Giáo viên can thiệp tại nhà phù hợp khi con khó thích nghi với nơi đông người, khi mục tiêu gắn chặt với sinh hoạt trong nhà, hoặc khi gần nhà không có trung tâm đủ tốt; nhưng nó chỉ hiệu quả khi có người lập và theo dõi kế hoạch, và người lớn trong nhà được cùng tham gia. Một cô giỏi đến nhà mà không có kế hoạch, không có ai giám sát, dễ thành buổi trông trẻ có đồ chơi.
Bài này so sánh hai hình thức, gợi ý cách tìm và hỏi một giáo viên dạy tại nhà, chuẩn bị góc học, những điều nên thoả thuận bằng giấy, chuyện người lớn trong nhà nên ở đâu khi cô dạy, và câu hỏi hay bị bỏ quên: khi không có trung tâm, ai là người theo dõi mục tiêu của con.
Tại nhà hay ở trung tâm: so sánh để chọn
Không hình thức nào hơn hẳn hình thức nào. Nhiều gia đình kết hợp cả hai, ví dụ vài buổi ở trung tâm và vài buổi cô đến nhà.
| Khía cạnh | Can thiệp tại nhà | Can thiệp ở trung tâm |
|---|---|---|
| Môi trường | Quen thuộc, ít kích thích lạ, dễ tập kỹ năng sinh hoạt | Có phòng chuyên dụng, có bạn, quen với nơi đông người |
| Người dạy | Thường một người, gắn bó lâu | Có đội ngũ, có người giám sát, có người thay khi cô nghỉ |
| Kế hoạch và giám sát | Phụ thuộc vào việc gia đình có tìm người lập và theo dõi | Thường có sẵn trong quy trình |
| Cha mẹ tham gia | Dễ xem, dễ học ngay tại chỗ | Tuỳ chính sách xem buổi học của từng nơi |
| Chi phí | Đơn giá thường cao hơn ở trung tâm cùng vùng, không tốn đi lại | Có thể có gói tháng, tốn thời gian đưa đón |
| Chuẩn bị đi học | Khó tập hoạt động nhóm | Có lớp nhóm nhỏ chuẩn bị vào mầm non |
Nếu con sắp đi mầm non, phần hoạt động nhóm thường cần đến lớp nhóm ở trung tâm hoặc tập dần tại trường. Nếu con còn nhỏ và đang khó khăn với mọi nơi lạ, bắt đầu tại nhà rồi chuyển dần ra ngoài là cách nhiều gia đình chọn.
Tìm và hỏi một giáo viên dạy tại nhà
Giáo viên dạy tại nhà thường được giới thiệu qua trung tâm, qua bác sĩ, hoặc qua nhóm phụ huynh. Dù qua đường nào, hỏi đủ những câu sau trong buổi gặp đầu:
- "Cô học về giáo dục đặc biệt ở đâu, đã dạy các bé nhỏ tuổi như con bao lâu?"
- "Hiện cô có làm ở trung tâm nào không, có ai góp ý chuyên môn cho cô không?"
- "Trước khi dạy, cô đánh giá con thế nào? Cô có viết kế hoạch với mục tiêu cụ thể không?"
- "Mỗi buổi cô ghi chép gì, cha mẹ có được đọc không?"
- "Khi con khóc hoặc ném đồ, cô thường làm gì?"
- "Nếu cô ốm hay bận, có ai thay hay mình nghỉ buổi đó?"
- "Cô có sẵn lòng trao đổi với bác sĩ hoặc cô giáo mầm non của con khi cần không?"
Đề nghị một buổi dạy thử có bạn ở trong phòng. Quan sát như với buổi học thử ở trung tâm: cách cô làm quen, cách cô đặt yêu cầu, cách cô đáp lại con. Một người dạy giỏi thường hỏi bạn nhiều về con trước khi bắt đầu, và giải thích được vì sao cô làm như vậy.
Chuẩn bị góc học trong nhà
Không cần một căn phòng riêng. Một góc nhỏ ít đồ, tránh xa tivi và lối đi lại của cả nhà là đủ. Một chiếc bàn thấp vừa tầm con, hai chiếc ghế, một tấm thảm để chơi dưới sàn, một kệ hoặc thùng đựng đồ có nắp để cô lấy ra từng món. Đồ chơi bày la liệt khắp sàn khiến con chạy từ món này sang món khác, khó tập trung vào hoạt động cô đưa ra.
