lại là bình thường, phiếu viết cho người làm chuyên môn đọc.

Có cần dịch phiếu sang ngôn ngữ dễ hiểu cho ông bà không?

Nên kể lại cho ông bà bằng lời đơn giản: con mạnh ở đâu, cần giúp ở đâu, cả nhà sẽ làm gì. Như vậy hiệu quả hơn đưa nguyên tờ phiếu với nhiều con số.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138