Tắt tivi, tắt nhạc ở phòng bên cạnh trong giờ học. Nếu nhà có em nhỏ hoặc anh chị, sắp xếp để chúng chơi ở chỗ khác hoặc có người trông. Ánh sáng tự nhiên, không khí thoáng, nhiệt độ dễ chịu giúp con ngồi được lâu hơn. Đồ ăn vặt và nước để sẵn nhưng ngoài tầm với của con, cô sẽ dùng khi cần.
Sau mỗi buổi, cất đồ học vào thùng riêng. Những món ấy chỉ xuất hiện khi có cô hoặc khi bạn làm bài cô dặn, nhờ vậy con gắn chúng với giờ học và hứng thú hơn. Một điều không cần làm: đừng mua cả bộ đồ dùng chuyên dụng đắt tiền trước khi cô biết con. Phần lớn hoạt động ban đầu dùng đồ có sẵn trong nhà.
Buổi đầu và thoả thuận bằng giấy
Dạy tại nhà thường là thoả thuận giữa hai người, không qua tổ chức nào, nên càng cần ghi rõ. Một tờ giấy hoặc tin nhắn xác nhận gồm: số buổi mỗi tuần, giờ bắt đầu, thời lượng, học phí mỗi buổi, cách trả, chính sách khi con ốm hay cô nghỉ, báo trước bao lâu khi một bên muốn dừng, và cô sẽ ghi chép gì sau mỗi buổi. Thêm một dòng về hình ảnh: cô có được quay con không, quay để làm gì.
Học phí dạy tại nhà mỗi buổi thường cao hơn một buổi một kèm một ở trung tâm cùng vùng, vì cô tính cả thời gian đi lại. Khoảng tham khảo khác nhau rất nhiều theo nơi ở và kinh nghiệm, nên hỏi vài người để có mặt bằng chung, và hỏi rõ phí đánh giá, phí lập kế hoạch nếu tính riêng.
Ở buổi đầu, nói với cô những điều chỉ người nhà biết: "Con sợ tiếng máy xay, khi con kéo tai là con sắp khó chịu, con thích được ôm chặt khi buồn." Những chi tiết nhỏ ấy giúp cô tránh được nhiều lần con hoảng không cần thiết. Hẹn luôn một buổi trao đổi ngắn mỗi tháng giữa bạn và cô, ngoài giờ dạy, để cùng nhìn lại ghi chép và nói những điều khó nói trong lúc con đang ở bên cạnh.
Người lớn trong nhà ở đâu khi cô dạy
Câu hỏi này nghe đơn giản mà hay gây khó xử. Nếu bà ngồi ngay cạnh, mỗi lần cháu khóc bà lại ôm, lại dỗ bằng bánh, buổi học khó đi đúng hướng. Nếu cả nhà ra ngoài hết, cha mẹ lại không học được gì và không biết buổi học diễn ra thế nào.
Cách nhiều gia đình làm: trong vài buổi đầu, một người lớn ngồi ở góc phòng, quan sát, không can thiệp trừ khi cô mời. Mười phút cuối, cô mời người ấy vào làm thử một hoạt động với con, cô đứng bên cạnh chỉnh. Dần dần, người lớn trong nhà tham gia nhiều hơn, vì mục tiêu cuối cùng là cả nhà biết cách làm với con suốt cả ngày, không chỉ trong một giờ có cô.
Nếu người chăm con ban ngày là ông bà, cố gắng để ông bà dự ít nhất một buổi mỗi tuần. Nói với cô trước để cô hướng dẫn ông bà bằng lời đơn giản, kèm làm mẫu. Một câu như "Bà ơi, lúc cháu chỉ tay, bà nói tên cái cháu chỉ rồi mới đưa, bà nhé" dễ nhớ hơn mọi giải thích lý thuyết.
Những lỗi hay gặp khi thuê giáo viên tại nhà
Nhiều gia đình rút ra những bài học dưới đây sau vài tháng. Biết trước giúp bạn tránh được phần lớn:
- Chọn cô chỉ vì con quý cô. Con quý cô là điều tốt, nhưng nếu cô không có kế hoạch, không ghi chép, mỗi buổi chỉ chơi theo hứng, vài tháng sau con vẫn đứng yên ở chỗ cũ.
- Không bao giờ ngồi xem. Có cha mẹ giao hẳn con cho cô rồi đi làm việc khác. Một giờ có cô sẽ chỉ là một giờ, trong khi nếu bạn học được cách làm, giờ ấy nhân lên thành cả ngày.
- Để cô dạy theo kiểu học bài. Với trẻ nhỏ, buổi can thiệp tốt thường trông giống chơi có chủ đích hơn là ngồi bàn làm bài. Nếu con ngồi bàn gần như suốt buổi, hỏi cô lý do.
- Không thoả thuận khi cô nghỉ. Cô ốm hay bận nhiều tuần liền mà không có người thay, con mất nhịp, gia đình không biết tính thế nào với học phí đã trả trước.
- Nghe theo lời khuyên ngoài chuyên môn của cô. Cô dạy giỏi không có nghĩa cô được khuyên về thuốc, thực phẩm chức năng hay chế độ ăn kiêng. Những việc ấy hỏi bác sĩ chuyên khoa.
- Ngại nói khi thấy chưa ổn. Quan hệ trong nhà dễ thành thân tình, khiến cha mẹ khó góp ý. Thoả thuận từ đầu một buổi trao đổi mỗi tháng giúp việc góp ý thành chuyện bình thường.
Phần lớn những lỗi này không đến từ người dạy kém, mà từ việc hai bên chưa nói rõ với nhau từ đầu.
Ai theo dõi mục tiêu khi không có trung tâm
Đây là điểm yếu lớn nhất của can thiệp tại nhà. Ở trung tâm, thường có người phụ trách chuyên môn xem lại kế hoạch, dự giờ, góp ý. Khi cô dạy tại nhà làm việc một mình, không ai đứng ngoài nhìn vào, và nếu cách làm chưa hợp với con, có khi cả mấy tháng mới nhận ra.
Có vài cách bù lại. Một là đưa con đến một trung tâm hoặc khoa phục hồi chức năng, khoa nhi phát triển để đánh giá định kỳ, khoảng ba đến sáu tháng một lần, mang theo ghi chép của cô. Hai là đề nghị cô có người giám sát chuyên môn, có thể là người phụ trách ở nơi cô từng làm, xem kế hoạch và video buổi học vài lần mỗi kỳ. Ba là chính bạn quay vài đoạn ngắn mỗi tháng để tự so con với chính con tháng trước.
Đồng thời, giữ lịch tái khám với bác sĩ chuyên khoa. Đưa con đi khám sớm hơn hẹn nếu con mất kỹ năng đã có, có cơn lặng người hay co giật, ăn ngủ kém kéo dài làm sụt cân, tự làm đau mình nhiều hơn, hoặc nếu bạn và cô đều thấy con không có thay đổi nào sau một kỳ học đều. Mang theo ghi chép của cô để bác sĩ đọc.
Câu hỏi thường gặp
Can thiệp tại nhà có tốt bằng ở trung tâm không?
Mỗi hình thức có ưu điểm riêng. Tại nhà quen thuộc, dễ tập kỹ năng sinh hoạt và cha mẹ học được ngay; ở trung tâm có đội ngũ, giám sát và hoạt động nhóm. Hiệu quả phụ thuộc vào kế hoạch, người dạy và sự tham gia của gia đình hơn là địa điểm.
Thuê giáo viên can thiệp tại nhà cần lưu ý gì về giấy tờ?
Nên có tờ thoả thuận hoặc tin nhắn xác nhận số buổi, giờ học, học phí, chính sách khi con ốm hay cô nghỉ, thời gian báo trước khi dừng và việc ghi chép sau mỗi buổi. Thêm điều khoản về việc quay hình ảnh của con.
Học phí giáo viên can thiệp tại nhà thường bao nhiêu?
Mỗi buổi tại nhà thường cao hơn một buổi một kèm một ở trung tâm cùng vùng vì cô tính cả thời gian đi lại. Mức cụ thể khác nhau nhiều theo nơi ở và kinh nghiệm, nên hỏi vài người để có khoảng tham khảo.
Có nên để ông bà ngồi trong phòng khi cô dạy cháu?
Nên để ông bà dự, nhưng ngồi quan sát ở góc phòng và chỉ tham gia khi cô mời. Cuối buổi, cô hướng dẫn ông bà làm thử một hoạt động. Như vậy cháu không bị phân tâm mà ông bà vẫn học được cách làm.
Ai đánh giá tiến bộ của con nếu chỉ học với cô tại nhà?
Nên đưa con đến khoa nhi phát triển, khoa phục hồi chức năng hoặc trung tâm để đánh giá định kỳ, khoảng ba đến sáu tháng một lần, mang theo ghi chép của cô. Có người giám sát chuyên môn cho cô cũng là cách tốt.
Nhà chật thì có làm góc học cho con được không?
Được. Chỉ cần một góc nhỏ ít đồ, tránh tivi và lối đi lại, có bàn thấp hoặc tấm thảm, và một thùng có nắp đựng đồ học. Tắt tivi, tắt nhạc trong giờ học quan trọng hơn diện tích phòng.